Trên nền ruộng trắng xóa, tiếng cào muối xào xạc hòa cùng bước chân khẩn trương của diêm dân tạo nên bức tranh sản xuất đầy sinh khí, tín hiệu khởi đầu thuận lợi cho một vụ muối mới.
Từ sáng sớm, từng tốp người đã có mặt trên đồng, vừa làm vừa chúc nhau một năm bội thu. Dưới nắng sớm, các ruộng muối kết tinh dày, hạt trắng to, khô ráo được nhanh tay thu gom, vun thành từng đống nhỏ rồi đổ đầy xe rùa, xe tải nối đuôi nhau về điểm tập kết. Công đoạn cân, nhập kho, bán cho thương lái diễn ra nhịp nhàng. Trên gương mặt sạm nắng của bà con hiện rõ niềm phấn khởi.
Theo ghi nhận, muối sản xuất trên nền đất hiện được thu mua với giá từ 1,1-1,3 triệu đồng/tấn; muối kết tinh trên nền ruộng có trải bạt khoảng 1,5 triệu đồng/tấn. Với mức giá này, sau khi trừ chi phí, diêm dân có lãi khá.
Quan trọng hơn, sự ổn định về giá ngay từ đầu năm đang tiếp thêm động lực để bà con yên tâm bám nghề vốn nhiều nhọc nhằn, phụ thuộc hoàn toàn vào nắng gió.
Đứng giữa ruộng muối lấp lánh dưới nắng, ông Trương Ngọc Dư, diêm dân xã Vĩnh Hải, chậm rãi kể về vòng quay quen thuộc của một vụ muối nền đất. Đầu vụ, bà con phải san phẳng, đầm chặt mặt ruộng thật kỹ để tạo “lớp da đất”. Sau đó, bơm nước biển vào, phơi dưới nắng gắt cho nước bốc hơi, muối dần kết tinh thành hạt. Chỉ cần khoảng một tuần giang nắng tốt là có thể thu hoạch, rồi lại tiếp tục một vòng thu hoạch mới sau bảy ngày. Nhưng gặp mưa bão thì đành đứng ruộng.
Gia đình ông Dư canh tác 1ha (10.000m²) muối nền đất. Mỗi tuần thu khoảng 18 tấn, với giá bình quân 1,2 triệu đồng/tấn, đạt doanh thu chừng 24 triệu đồng. Ông chia sẻ: “Cuối năm ngoái mưa lũ kéo dài, bà con gần như trắng tay. Từ đầu năm đến nay nắng đẹp, muối kết tinh nhanh, hạt trắng và khô. Giá lại ổn định nên bà con rất phấn khởi”.
Cách đó không xa, ông Trần Vũ làm 6 sào ruộng muối, mỗi tuần thu khoảng 10 tấn, doanh thu đạt 12 triệu đồng. “Làm muối cực lắm, nhưng được mùa, được giá thì bao nhiêu vất vả cũng vơi đi,” ông Vũ cười hiền, tay vẫn thoăn thoắt cào muối.
Mỗi đợt thu hoạch muối, giải quyết việc làm với thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động tại địa phương. Anh Nguyễn Thức ở xã Vĩnh Hải cho biết, thu nhập bình quân 320.000 đồng/người/ngày lao động, có điều kiện gói ghém để trang trải sinh hoạt gia đình trong những ngày vui đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.
Không chỉ diêm dân, các hợp tác xã sản xuất muối cũng bước vào giai đoạn cao điểm. Bà Phạm Thị Giao Thanh, Phó Giám đốc Hợp tác xã sản xuất, kinh doanh muối Phương Hải (xã Ninh Hải), cho biết hợp tác xã có 60 hộ thành viên, sản xuất trên diện tích khoảng 40ha, bình quân mỗi tháng cung ứng ra thị trường khoảng 3.000 tấn muối. Ngay từ đầu vụ, hợp tác xã đã xây dựng kế hoạch sản xuất, thu hoạch cụ thể, tổ chức luân phiên thu hoạch để bảo đảm nguồn cung ổn định.
“Hiện nay, ngoài muối hạt đạt chứng nhận OCOP 3 sao, chúng tôi còn phát triển thêm các dòng muối ăn chế biến, muối thảo dược, muối phong thủy… Thị trường đón nhận khá tích cực. Điều đó không chỉ gia tăng giá trị hạt muối mà còn mở ra hướng đi bền vững hơn cho nghề”, bà Thanh bộc bạch.
Ở nhiều cánh đồng muối phía nam Khánh Hòa, diêm dân cũng mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình sản xuất muối trải bạt. Dù chi phí đầu tư ban đầu cho 1 sào có thể lên tới khoảng 100 triệu đồng, nhưng đổi lại, muối kết tinh trên bạt có độ sạch cao, phù hợp làm nguyên liệu chế biến muối tinh chất lượng cao, nên giá bán cũng nhỉnh hơn so với muối nền đất. Đây được xem là hướng đi tất yếu trong bối cảnh nghề muối cần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, toàn tỉnh hiện có hơn 4.503ha sản xuất muối; trong đó muối thủ công chiếm hơn 1.448ha, muối công nghiệp khoảng 3.055ha. Năm 2025, sản lượng muối toàn tỉnh đạt hơn 408.000 tấn, riêng muối chế biến gần 212.000 tấn.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền cho biết, tỉnh đang tập trung đầu tư hạ tầng cho các cánh đồng muối quy mô công nghiệp, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho ngành hóa chất và chế biến muối tinh. Đối với muối thủ công (nền đất), địa phương chú trọng cải tạo hệ thống thủy lợi, kiên cố hóa đồng muối; hỗ trợ diêm dân tiếp cận vốn để chuyển đổi sang công nghệ trải bạt, từng bước nâng cao năng suất, chất lượng.
Cùng với đó là việc nhân rộng mô hình liên kết sản xuất theo tổ hợp tác, hợp tác xã; hỗ trợ đầu tư thiết bị chế biến, đa dạng hóa sản phẩm, hoàn thiện mẫu mã, bảo hộ thương hiệu; khuyến khích bảo tồn và phát triển làng nghề muối truyền thống gắn với du lịch trải nghiệm cánh đồng muối, góp phần nâng cao giá trị hạt muối và sinh kế lâu dài cho diêm dân vùng biển.
Nắng đầu năm vẫn trải dài trên những cánh đồng muối trắng lóa. Trong vị mặn của gió biển và giọt mồ hôi mặn chát của người làm nghề, hạt muối Khánh Hòa đang kết tinh không chỉ từ nắng gió, mà còn từ niềm tin về một mùa vụ hanh thông, bền vững hơn cho những người đã trọn đời gắn bó với ruộng muối quê nhà.
