Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ là đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Vì vậy, thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai xây dựng, sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học. Chất lượng và hiệu quả hoạt động nghiên cứu, số lượng công bố khoa học trong nước và quốc tế của các cơ sở giáo dục đại học ngày một tăng lên. Theo thống kê, 9 tháng năm 2026, công bố khoa học trên hệ thống Scopus của cả nước là 23.717 bài; trong đó, các cơ sở giáo dục đại học chiếm tỷ trọng 84,99%. Cùng với đó, trong 9 tháng năm 2026, các cơ sở giáo dục đại học được cấp 88 bằng độc quyền sáng chế, 78 bằng độc quyền giải pháp hữu ích.
Hoạt động nghiên cứu ứng dụng của các cơ sở giáo dục đại học đang có xu hướng chuyển mạnh từ nghiên cứu để công bố sang nghiên cứu để tạo công nghệ, tạo sản phẩm và tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế; kết quả nghiên cứu đã được doanh nghiệp tiếp nhận, thương mại hóa hoặc ứng dụng trong hoạt động quản lý nhà nước. Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, nhiều nhiệm vụ khoa học-công nghệ đã hoàn thành, tạo ra các sản phẩm, quy trình công nghệ, phần mềm, thiết bị và giải pháp kỹ thuật có khả năng ứng dụng cao trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, nông nghiệp, công nghiệp chế tạo, công nghệ thông tin, AI, điện tử, viễn thông, năng lượng, vật liệu mới và môi trường.
Một số cơ sở giáo dục đại học đã chủ động phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phù hợp với đặc thù từng nhóm ngành. Tiêu biểu như: Đại học Bách khoa Hà Nội đã phát triển các mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm hiện đại và doanh nghiệp khởi nguồn gắn với chuyển giao công nghệ. Trường đại học Ngoại thương phát triển các mô hình đổi mới sáng tạo gắn với khởi nghiệp, sở hữu trí tuệ, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số. Các đại học vùng đẩy mạnh đổi mới sáng tạo gắn với lợi thế vùng, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và địa phương, góp phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển kinh tế-xã hội...
Cũng theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học đang từng bước chuyển dịch theo mô hình liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, trong đó nhà nước giữ vai trò kiến tạo, cơ sở giáo dục đại học là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, còn doanh nghiệp tham gia ngày càng sâu vào quá trình nghiên cứu, phát triển, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo giao 8 cơ sở đào tạo triển khai các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa như: Tư vấn chiến lược và chuyển đổi số; đăng ký, khai thác và ứng dụng tài sản trí tuệ; chuyển giao công nghệ…
Những kết quả bước đầu khẳng định vai trò của cơ sở giáo dục đại học trong cung cấp tri thức, công nghệ và mô hình phát triển. Tuy nhiên, so với yêu cầu đổi mới thì hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học vẫn chưa được như kỳ vọng.
Tiến sĩ Vũ Thanh Bình, Phó Cục trưởng Khoa học công nghệ và thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, thực tiễn kết quả nghiên cứu khoa học tuy tăng về số lượng nhưng tỷ lệ thương mại hóa, chuyển giao công nghệ và tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế còn chưa tương xứng với tiềm năng. Liên kết giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp đã được cải thiện nhưng chưa trở thành cơ chế hợp tác bền vững; trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn phân tán; cơ sở vật chất nghiên cứu ở nhiều đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu phát triển các lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ chiến lược. Việc triển khai các cơ chế, chính sách mới còn chậm; trong khi một số cơ sở giáo dục đại học chưa xây dựng chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phù hợp với thế mạnh của đơn vị…
Theo các chuyên gia, để nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học, cần đẩy mạnh công bố quốc tế trên các tạp chí khoa học uy tín trong hệ thống Web of Science/Scopus, góp phần tăng cường sự hiện diện của khoa học Việt Nam trên bình diện quốc tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế và quốc tế hóa đại học. Cùng với đó, gắn đào tạo sau đại học với nghiên cứu, nhất là gắn người học với nhóm nghiên cứu, nhiệm vụ khoa học, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Sơn, Giám đốc Đại học Phenikaa cho rằng, yêu cầu đặt ra đối với trường đại học là phải vừa đào tạo nhân lực chất lượng cao, vừa tạo ra tri thức và sản phẩm công nghệ cho nền kinh tế. Vì vậy, để đại học có thể đột phá, cần chọn đúng trục phát triển công nghệ lõi. Tiếp đến, đào tạo, phát triển nhân lực và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học cần xoay quanh trục công nghệ lõi trên một hệ thống tách bạch học thuật và đổi mới sáng tạo.
Thời gian tới, để nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, toàn ngành giáo dục sẽ tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách; đầu tư, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu trong giáo dục đại học.
Ngành giáo dục sẽ triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ. Cùng với đó, thúc đẩy tăng cường hợp tác giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, địa phương trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nhằm góp phần tạo động lực đổi mới, phát triển đất nước