Người dân ở Thành phố Hồ Chí Minh hầu như đã quen với hình ảnh các khu chợ truyền thống được xây dựng khang trang nhưng hoạt động thì cầm chừng. Bên trong chợ, hàng trăm ki-ốt để trống, vắng vẻ, thậm chí nhiều nơi phải chốt cửa, cài then vì không có khách mua sắm.
Ở diễn biến khác, có chợ truyền thống phải dừng hoạt động, gây lãng phí kéo dài nhiều năm điển hình như: Chợ Tân Phú và chợ Phú Hữu thuộc thành phố Thủ Đức (trước đây). Cả hai chợ được xây dựng đã hơn 20 năm với tổng diện tích hơn 11 nghìn mét vuông, tuy nhiên, đều không thu hút được tiểu thương vào kinh doanh. Sở Công thương cho hay, hiện tại chính quyền địa phương ở cơ sở đã đưa hai chợ này vào danh sách thực hiện giải tỏa trong giai đoạn năm 2025-2030.
Chợ bị bỏ hoang dù không nhiều nhưng gây ra sự lãng phí nguồn lực đầu tư, còn lại dễ nhận thấy chợ truyền thống đang dần đứng ngoài cuộc chơi của chuyển đổi số khi không bắt kịp những dịch vụ tiện lợi mà thị trường hiện đại yêu cầu. Thực trạng chung ở các chợ truyền thống là hạ tầng xuống cấp, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm chưa bảo đảm, thiếu kênh tương tác nhanh nhạy với người tiêu dùng trong thời đại số hóa, tất cả khiến chợ truyền thống dần trở nên xa lạ với nhịp sống đô thị.
Để giải bài toán này, thời gian qua, ngành công thương Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp với nhiều đơn vị triển khai các đề án quan trọng như: Đề án phát triển hệ thống chợ thích ứng với dịch bệnh và chuyển đổi số; đề án chuỗi thực phẩm an toàn, truy xuất nguồn gốc thịt gia cầm, hay dự án mô hình chợ thí điểm an toàn thực phẩm và mô hình chợ trực tuyến. Gần đây nhất, Sở Công thương phối hợp với Trường đại học Kinh tế - Luật đang nghiên cứu “Đề án phát triển hệ thống chợ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh thích ứng với dịch bệnh phát sinh và chuyển đổi số nền kinh tế”, đây là phương án được cơ quan quản lý kỳ vọng phù hợp với thực tiễn, vừa bảo đảm phục vụ tiêu dùng trong nước, hướng tới khả năng cung ứng, xuất khẩu và thu hút du lịch.
Sự quyết tâm đã có nhưng điểm mấu chốt là các đề án, chiến lược này cần phải nhanh chóng được chuyển hóa bằng kết quả cụ thể, có sự kiểm tra, giám sát và đánh giá rõ ràng. Chợ dân sinh không thể chờ đợi được giải cứu bằng các văn bản hành chính mà cần hành động thực chất.
Nhiều người tiêu dùng chia sẻ, không đòi hỏi chợ truyền thống phải trở thành trung tâm thương mại, nhưng đó phải là nơi văn minh, an toàn, tiện lợi, sẽ khó lòng chấp nhận hình thức kinh doanh lạc hậu và hoạt động trì trệ theo kiểu cũ. Thực tiễn cho thấy chợ truyền thống là cần thiết nhưng nếu không thay đổi, người tiêu dùng buộc phải thay đổi hành vi tiêu dùng, khi đó, việc phục hồi niềm tin là không đơn giản.
Chuyển đổi mô hình chợ truyền thống không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là vấn đề an sinh, văn hóa và phát triển đô thị bền vững. Hiện tại, Thành phố Hồ Chí Minh đã có chủ trương, đề án, dữ liệu nghiên cứu, do đó cần hành động thực chất, đồng bộ để mang lại hiệu quả. Người tiêu dùng sẽ cảm nhận, đánh giá kết quả việc chuyển đổi mô hình chợ khi đã có trải nghiệm thực tế.
Chợ truyền thống rất cần sự đổi mới toàn diện, từ cơ chế quản lý tổ chức hoạt động đến hình thức kinh doanh và trải nghiệm tiêu dùng. Nếu vẫn tiếp tục giậm chân tại chỗ, chợ truyền thống sẽ tự loại mình ra khỏi nhịp sống hiện đại, gây lãng phí lớn.
