Diễn biến giao tranh đến nay đã khiến nhiều tuyến bay nối Á-Âu qua vùng Vịnh bị ảnh hưởng nghiêm trọng, không chỉ tác động đến hoạt động di chuyển của hành khách mà cả luồng di chuyển của hàng hóa, vật tư, trang thiết bị qua đường hàng không. Tình hình này đã gây ra gián đoạn quy mô lớn đối với mạng bay toàn cầu, nhiều hãng hàng không quốc tế buộc phải hủy hoặc điều chỉnh lịch khai thác.
Ảnh hưởng nghiêm trọng vận tải hàng không
Theo đánh giá của ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Hàng không Việt Nam, xung đột đã ảnh hưởng ngay đến hoạt động khai thác vận tải hàng không giữa Việt Nam và Trung Đông do 3 hãng hàng không Qatar Airways, Emirates và Etihad Airways khai thác. Từ ngày 28/2 đến ngày 10/3, đã có 98 chuyến bay (80 chuyến bay chở khách và 18 chuyến bay chở hàng) của 3 hãng trên khai thác đến/đi từ Việt Nam bị hủy hoặc phải thay đổi lịch khai thác, khoảng 20.000 hành khách bị ảnh hưởng.
“Với tính chất phức tạp của chiến sự, có thể thấy vận tải hàng không sẽ phải đối mặt với tình hình hết sức khó khăn trong các tháng tới đây do việc tăng giá nhiên liệu, sụt giảm nhu cầu du lịch, giao thương trực tiếp, đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa và việc siết chặt chi tiêu của người dân. Điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến các hãng hàng không Việt Nam cũng như các đơn vị cung cấp dịch vụ ngành hàng không khi đã chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực phục vụ dịp cao điểm 30/4-1/5, cao điểm hè 2026 cũng như mục tiêu tăng trưởng 2 con số của năm 2026”, Cục trưởng Uông Việt Dũng nhận định.
Trên thực tế, thời điểm hiện tại, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển hơn 20% sản lượng dầu toàn cầu (phần lớn cung cấp cho châu Á) gần như đã đóng cửa hoàn toàn. Giá dầu thô Brent tăng nhanh từ mức 70USD/thùng lên mức 92,6 USD/thùng vào ngày 6/3, tác động trực tiếp đến thị trường nhiên liệu bay khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Theo Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA), giá Jet A-1 sẽ khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không đội thêm 50-60% và nếu giá Jet A-1 tăng đến mức 200USD/thùng trở lên, chi phí của hãng hàng không sẽ tăng hơn 70%.
Tình hình nguồn cung dầu thô căng thẳng khiến các nhà máy lọc dầu châu Á (đối tác cung cấp chính của Việt Nam) phải cắt giảm công suất và các nước cấm xuất khẩu sản phẩm để bảo đảm nguồn cung trong nước. Nhà máy lọc dầu Singapore cắt từ 85% xuống 60% công suất. Mới đây, Thủ tướng Thái Lan đã ra lệnh cấm xuất khẩu hoàn toàn các sản phẩm lọc hóa dầu, hiện Trung Quốc cũng công bố hạn chế và ngừng hoàn toàn xuất khẩu các sản phẩm nhiên liệu hàng không.
Trong khi đó, Việt Nam là nước phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hàng không với 70% nhu cầu là nhập khẩu và hơn 60% là đến từ Thái Lan và Trung Quốc. Hiện tại, hầu hết nhà cung cấp, nhà máy trong khu vực không có hàng sẵn, các kho cạn hàng. Các nước có năng lực sản xuất xuất khẩu lớn và các nhà máy lớn đều đã và có nguy cơ phải giảm, ngừng xuất khẩu bán hàng (bao gồm cả Hàn Quốc, Nhật Bản) dẫn đến tình trạng tranh mua, đẩy giá lên cao.
Theo ông Bùi Minh Đăng, Trưởng phòng Vận tải hàng không (Cục Hàng không Việt Nam), trước diễn biến phức tạp này, Cục Hàng không Việt Nam cùng các đơn vị trong ngành bàn bạc, kiến nghị giải pháp với Chính phủ, các bộ, ngành liên quan thông qua hỗ trợ thuế nhập khẩu nhiên liệu, thuế bảo vệ môi trường, thuế VAT, giá, phí hàng không, hỗ trợ chính sách tín dụng,... nhằm bảo đảm hoạt động vận tải hàng không với mục tiêu bảo đảm tuyệt đối an toàn, không để đứt gãy, gián đoạn, không để tăng giá vé vượt quá cao so với khả năng chi tiêu của người dân, đặc biệt trong dịp lễ 30/4-1/5 và cao điểm hè sắp tới.
Tìm cơ hội trong gian khó
Đại diện các đơn vị nhập khẩu xăng dầu đều đã tìm kiếm nguồn cung trong giai đoạn trước mắt, tuy nhiên đến thời điểm này phương án này vẫn hết sức khó khăn do tác động mang tính toàn cầu.
Ông Trần Minh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Nhiên liệu hàng không Việt Nam (Skypec) thông tin, hiện tại, nguồn nhiên liệu của đơn vị chủ yếu nhập từ Singapore, Thái Lan, Trung Quốc (chiếm khoảng 70- 80% nguồn cung) và trong nước tại nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn (khoảng 20-30%).
Skypec sẽ bảo đảm cung cấp nhiên liệu cho các hãng hàng không đến ngày 31/3 tới và đã đặt hàng cho nhu cầu tháng 4/2026. Tuy nhiên, trong thời gian tiếp theo, đơn vị sẽ phải tiếp tục theo dõi thêm diễn biến tình hình khu vực Trung Đông. Các hãng hàng không cần tối ưu hóa kế hoạch sử dụng nhiên liệu, đồng thời phải có cam kết về mặt sản lượng tương đối chính xác trong các tháng từ tháng 3 đến tháng 5/2026 để đơn vị chủ động nguồn hàng và tài chính. Nếu không sử dụng hết nhiên liệu này theo như cam kết, các hãng cần có chính sách hỗ trợ cùng với Skypec.
Tương tự, ông Nguyễn Văn Học, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nhiên liệu bay Petrolimex (Petrolimex Aviation - PA) cũng cam kết bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho các hãng hàng không đến hết tháng 3/2026, tuy nhiên, trong tháng 4, đơn vị vẫn chưa thể khẳng định trước khi những đơn hàng đã ký có nguy cơ bị hủy.
Đại diện Petrolimex Aviation cũng kiến nghị Cục Hàng không Việt Nam báo cáo Chính phủ, Bộ Ngoại giao đề nghị các nước hỗ trợ, cam kết thực hiện những lô hàng đã ký và tàu đang chờ được lô hàng này về Việt Nam, đáp ứng nhu cầu rất cấp bách trong nước.
Để tháo gỡ khó khăn trước mắt, đại diện hãng hàng không Vietnam Airlines kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét miễn thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay. Bên cạnh đó, ngoài việc phân bổ slot tại Việt Nam, hãng cũng đề nghị Cục Hàng không Việt Nam có tiếng nói với các nhà chức trách hàng không quốc tế nhằm áp dụng các cơ chế linh hoạt tương tự giai đoạn dịch Covid-19.
Ông Nguyễn Quang Trung, Phó Tổng Giám đốc Vietnam Airlines đánh giá, nếu giá nhiên liệu tăng lên khoảng 200 USD/thùng, chi phí khai thác của các hãng hàng không có thể tăng gấp hai lần, khi đó, các hãng càng bay càng lỗ.
Trong bối cảnh một số hãng hàng không Trung Đông tạm dừng khai thác, Vietnam Airlines đã điều chỉnh một số đường bay đến châu Âu, bổ sung khoảng 30 chuyến bay nhằm giải tỏa lượng hành khách đang tồn đọng tại Việt Nam và chiều ngược lại.
Theo ông Trung, đây là rủi ro lớn nhưng cũng mở ra cơ hội cho các hãng hàng không Việt Nam. Khi các hãng tại Trung Đông tạm dừng khai thác, việc khôi phục hoạt động có thể mất nhiều thời gian ngay cả khi tình hình ổn định trở lại. Đây là cơ hội để thu hút thêm hành khách đến Việt Nam và từng bước hiện thực hóa chiến lược đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển của khu vực. Để tận dụng được cơ hội này, các hãng hàng không cần duy trì hoạt động khai thác ổn định và bảo đảm năng lực tài chính.
Cục trưởng Uông Việt Dũng nhận định, tình hình hiện nay đặt ra nhiều thách thức lớn đối với ngành hàng không. Tuy nhiên, trong “nguy” có “cơ”, khó khăn cũng là cơ hội để các cơ quan, đơn vị trong ngành cùng chung ý chí, quyết tâm tìm kiếm giải pháp phù hợp nhằm duy trì đà tăng trưởng. Trước mắt, các chính sách, cơ chế hỗ trợ cần được xem xét kéo dài đến hết tháng 5. Đối với các đơn vị cung ứng nhiên liệu trong nước, cần nỗ lực duy trì kế hoạch sản xuất, kinh doanh, bảo đảm nguồn cung cho hoạt động hàng không. Các hãng cần thực hiện đúng cam kết trong hợp đồng, chủ động rà soát và xây dựng kế hoạch khai thác phù hợp, hạn chế phụ thuộc quá nhiều vào các thị trường qua Trung Đông, đồng thời thực hiện nghiêm nghĩa vụ thanh toán đối với các đơn vị cung ứng nhiên liệu.
“Các hãng bay cũng cần tối ưu hóa chi phí, có giải pháp để duy trì mạng đường bay, kế hoạch bay; tranh thủ, phối hợp chặt chẽ với ngành du lịch nghiên cứu mở mới hoặc tăng cường tần suất bay tới các thị trường tiềm năng như châu Mỹ, châu Phi, Đông Âu, Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc,... và bảo đảm chất lượng dịch vụ tương ứng với việc tiết giảm chi phí, bảo đảm công khai, minh bạch thông tin và chủ động trong công tác truyền thông tới hành khách và kịp thời giải đáp, giải quyết những kiến nghị của hành khách. Cục Hàng không Việt Nam sẽ tăng cường giám sát nhằm bảo đảm quyền lợi của hành khách”, ông Dũng nhấn mạnh.
Cục trưởng cũng đề nghị các đơn vị khai thác cảng nghiên cứu bố trí, điều phối hợp lý nhằm giảm chi phí, tối ưu hóa điều kiện khai thác cho các hãng. Cục Hàng không Việt Nam sẽ đề xuất Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ xem xét cơ chế hỗ trợ phù hợp; kiến nghị Ngân hàng Nhà nước điều hành chính sách tiền tệ ổn định, xem xét nới hạn mức tín dụng hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu, các hãng hàng không..; đề nghị Bộ Công thương thúc đẩy, mở rộng nguồn cung cho thị trường,... Với sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, đơn vị, ngành hàng không sẽ sớm vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay, đồng thời tìm kiếm những cơ hội mới để phát triển và bứt phá trong thời gian tới.
