Hội nghị năm nay thu hút sự quan tâm rộng rãi của dư luận quốc tế, không chỉ vì vị thế của Nga trên trường quốc tế và sức hút đặc biệt của châu Phi, mà còn bởi chương trình nghị sự đầy tham vọng. Theo Điện Kremlin, bên cạnh hội nghị thượng đỉnh, tại Moskva cũng diễn ra Diễn đàn Kinh tế và Nhân đạo Nga-châu Phi, cùng hàng loạt cuộc hội đàm, tiếp xúc cấp cao giữa Tổng thống Vladimir Putin và các nhà lãnh đạo châu Phi. Giới chuyên gia cho rằng, quy mô của hội nghị cho thấy sự coi trọng đặc biệt của Nga và châu Phi đối với mối quan hệ hai bên.
Một yếu tố thúc đẩy Nga và châu Phi xích lại gần nhau là hai bên có nhiều điểm giao thoa về lợi ích. Nga sở hữu nền tảng khoa học-kỹ thuật vững chắc về năng lượng hạt nhân, công nghiệp nặng, khai thác mỏ, sản xuất phân bón..., cùng thế mạnh về đào tạo kỹ sư.
Trong khi đó, châu Phi được biết đến với tài nguyên dồi dào, tiềm năng phát triển năng lượng sạch, thị trường rộng lớn, cùng vị trí địa lý chiến lược kết nối châu Âu, châu Á và châu Mỹ, với nhiều tuyến hàng hải huyết mạch như kênh đào Suez, Eo biển Bab al-Mandab và mũi Hảo Vọng.
Công nghệ và kỹ thuật của Nga có thể hỗ trợ châu Phi gia tăng giá trị sản phẩm, củng cố an ninh lương thực, bảo đảm nguồn cung năng lượng, hình thành trung tâm sản xuất và phân phối trong khu vực.
Dù không phải đối tác duy nhất có thể cung cấp cho châu Phi kinh nghiệm, công nghệ và kỹ thuật, song qua việc xây dựng nền tảng hợp tác trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi, không can thiệp vào công việc nội bộ, Nga là nhà đầu tư được chào đón tại châu Phi.
Tổng thống Vladimir Putin từng nhấn mạnh: Nga và châu Phi được gắn kết bởi nỗ lực chung nhằm xây dựng một trật tự thế giới đa cực công bằng. Trật tự đó dựa trên sự bình đẳng và hoàn toàn không có bất kỳ hình thức phân biệt đối xử hay áp đặt nào.
Cách tiếp cận của Moskva phù hợp với mục tiêu phát triển hiện nay của châu Phi, nhất là khi châu lục này đang đẩy mạnh chế biến nội địa, thay vì chỉ xuất khẩu tài nguyên thô. Nga được xem là một đối tác đáng tin cậy, có thể hỗ trợ châu Phi chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao, xây dựng nền tảng công nghiệp và phát triển khoa học-công nghệ.
Với Nga, đẩy mạnh hợp tác với châu Phi là bước đi phù hợp chính sách mở rộng mạng lưới đối tác, thiết lập chuỗi cung ứng mới nhằm giảm sức ép cô lập từ phương Tây. Châu Phi có thị trường rộng lớn với quy mô dân số đông và nhu cầu nhập khẩu hàng hóa khổng lồ.
Thực tế hợp tác những năm qua là minh chứng cho tiềm năng rộng mở giữa hai bên. Năm 2025, kim ngạch trao đổi thương mại giữa Nga và châu Phi vượt 27 tỷ USD, tăng khoảng 1,5 lần so với mức năm 2023. Châu Phi cũng là điểm đến của hơn 18 triệu tấn ngũ cốc và 1,5 triệu tấn phân bón vô cơ xuất khẩu từ Nga.
Ngoài ra, hợp tác an ninh với châu Phi cũng tạo điều kiện để Nga tăng cường sự hiện diện tại khu vực vốn là “điểm nóng” cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị thượng đỉnh Nga-châu Phi lần thứ ba là cơ hội để hai bên thúc đẩy hợp tác toàn diện về chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học-công nghệ. Những lĩnh vực này phản ánh sự giao thoa giữa nhu cầu phát triển của châu Phi và tham vọng của Moskva trong việc mở rộng hợp tác với lục địa này.
Theo Điện Kremlin, tại hội nghị, các bên dự kiến thông qua tuyên bố chung, tuyên bố về hợp tác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, kế hoạch hành động giai đoạn 2027-2029 và ký kết hơn 30 văn kiện hợp tác.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, thành công trên tiến trình hợp tác giữa Nga và châu Phi không được đong đếm bằng số lượng thỏa thuận được ký kết, mà ở khả năng chuyển hóa cam kết thành dự án hợp tác đầu tư hiệu quả.
Châu Phi là khu vực đầy triển vọng và phát triển nhanh nhưng các nền kinh tế tương đối đa dạng về thể chế, quy mô, cấu trúc, thậm chí là văn hóa, sắc tộc. Do đó, thâm nhập sâu hơn vào thị trường này không phải bài toán về hợp tác có thể tìm được lời giải trong ngày một, ngày hai. Ngoài ra, Moskva cũng đối mặt sự cạnh tranh từ nhiều cường quốc, vốn dành sự quan tâm ngày càng lớn cho thị trường châu Phi.
