Cần thể chế đột phá để Thành phố Hồ Chí Minh phát triển

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes Lê Hà Thanh Ngọc cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên công nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, logistics và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao.

Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống dần bộc lộ giới hạn, thành phố cần hình thành những trụ cột phát triển mới có hàm lượng công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng cao hơn. Trong đó, công nghiệp - năng lượng - dịch vụ kỹ thuật cao sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng dẫn dắt tăng trưởng của thành phố.

Cùng với các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 260/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98/2023/QH15 thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh), thành phố đang có điều kiện để tạo đột phá về thể chế, hạ tầng và nguồn lực đầu tư.

Tuy nhiên, điều quan trọng phải chuyển các cơ chế này thành các dự án, chuỗi giá trị cụ thể và hiệu quả phát triển thực chất. Việc tích hợp hệ sinh thái công nghiệp, năng lượng và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) vào cấu trúc kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh sẽ định hình nên một cực tăng trưởng mới có năng lực cạnh tranh toàn cầu; cộng hưởng tiềm năng của hai bên không chỉ là giá trị cộng thêm mà là nhân lên, giúp thành phố bứt phá mạnh mẽ các mục tiêu tăng trưởng.

“Với kỳ vọng đó, buổi tọa đàm sẽ là dịp để các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp trao đổi, làm rõ những tiềm năng, lợi thế của Thành phố Hồ Chí Minh và Petrovietnam; giải pháp để tích hợp, "cộng hưởng" tiềm năng giữa 2 chủ thể trong không gian phát triển mới,... nhằm tạo thành một cực tăng trưởng mới giúp Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới gần hơn mục tiêu trở thành đô thị tầm cỡ khu vực và thế giới”, ông Lê Hà Thanh Ngọc nhấn mạnh.

Đề cập tới việc Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành siêu đô thị đa trung tâm, trung tâm tài chính - công nghệ - logistics thông minh hàng đầu Đông Nam Á. Với định vị chiến lược mới sẽ giúp thành phố có thể đóng góp từ 30-40% GDP cả nước và duy trì tốc độ tăng trưởng hơn 2 con số (hơn 10%) trong giai đoạn tới, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý Thành phố Hồ Chí Minh Trần Quang Thắng cho biết, Thành phố Hồ Chí Minh cần phải “tấn công vào những điểm cốt lõi”. Trước hết đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên 3 động lực chính gồm tài chính, công nghệ và logistics thông minh; đồng thời mở rộng cấu trúc không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng. Để thực hiện được điều đó, thành phố cần có thể chế đột phá, tạo điều kiện cho phát triển hiệu quả hơn. Song song với đó là xây dựng mô hình quản trị hiện đại và ưu tiên đầu tư vượt trội cho nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (nay là Ủy ban Kinh tế - Tài chính), việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung các cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về tài chính, đầu tư và quản lý phát triển đô thị.

Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, thành phố cần nhìn thẳng vào thực tế và thay đổi mô hình tăng trưởng. Lâu nay, Thành phố Hồ Chí Minh luôn được xem là đầu tàu kinh tế của cả nước với nguồn thu ngân sách lớn. Tuy nhiên, nếu bóc tách kỹ cơ cấu nguồn thu sẽ thấy phần đáng kể đến từ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và nguồn thu liên quan đất đai. Điều đó cho thấy tiềm năng nội tại của kinh tế thành phố vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Nếu Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển theo mô hình công nghiệp truyền thống, dựa vào gia công, lao động giá rẻ và các ngành sử dụng nhiều đất đai rất khó đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới. Thành phố buộc phải chuyển sang mô hình phát triển mới, lấy công nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, dịch vụ kỹ thuật cao và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng... Trong đó, sự kết hợp giữa Petrovietnam và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ là 1 trong 3 động lực chủ chốt để thành phố đạt được tăng trưởng 2 con số. Bên cạnh đó, với việc sáp nhập, mở rộng không gian phát triển, thành phố đang có tiềm năng phát triển kinh tế biển, logistics không giới hạn trong thời gian tới.

Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý Thành phố Hồ Chí Minh Trần Quang Thắng thông tin thêm, trong không gian phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh gắn với liên kết vùng cùng Bà Rịa - Vũng Tàu, các dự án năng lượng và công nghiệp của Petrovietnam hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng tạo ra nguồn thu ngân sách mới, ổn định và bền vững cho thành phố trong tương lai.

Hiện nay, một trong những vấn đề rất quan trọng là cơ chế tự chủ và tính chủ động trong triển khai các dự án phát triển xanh. Thực tế, nhiều ý tưởng như xây dựng hệ thống trạm sạc xe điện, phát triển hạ tầng giao thông xanh hay số hóa quản trị đô thị đều hoàn toàn khả thi, nhưng quá trình triển khai vẫn gặp rất nhiều rào cản thủ tục.

Có những dự án phải đi qua quá nhiều khâu xin ý kiến từ sở, ngành tới các phòng ban chuyên môn khiến cơ hội phát triển bị chậm lại. Do đó, Thành phố Hồ Chí Minh cần mạnh dạn đổi mới cơ chế quản lý, tăng quyền tự chủ và rút ngắn quy trình hành chính để tạo điều kiện cho các mô hình hợp tác công - tư phát triển mạnh hơn, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và hạ tầng công nghiệp xanh.

Đối với ngành dầu khí và năng lượng, Petrovietnam hiện có nhiều lợi thế lớn về khoa học công nghệ, nguồn nhân lực, kinh nghiệm quản lý và hệ thống đối tác quốc tế. Đây sẽ là nền tảng rất quan trọng để triển khai các dự án khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), hóa dầu, năng lượng tái tạo, hydrogen xanh, amoniac xanh cũng như các dịch vụ kỹ thuật công nghệ cao.

“Muốn thu hút được các nhà đầu tư lớn, Thành phố Hồ Chí Minh phải chuẩn bị đồng bộ về quy hoạch không gian, hạ tầng logistics, cơ sở dữ liệu số và khung pháp lý minh bạch. Tuy nhiên, dữ liệu số hóa hiện nay vẫn là điểm yếu của thành phố khi nhiều cơ sở dữ liệu chưa được kết nối và chia sẻ đầy đủ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng thuyết phục nhà đầu tư về tính khả thi cũng như tính pháp lý của các dự án lớn”, ông Trần Quang Thắng khẳng định.

Cũng theo ông Trần Quang Thắng, Petrovietnam đóng góp khoảng 9% ngân sách quốc gia mỗi năm và đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới như điện khí LNG, năng lượng tái tạo, hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật cao và công nghệ xanh. Đây là nguồn lực chiến lược có thể giúp Thành phố Hồ Chí Minh hình thành các nguồn thu ngân sách thế hệ mới. Nguồn thu này không chỉ đến từ thuế và phí trực tiếp mà còn đến từ hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh đi kèm như cơ khí, xây lắp, bảo dưỡng, công nghệ thông tin, tài chính, bảo hiểm, logistics hay tư vấn kỹ thuật.

Khi các dự án năng lượng và công nghiệp quy mô lớn phát triển, thành phố sẽ tạo thêm nhiều việc làm chất lượng cao, gia tăng thu nhập người lao động, mở rộng tiêu dùng đô thị và tăng nguồn thu từ thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân cũng như các hoạt động dịch vụ. Ngoài ra, sự phát triển của các trung tâm dịch vụ giá trị cao như tài chính, ngân hàng, kiểm toán, bảo hiểm, tư vấn công nghệ và điều hành kỹ thuật cũng sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng của Thành phố Hồ Chí Minh…