Trong những ngày gần đây, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ liên tục thông báo sẽ ngừng bán các sản phẩm liên kết đầu tư và bổ trợ từ ngày 1/7, theo quy định mới tại Nghị định 46/2023/NĐ-CP. Những hợp đồng bảo hiểm đã ký kết và còn hiệu lực trước ngày này sẽ vẫn được duy trì, theo đúng quy định và điều khoản đã cam kết.
Quy định mới mang tính bước ngoặt
Chia sẻ quan điểm về vấn đề này, chuyên gia bảo hiểm Nguyễn Thanh An cho rằng việc tích hợp sẵn các quyền lợi chi trả tài chính như trợ cấp nằm viện, bệnh hiểm nghèo hay thương tật một phần do tai nạn vào sản phẩm chính khiến hợp đồng bảo hiểm trở nên đắt đỏ hơn nhiều so với các gói chỉ tập trung vào rủi ro tử vong và thương tật toàn bộ vĩnh viễn.
Không chỉ gia tăng chi phí, hình thức tích hợp này còn khiến giá trị hoàn lại trong hai đến ba năm đầu gần như không đáng kể, do phần lớn số phí bị khấu trừ để chi trả cho các khoản rủi ro. Ngay cả những năm sau, khoản hoàn lại vẫn ở mức rất thấp. Người tham gia gần như không có lựa chọn để điều chỉnh các quyền lợi bổ sung hay mức chi trả sao cho phù hợp với thay đổi trong tài chính hoặc nhu cầu cá nhân.
Ông An cũng cảnh báo rằng, việc “gói gọn” nhiều quyền lợi trong một hợp đồng dễ khiến người mua nảy sinh tâm lý chủ quan, ỷ lại vào bảo hiểm và thiếu chủ động trong việc chăm sóc sức khỏe. Đáng lo hơn, mô hình này vô tình tạo kẽ hở cho một số người trục lợi. Họ hiểu rõ rằng những quyền lợi tài chính này không bị xét lại hằng năm như bảo hiểm sức khỏe thông thường, nên tìm cách khai thác nhiều nhất có thể ngay từ năm đầu tiên và tiếp tục đòi quyền lợi trong các năm tiếp theo.
Đồng quan điểm, chuyên gia bảo hiểm Larry Trương đánh giá cao quy định mới, cho rằng đây là bước điều chỉnh đúng hướng. Trong nhiều năm qua, không ít hợp đồng bảo hiểm nhân thọ đã “gắn kèm” hàng loạt quyền lợi bổ trợ như nằm viện, bệnh hiểm nghèo... mà thực tế không phải khách hàng nào cũng cần. Điều này không chỉ làm tăng chi phí, mà còn khiến giá trị bảo vệ bị loãng, hiệu quả bảo hiểm không tương xứng số tiền bỏ ra.
Do đó, việc khách hàng được chủ động lựa chọn từng quyền lợi riêng lẻ và chỉ chi trả cho những gì thật sự cần thiết sẽ giúp người dân tiết kiệm hơn và sử dụng bảo hiểm đúng mục đích hơn. Đồng thời buộc các doanh nghiệp bảo hiểm đầu tư nghiêm túc hơn vào đào tạo tư vấn viên, nâng cao đạo đức nghề nghiệp và trình độ chuyên môn. Đây là điều kiện tiên quyết để khôi phục niềm tin vào thị trường bảo hiểm.
Bên cạnh việc loại bỏ sản phẩm đính kèm, từ 1/7/2025, các công ty bảo hiểm buộc phải áp phí ban đầu cho sản phẩm liên kết đầu tư theo quy định mới, nếu không sẽ phải dừng bán. Theo đó, trong năm đầu tiên, mức khấu trừ phí ban đầu tối đa là 50% phí bảo hiểm năm; năm thứ hai không vượt quá 30%; từ năm thứ ba đến năm thứ năm, mức khấu trừ tối đa là 20%; và từ năm thứ sáu trở đi chỉ còn 2%. So với trước đây, khi chưa có giới hạn cụ thể, quy định mới này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, tránh tình trạng phí bị trừ quá cao vào các chi phí khác, trong đó có hoa hồng cho đội ngũ kinh doanh.
Ngay từ đầu năm 2025, nhiều chuyên gia đã khuyến nghị các công ty bảo hiểm nhân thọ sớm áp dụng quy định phí mới này, nhất là trong bối cảnh doanh thu bán mới của bảo hiểm liên kết đầu tư bảy tháng đầu năm 2024 giảm gần 33% so với cùng kỳ năm 2023 (số liệu của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm - Bộ Tài chính).
Việc sớm điều chỉnh phí theo hướng minh bạch và công bằng hơn không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tham gia, mà còn góp phần lấy lại niềm tin vào thị trường bảo hiểm nhân thọ, vốn đang bị ảnh hưởng sau nhiều vụ việc gây tranh cãi. Khi người dân cảm thấy quyền lợi của mình được tôn trọng và rõ ràng ngay từ đầu, họ sẽ có thêm lý do để chủ động tham gia, thay vì dè dặt đứng ngoài cuộc.
Theo chuyên gia bảo hiểm Nguyễn Thanh An, việc tách riêng các quyền lợi bổ trợ khỏi sản phẩm chính là điều cần thiết. Bảo hiểm nhân thọ nên quay về đúng bản chất cốt lõi: bảo vệ trước rủi ro tử vong và thương tật toàn bộ vĩnh viễn. Những quyền lợi tài chính khác nên để người mua lựa chọn chủ động theo nhu cầu thực tế và khả năng tài chính, có thể thông qua các gói bổ sung hoặc thẻ chăm sóc sức khỏe rời.
Đang hồi phục trong niềm tin “mong manh”
Thực tế, sau một thời gian dài lặng sóng vì mất niềm tin, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam đang có những chuyển động tích cực trở lại. Theo thống kê từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, tổng doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ toàn ngành trong quý I/2025 ước đạt gần 34.000 tỷ đồng, tăng nhẹ 1,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, để đưa thị trường quay lại mốc tăng trưởng trung bình hơn 20% mỗi năm như giai đoạn hoàng kim, vẫn còn là một chặng đường nhiều chông gai.
Những khó khăn mà ngành bảo hiểm nhân thọ đang phải đối mặt phần lớn là hệ quả của “cuộc khủng hoảng niềm tin” khiến sự thận trọng, nghi ngại từ phía khách hàng ngày một lớn dần sau khi hàng loạt vụ việc bị phanh phui: từ tư vấn không minh bạch khiến khách mất tiền, đến việc ép người vay vốn ngân hàng phải mua bảo hiểm, hay các trường hợp gửi tiền tiết kiệm nhưng lại “hô biến” thành hợp đồng bảo hiểm…
Cùng với đó, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 chính thức có hiệu lực đã đặt ra các tiêu chuẩn khắt khe hơn trong tư vấn và ký kết hợp đồng. Điều này giúp siết lại quy trình, nhưng đồng thời cũng khiến việc chốt hợp đồng trở nên khó khăn hơn, ảnh hưởng đến thu nhập và làm giảm sức hút của nghề tư vấn bảo hiểm.
Mặc dù khó khăn chồng chất nhưng thời gian gần đây, bảo hiểm nhân thọ vẫn liên tiếp bị khách hàng phản ánh vì sự nhập nhèm trong tư vấn thông tin, quyền lợi sản phẩm… Chẳng hạn như hồi đầu tháng 5 vừa qua, Tòa án nhân dân quận Đống Đa xét xử vụ kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng giữa nguyên đơn Lê Xuân Huy, 25 tuổi, trú quận Ba Đình và bị đơn là Công ty TNHH Bảo hiểm nhân thọ MB Ageas Life.
Theo anh Huy, tháng 5/2022, một người xưng là nhân viên ngân hàng mời gọi đầu tư tài chính với lãi suất 9%/năm, kèm “quà tặng” là gói bảo hiểm. Tin tưởng, anh chuyển 400 triệu đồng trong hai năm, chỉ ký giấy xác nhận chuyển tiền, không được cung cấp hợp đồng giấy. Đến năm 2024, anh phát hiện đây là hợp đồng bảo hiểm nhân thọ kéo dài đến năm 2100. Thông tin cá nhân và sức khỏe bị kê khai sai, chữ ký bị sao chép trái phép. Anh cho biết mình không hề biết đang ký hợp đồng với MB Ageas Life mà tưởng là sản phẩm đầu tư của ngân hàng.
Hay như mới đây, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công thương) vừa ra quyết định xử phạt Công ty TNHH Bảo hiểm nhân thọ FWD Việt Nam 200 triệu đồng vì hành vi cung cấp thông tin không chính xác, gây nhầm lẫn cho khách hàng. Cụ thể, các thông tin như “thương hiệu số một về trải nghiệm khách hàng 4 năm liên tiếp”, “danh mục loại trừ ít nhất thị trường”, hay “100% thanh toán không dùng tiền mặt” và “mạng lưới phân phối rộng nhất Việt Nam” được xác định là chưa chính xác, dễ gây hiểu nhầm. Cơ quan chức năng kết luận đây là hành vi cạnh tranh không lành mạnh nhằm lôi kéo khách hàng từ doanh nghiệp khác.
Cũng trong thời điểm này, Công ty TNHH Bảo hiểm nhân thọ Sun Life Việt Nam bị phạt 130 triệu đồng vì phát hành tài liệu minh họa sản phẩm không rõ ràng, sai lệch nội dung và không tuân thủ đúng quy định.
Theo ông Hoàng Gia Phong, Giám đốc HGP Training, thị trường bảo hiểm đang rơi vào khủng hoảng một phần vì tuyển dụng chạy theo số lượng, thăng chức quản lý quá nhanh, dẫn đến đội ngũ yếu kém, tư vấn sai lệch, thậm chí giả mạo hồ sơ, gây mất niềm tin từ khách hàng.
Một số công ty đẩy mạnh mô hình tổng đại lý (GA) tràn lan, khiến hệ thống thiếu chuyên nghiệp. Doanh số lại phụ thuộc quá nhiều vào kênh ngân hàng, trong khi kênh đại lý truyền thống bị xem nhẹ. Ngoài ra, hợp đồng bảo hiểm còn bao gồm nhiều điều khoản loại trừ bất lợi cho khách và sản phẩm thường được thiết kế phức tạp, khiến người mua khó chọn đúng nhu cầu thật sự.
Ông Phong cho rằng, muốn thay đổi cục diện của ngành bảo hiểm nhân thọ, trước hết các doanh nghiệp phải dám nhìn thẳng vào thực tế, thừa nhận những hạn chế và sẵn sàng thay đổi một cách nghiêm túc, cầu thị. Chỉ khi đó, thị trường mới có cơ hội khởi sắc trở lại.
