Năm 2026, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hạ tầng năng lượng. Tại miền trung, phụ tải điện tiếp tục tăng mạnh ở các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu du lịch và đô thị lớn, trong khi thời tiết cực đoan, nắng nóng kéo dài khiến phụ tải cực đại tăng nhanh.
Trước yêu cầu đó, ứng dụng khoa học, công nghệ không còn là lựa chọn bổ trợ mà trở thành một trong những giải pháp quan trọng để ngành điện nói chung và Tổng Công ty điện lực miền Trung (EVNCPC) nói riêng nâng cao năng lực cung cấp điện, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư và lao động.
Từ những trạm điện không người trực
Công ty Điện lực Đà Nẵng, đơn vị trực thuộc EVNCPC, đã đưa nhiều giải pháp công nghệ vào vận hành đồng bộ. Tiêu biểu là hệ thống trạm biến áp 110 kV không người trực, trong đó có Trạm biến áp 110kV Chi Lăng - trạm GIS đầu tiên của EVNCPC tại Đà Nẵng.
Sử dụng công nghệ thiết bị đóng cắt cách điện khí SF6, trạm chỉ có diện tích khoảng 1.700m2, chưa bằng một nửa so với trạm truyền thống. Mô hình này vừa giải quyết bài toán quỹ đất trong khu dân cư, vừa giảm yêu cầu nhân lực trực tiếp tại trạm. Theo ông Phạm Tấn Vũ, Phó Trưởng Xí nghiệp, Công ty Điện lực Đà Nẵng đang vận hành đồng bộ hệ thống trạm 110kV không người trực. Nhờ ứng dụng công nghệ, một tổ vận hành có thể quản lý an toàn từ 5 đến 7 trạm, qua đó tối ưu hóa nguồn nhân lực.
Không chỉ ở lưới điện cao thế, công nghệ đang tạo ra thay đổi rõ nét trong công tác điều độ và xử lý sự cố tại lưới điện phân phối.
Tại Quảng Trị, trong những tháng cao điểm hè năm nay, công suất phụ tải tăng hơn 30%, tạo áp lực lớn đối với công tác vận hành. Ông Trang Hiếu Tân, Phó phòng Điều độ Công ty Điện lực Quảng Trị, cho biết trước năm 2016, các thao tác đóng cắt, xác minh sự cố chủ yếu thực hiện thủ công, phụ thuộc vào nhân viên hiện trường, mất nhiều thời gian di chuyển và xử lý. Việc đưa hệ thống tự động hóa và điều khiển từ xa vào vận hành đã tạo ra thay đổi căn bản.
Kỹ sư Hồ Thanh Bình, Phòng Điều độ Công ty Điện lực Quảng Trị cũng thông tin thêm: với hệ thống SCADA và DMS có khả năng tự động cảnh báo khi xảy ra sự cố, giúp điều độ viên nhanh chóng khoanh vùng và xử lý trong khoảng 5 phút. Qua đó, thời gian mất điện được rút ngắn, độ tin cậy cung cấp điện cho khách hàng được nâng lên.
Còn tại thành phố Huế, công nghệ điều khiển xa cũng được ứng dụng trong quản lý lưới điện. Ông Lê Tấn Phước, Phó Trưởng đơn vị phụ trách kỹ thuật Điện lực khu vực Phú Vang, cho biết các thiết bị được kết nối với trung tâm điều khiển, cho phép xác định điểm sự cố và khôi phục điện nhanh chóng, đồng thời tăng tính linh hoạt trong vận hành.
Đặc biệt, trong điều kiện mưa bão, khi việc tiếp cận hiện trường có thể gặp nhiều khó khăn, khả năng giám sát và điều khiển từ xa giúp ngành điện chủ động hơn trong xử lý sự cố, hạn chế thời gian gián đoạn cung cấp điện.
Từ những mô hình này có thể thấy, ứng dụng công nghệ không chỉ nhằm thay thế thao tác thủ công. Quan trọng hơn, dữ liệu từ các thiết bị được kết nối đang trở thành cơ sở để ngành điện chuyển sang phương thức vận hành chủ động, nhanh hơn và chính xác hơn.
Từ tự động hóa đến lưới điện thông minh
Cùng với việc ứng dụng các công nghệ hiện có, EVNCPC đang hướng tới nghiên cứu, phát triển những giải pháp mới, phù hợp với đặc thù vận hành lưới điện khu vực.
Công ty Điện lực Huế đã nghiên cứu, phát triển đề tài robot tự hành tại các trạm biến áp không người trực. Robot được cấu hình để tự động kiểm tra định kỳ hoặc điều khiển linh hoạt từ trung tâm và tại chỗ, tích hợp chức năng giám sát thông minh nhằm phát hiện sớm những bất thường của thiết bị. Theo ông Hồ Đức Phương, Phó Trưởng phòng Điều độ Công ty Điện lực Huế, hệ thống robot có thể nhận diện những dấu hiệu bất thường như nhiệt độ tăng cao tại các mối nối hoặc điểm tiếp xúc. Khi phát hiện sự cố, robot tự động gửi cảnh báo về trung tâm điều khiển để điều độ viên kịp thời đưa ra phương án xử lý.
Đề tài dự kiến được EVN nghiệm thu vào cuối tháng 8 để đưa vào vận hành thực tế tại các trạm biến áp. Đây là bước phát triển tiếp theo từ mô hình trạm không người trực, khi công nghệ không chỉ giúp giảm sự hiện diện thường xuyên của con người mà còn tăng khả năng giám sát thiết bị theo thời gian thực.
Thực tế triển khai cho thấy, những công nghệ này đã mang lại những chuyển biến rõ rệt về chất lượng dịch vụ khách hàng, độ tin cậy cung cấp điện và giảm tổn thất điện năng. Hệ thống trạm biến áp 110kV không người trực, các trung tâm điều khiển xa, tự động khép vòng các xuất tuyến trung áp và hệ thống công tơ đo xa đang từng bước hình thành nền tảng của lưới điện thông minh.
(Ảnh: PC Đà Nẵng)
EVNCPC được ghi nhận là một trong những đơn vị đi đầu trong EVN về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào quản lý điều hành, sản xuất kinh doanh và đầu tư xây dựng.
Tổng Giám đốc EVNCPC Ngô Tấn Cư nhấn mạnh: Cùng với các giải pháp trước mắt, EVNCPC tiếp tục đầu tư phát triển hệ thống điện theo hướng đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng phụ tải và phát triển kinh tế-xã hội của khu vực. Tổng công ty sẽ tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống DGMS với SCADA, GIS, OMS và các hệ thống điều hành khác; đồng thời đẩy mạnh tự động hóa, số hóa, phát triển lưới điện thông minh, nâng cao khả năng giám sát, điều khiển và độ tin cậy cung cấp điện. Đây cũng là hướng đi cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đưa trực tiếp vào hoạt động quản lý, vận hành, đầu tư hệ thống điện.
Từ thực tiễn miền trung, những thay đổi từ trạm GIS không người trực ở Đà Nẵng, hệ thống SCADA/DMS tại Quảng Trị, điều khiển xa ở Huế đến robot tự hành cho thấy công nghệ đang dần trở thành một phần của phương thức quản trị, vận hành hằng ngày.
Như vậy, khoa học công nghệ không chỉ được đưa vào khâu vận hành mà ngày càng gắn với cả quá trình quy hoạch, đầu tư và quản trị hệ thống điện. Đây cũng là yêu cầu đặt ra khi các địa phương bước vào giai đoạn phát triển mới, với quy mô phụ tải lớn hơn và yêu cầu cung cấp điện ngày càng cao.
