Nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ trong giáo dục đại học

Cùng với đào tạo, công tác nghiên cứu, phát triển khoa học, công nghệ là một trụ cột quan trọng của giáo dục đại học. Thời gian qua, hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được các cơ sở giáo dục đại học tích cực triển khai nhằm góp phần tạo động lực cho phát triển kinh tế-xã hội đất nước.

Hoạt động nghiên cứu, thực hành tại Đại học Phenikaa. (Ảnh: THƠM VŨ)
Hoạt động nghiên cứu, thực hành tại Đại học Phenikaa. (Ảnh: THƠM VŨ)

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ là đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Vì vậy, thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai xây dựng, sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học. Chất lượng và hiệu quả hoạt động nghiên cứu, số lượng công bố khoa học trong nước và quốc tế của các cơ sở giáo dục đại học ngày một tăng lên. Theo thống kê, 9 tháng năm 2026, công bố khoa học trên hệ thống Scopus của cả nước là 23.717 bài; trong đó, các cơ sở giáo dục đại học chiếm tỷ trọng 84,99%. Cùng với đó, trong 9 tháng năm 2026, các cơ sở giáo dục đại học được cấp 88 bằng độc quyền sáng chế, 78 bằng độc quyền giải pháp hữu ích.

Hoạt động nghiên cứu ứng dụng của các cơ sở giáo dục đại học đang có xu hướng chuyển mạnh từ nghiên cứu để công bố sang nghiên cứu để tạo công nghệ, tạo sản phẩm và tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế; kết quả nghiên cứu đã được doanh nghiệp tiếp nhận, thương mại hóa hoặc ứng dụng trong hoạt động quản lý nhà nước. Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, nhiều nhiệm vụ khoa học-công nghệ đã hoàn thành, tạo ra các sản phẩm, quy trình công nghệ, phần mềm, thiết bị và giải pháp kỹ thuật có khả năng ứng dụng cao trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, nông nghiệp, công nghiệp chế tạo, công nghệ thông tin, AI, điện tử, viễn thông, năng lượng, vật liệu mới và môi trường.

Một số cơ sở giáo dục đại học đã chủ động phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phù hợp với đặc thù từng nhóm ngành. Tiêu biểu như: Đại học Bách khoa Hà Nội đã phát triển các mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm hiện đại và doanh nghiệp khởi nguồn gắn với chuyển giao công nghệ. Trường đại học Ngoại thương phát triển các mô hình đổi mới sáng tạo gắn với khởi nghiệp, sở hữu trí tuệ, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số. Các đại học vùng đẩy mạnh đổi mới sáng tạo gắn với lợi thế vùng, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và địa phương, góp phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển kinh tế-xã hội...

Cũng theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học đang từng bước chuyển dịch theo mô hình liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, trong đó nhà nước giữ vai trò kiến tạo, cơ sở giáo dục đại học là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, còn doanh nghiệp tham gia ngày càng sâu vào quá trình nghiên cứu, phát triển, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo giao 8 cơ sở đào tạo triển khai các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa như: Tư vấn chiến lược và chuyển đổi số; đăng ký, khai thác và ứng dụng tài sản trí tuệ; chuyển giao công nghệ…

Những kết quả bước đầu khẳng định vai trò của cơ sở giáo dục đại học trong cung cấp tri thức, công nghệ và mô hình phát triển. Tuy nhiên, so với yêu cầu đổi mới thì hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học vẫn chưa được như kỳ vọng.

Tiến sĩ Vũ Thanh Bình, Phó Cục trưởng Khoa học công nghệ và thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, thực tiễn kết quả nghiên cứu khoa học tuy tăng về số lượng nhưng tỷ lệ thương mại hóa, chuyển giao công nghệ và tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế còn chưa tương xứng với tiềm năng. Liên kết giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp đã được cải thiện nhưng chưa trở thành cơ chế hợp tác bền vững; trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn phân tán; cơ sở vật chất nghiên cứu ở nhiều đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu phát triển các lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ chiến lược. Việc triển khai các cơ chế, chính sách mới còn chậm; trong khi một số cơ sở giáo dục đại học chưa xây dựng chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phù hợp với thế mạnh của đơn vị…

Theo các chuyên gia, để nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học, cần đẩy mạnh công bố quốc tế trên các tạp chí khoa học uy tín trong hệ thống Web of Science/Scopus, góp phần tăng cường sự hiện diện của khoa học Việt Nam trên bình diện quốc tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế và quốc tế hóa đại học. Cùng với đó, gắn đào tạo sau đại học với nghiên cứu, nhất là gắn người học với nhóm nghiên cứu, nhiệm vụ khoa học, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Sơn, Giám đốc Đại học Phenikaa cho rằng, yêu cầu đặt ra đối với trường đại học là phải vừa đào tạo nhân lực chất lượng cao, vừa tạo ra tri thức và sản phẩm công nghệ cho nền kinh tế. Vì vậy, để đại học có thể đột phá, cần chọn đúng trục phát triển công nghệ lõi. Tiếp đến, đào tạo, phát triển nhân lực và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học cần xoay quanh trục công nghệ lõi trên một hệ thống tách bạch học thuật và đổi mới sáng tạo.

Thời gian tới, để nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, toàn ngành giáo dục sẽ tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách; đầu tư, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu trong giáo dục đại học.

Ngành giáo dục sẽ triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ. Cùng với đó, thúc đẩy tăng cường hợp tác giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, địa phương trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nhằm góp phần tạo động lực đổi mới, phát triển đất nước

Có thể bạn quan tâm

Phiên thảo luận với chủ đề "Gen Z & Dấu chân xanh” tập trung vào những vấn đề thiết thực với người trẻ trong thời đại số. (Ảnh: DƯƠNG TRIỀU)

Trang bị kỹ năng tài chính số an toàn cho sinh viên

Ngày 12/10, tại Hà Nội, báo Tiền Phong phối hợp một số đơn vị tổ chức tọa đàm “Chạm số - Sống xanh” nhằm tạo diễn đàn để sinh viên trao đổi về xu hướng thanh toán số, kỹ năng quản lý tài chính cá nhân, an toàn giao dịch, góp phần lan tỏa thông điệp về lối sống xanh, tiêu dùng có trách nhiệm trong thế hệ trẻ. 

Các học viên lớp xóa mù chữ ở bản Làng Sáng (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Quản lý bằng dữ liệu với giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ, bảo đảm quyền học tập của người dân

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng quy định về điều kiện bảo đảm, quy trình kiểm tra công nhận đạt chuẩn giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ với quan điểm xuyên suốt là bảo đảm quyền học tập của người dân, quản lý dựa trên dữ liệu, nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện, duy trì kết quả giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: NH)

Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực sức khỏe

Sáng 9/10, tại Hà Nội, Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội tổ chức khai mạc Hội nghị Khoa học sức khỏe với chủ đề “Chăm sóc sức khỏe toàn diện trong kỷ nguyên số”. Hội nghị diễn ra trong hai ngày 9 và 10/10 với 59 báo cáo khoa học thuộc các lĩnh vực y khoa, răng-hàm-mặt, dược và điều dưỡng.

Sinh viên Học viện Ngân hàng trao đổi, thảo luận trong giờ học. (Ảnh: HVNH)

Gắn đào tạo đại học với nhu cầu doanh nghiệp

Nhiều cơ sở giáo dục đại học đang đưa doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào đào tạo, từ xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình đến thực hành, nghiên cứu. Qua đó, liên kết Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp từng bước đi vào thực chất, gắn đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo với nhu cầu thị trường.

Các cơ sở giáo dục và đào tạo của Việt Nam tích cực thúc đẩy hợp tác quốc tế và hội nhập giáo dục, mở rộng quan hệ giữa với các cơ sở đại học, tổ chức giáo dục quốc tế. (Ảnh: NGUYỄN MẠNH)

Các cơ sở giáo dục tích cực kết nối, mở rộng hợp tác, học hỏi kinh nghiệm quốc tế

Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số mở ra không gian kết nối các doanh nghiệp công nghệ, cơ sở đại học, tổ chức giáo dục, các đơn vị phát triển giải pháp. Nhiều hoạt động ký kết, hợp tác đã được thực hiện, góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác giữa các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp trong nước với đối tác quốc tế.

Phiên hội thảo chuyên đề Giáo dục phổ thông. (Ảnh: Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Giá trị của AI phải được chứng minh bằng kết quả học tập

AI đang thay đổi cách dạy học và vận hành nhà trường, nhưng số hóa nhiều hơn chưa đồng nghĩa học sinh học tốt hơn. Tại Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số, ngày 8-9/10 tại Hà Nội, các chuyên gia nhấn mạnh giá trị của AI cần được kiểm chứng qua sự tiến bộ về kiến thức, tư duy và năng lực tự học của học sinh.

Quang cảnh tọa đàm chuyên gia “Định hình chân dung nhân tài thời đại 4.0” diễn ra chiều 8/10, trong khuôn khổ IECEE 2026. (Ảnh: BUV)

Trí tuệ nhân tạo làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp

Không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp ngày càng chú trọng khả năng ứng dụng công nghệ, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian, giao tiếp và thích ứng của sinh viên mới tốt nghiệp. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng ở nhiều vị trí việc làm.

Hội thảo quy tụ nhiều học giả, chuyên gia, nhà nghiên cứu và học viên cao học, nghiên cứu sinh trong nước và quốc tế. (Ảnh: FTU)

Hoàn thiện hệ sinh thái đào tạo sau đại học chuẩn quốc tế

Ngày 8/10, tại Hà Nội, Trường đại học Ngoại thương tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế dành cho người học sau đại học (ICGE 2026) với chủ đề "Tái định hình hợp tác trong một thế giới phân mảnh: Bằng chứng từ các doanh nghiệp, thị trường và chính sách".

Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số sáng khai mạc sáng 8/10. (Ảnh: NGUYỄN MẠNH)

Giáo dục trong kỷ nguyên số: Hợp tác để làm chủ công nghệ, phát triển con người

Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số tạo diễn đàn thúc đẩy hợp tác quốc tế và hội nhập giáo dục; mở rộng quan hệ giữa các cơ sở giáo dục Việt Nam và các tổ chức giáo dục quốc tế; chia sẻ mô hình, phương pháp và công nghệ đổi mới sáng tạo trong giảng dạy, học tập và quản trị.

Thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và AI trong trường học

Thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và AI trong trường học

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia (10/10) và Tuần lễ học tập suốt đời năm 2026, sáng 8/10, Ngày hội khoa học và công nghệ cho học sinh phổ thông phường Vĩnh Hưng (Hà Nội) đã được tổ chức tại Trường tiểu học và THCS Vĩnh Hưng với sự tham gia của gần 1.000 học sinh.

Hình ảnh cuộc thi “Tìm hiểu Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám” dành cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Hà Nội. (Ảnh: BAN TỔ CHỨC)

Giáo dục di sản văn hóa ở trường học

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt chỉ tiêu: Đến năm 2030, 100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa.