Doanh nghiệp nhỏ và vừa kết nối để tăng trưởng

Nhưng để biến cơ hội thành tăng trưởng thực chất, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà còn phải tự chuẩn hóa về quản trị, đồng thời chủ động tìm kiếm những đối tác phù hợp cho hợp tác đầu tư. Đó là nội dung thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II - CEF II năm 2026, tổ chức ngày 27/8 với chủ đề “Kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa - Thúc đẩy M&A, đầu tư và hợp tác, nâng cao nội địa hóa và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu”.

Theo GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME), khó khăn lớn của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay không chỉ nằm ở vốn, mà còn ở khả năng tiếp cận đối tác chiến lược, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị, thị trường, hệ thống phân phối và các chuỗi cung ứng lớn. Nếu chỉ phát triển đơn lẻ, doanh nghiệp khó tạo ra bước nhảy về quy mô và năng lực cạnh tranh.

Ngược lại, nếu được kết nối đúng đối tác, đúng nguồn lực và đúng cơ hội, doanh nghiệp có thể rút ngắn đáng kể con đường tăng trưởng. Từ thực tiễn đó, Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II được thiết kế không dừng ở trao đổi thông tin, mà hướng tới những kết nối có chiều sâu giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn, ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, chuyên gia M&A, tổ chức xúc tiến thương mại và đối tác công nghệ.

Gỡ điểm nghẽn vốn, tăng nội lực doanh nghiệp

Một trong những vấn đề được quan tâm tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II là bài toán vốn. Theo ông Phạm Đức Dũng, Giám đốc Trung tâm M&A và tái cấu trúc, Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn-Hà Nội, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng chưa tới 10% tiếp cận được nguồn vốn vay ngân hàng, trong khi tỷ lệ này ở doanh nghiệp lớn là hơn 50%.

Những nguyên nhân được chỉ ra khá rõ: mô hình quản trị gia đình, thiếu tài sản bảo đảm, báo cáo tài chính chưa đạt chuẩn và thiếu phương án kinh doanh bài bản để các định chế tài chính đánh giá rủi ro. Như vậy, câu chuyện không đơn thuần là thị trường thiếu vốn, mà còn là doanh nghiệp chưa đủ năng lực để hấp thụ những dòng vốn lớn.

Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy. Doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào tín dụng ngắn hạn mà cần từng bước tiếp cận vốn trung và dài hạn, vốn cổ phần, M&A, hợp tác đầu tư và các giải pháp tài chính phù hợp từng giai đoạn phát triển. Từ góc nhìn thị trường M&A, năm 2025 tổng giá trị giao dịch được chia sẻ tại diễn đàn tăng từ 6,9 tỷ USD, trong khi số lượng thương vụ thành công lại giảm. Điều đó cho thấy xu hướng thị trường đang chuyển từ “nhiều nhưng nhỏ” sang “ít nhưng chất”, với yêu cầu ngày càng khắt khe hơn đối với doanh nghiệp tìm kiếm nguồn vốn.

Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào một ý tưởng hay câu chuyện tăng trưởng. Họ cần một kế hoạch phát triển rõ ràng, mô hình tài chính có cơ sở, hệ thống quản trị minh bạch và khả năng thực thi. Bởi vậy, chuẩn bị cho M&A hay gọi vốn không thể là công việc làm trong vài tháng khi doanh nghiệp đã rơi vào tình trạng cạn kiệt nguồn lực. Đó phải là một quá trình chuẩn bị dài hơi.

Các chuyên gia tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II nhấn mạnh doanh nghiệp cần minh bạch báo cáo tài chính, xử lý các khoản nợ thuế, bảo hiểm, công nợ; tách bạch tài sản cá nhân với tài sản doanh nghiệp; chuẩn hóa cấu trúc sở hữu và chủ động kiểm toán độc lập. Đây cũng chính là quá trình nâng cấp doanh nghiệp từ bên trong để có thể bước vào những cuộc chơi lớn hơn.

Một trong những rào cản lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa là tâm lý e ngại M&A đồng nghĩa với mất doanh nghiệp, mất quyền kiểm soát. Nhưng về vấn đề này, ông Phạm Đức Dũng, Giám đốc Trung tâm M&A và tái cấu trúc, Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn-Hà Nội ví M&A như “một cuộc hôn nhân”, trong đó đơn vị tư vấn giống như “bà mối”. Đối tác M&A không chỉ được lựa chọn dựa trên tiền vốn, mà còn phải phù hợp về văn hóa, tầm nhìn, định hướng thị trường và khả năng cùng phát triển doanh nghiệp. Nhìn theo cách đó, M&A không nhất thiết là điểm kết thúc của một doanh nghiệp. Nếu được chuẩn bị bài bản, đây có thể là phương thức bổ sung vốn, tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường, nâng cấp quản trị và gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Theo đó, trường hợp được chia sẻ tại diễn đàn là Công ty cổ phần Công nghiệp BaF Việt Nam. Ông Phạm Đức Dũng cho biết, SHS đã tư vấn cho BaF huy động 40 triệu USD từ IFC với kỳ hạn 5 năm, lãi suất cố định 5,25%/năm. Sau đó, quy mô trang trại, doanh thu và số lượng đàn lợn của doanh nghiệp đều tăng mạnh; uy tín được bảo chứng từ nguồn vốn quốc tế tiếp tục tạo điều kiện để doanh nghiệp huy động thêm nguồn lực từ các ngân hàng đầu tư lớn của Đức và Hà Lan. Câu chuyện này cho thấy, dòng vốn không chỉ mang theo tiền. Khi đi cùng một nhà đầu tư phù hợp, vốn có thể mở ra công nghệ, quản trị, mạng lưới và những cơ hội tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để bước qua cánh cửa M&A, doanh nghiệp phải bảo đảm nguyên tắc minh bạch.

Song bên cạnh đó, Luật sư Trần Diệu Thúy - Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH FIBI cũng cảnh báo về những rủi ro pháp lý có thể khiến thương vụ đổ vỡ vào phút chót, từ tư cách pháp lý của cổ đông, công nợ tiềm ẩn, tài sản chưa thuộc về doanh nghiệp, cam kết của nhân sự chủ chốt đến vấn đề sở hữu trí tuệ.

Đặc biệt, khoảng cách định giá giữa người sáng lập và nhà đầu tư cũng là một thách thức. Người sáng lập thường nhìn vào công sức, thương hiệu, quan hệ và giá trị đã gây dựng, trong khi nhà đầu tư nhìn vào dòng tiền, khả năng sinh lời tương lai và mức độ rủi ro. Muốn thu hẹp khoảng cách ấy, doanh nghiệp phải thay thế cảm tính bằng dữ liệu, bằng mô hình tài chính và kế hoạch kinh doanh có khả năng chứng minh.

Mở rộng liên kết, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu

Khát vọng vươn mình không chỉ dừng ở việc có thêm vốn, đích đến là nâng cao năng lực cạnh tranh và bước vào những chuỗi giá trị lớn hơn. Câu chuyện của Công ty TNHH Ecopillo Eternal Việt Nam là một dẫn chứng, bà Phạm Thị Phương Giám đốc Công ty cho biết, trong 6 tháng đầu năm, doanh nghiệp duy trì tăng trưởng doanh thu khoảng 5-10%, trong khi mục tiêu cả năm đặt ra là 20-30%. Thị trường của doanh nghiệp hiện chủ yếu là Việt Nam, với cả B2B và B2C, trong đó B2C chiếm phần lớn. Vì vậy, doanh nghiệp đang hướng tới mở rộng B2B, với mục tiêu phủ sóng thị trường toàn quốc giai đoạn 2026-2030.

Đáng chú ý, thay vì chạy đua về giá, doanh nghiệp lựa chọn cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm lõi. Ecopillo sử dụng 100% Lyocell, chú trọng kỹ thuật gia công 4 mũi kim/cm và sử dụng chỉ lụa 120s. Doanh nghiệp cũng đã hoàn thiện chứng nhận ISO 9001:2015 để chuẩn bị cho việc vươn ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, ngay cả khi có sản phẩm và tiêu chuẩn, bài toán vốn vẫn là trở ngại. Ecopillo là một pháp nhân mới, trong khi đội ngũ có kinh nghiệm, khiến việc tiếp cận các nguồn vốn lớn gặp hạn chế. Doanh nghiệp hiện mới có một số đơn hàng bán lẻ quốc tế và chưa xuất khẩu chính ngạch, nhưng đặt mục tiêu nâng năng lực để tiến tới xuất khẩu B2B. Điều đáng chú ý ở đây là cách doanh nghiệp nhìn nhận thị trường. Muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, không thể chỉ kỳ vọng đối tác thay đổi yêu cầu để phù hợp với mình. Doanh nghiệp phải chủ động chuẩn hóa bằng những tiêu chuẩn khắt khe và chỉn chu nhất để đáp ứng luật chơi quốc tế.

Đây cũng là một trong những chuyển biến quan trọng về tư duy tăng trưởng, từ tìm kiếm thị trường sang chuẩn bị năng lực để đáp ứng thị trường. Khi tiêu chuẩn quốc tế ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng, việc nâng cấp quản trị, chất lượng sản phẩm, hệ thống tài chính và năng lực thực thi không còn là lựa chọn mang tính dài hạn, mà trở thành yêu cầu trực tiếp đối với doanh nghiệp muốn mở rộng không gian phát triển.

Một hướng đi khác được Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II đặt ra là kết nối với dòng vốn và doanh nghiệp Nhật Bản. Theo tham luận của bà Phi Thị Hoa, Trưởng Văn phòng đại diện HANOISME tại Nhật Bản, CEO One Value, nhu cầu M&A Việt - Nhật đang gia tăng, từ 200 nhu cầu năm 2025 lên gần 300 nhu cầu năm 2026. Các nhà đầu tư Nhật Bản được chia sẻ đặc biệt quan tâm những doanh nghiệp B2B trong các lĩnh vực như sản xuất nguyên vật liệu, kho bãi, logistics, viễn thông và dịch vụ doanh nghiệp.

Đáng chú ý hơn, không chỉ có dòng vốn Nhật Bản vào Việt Nam, mà doanh nghiệp Việt cũng bắt đầu quan tâm đến khả năng mua lại doanh nghiệp Nhật Bản. Theo thông tin tại diễn đàn, Nhật Bản có khoảng 5 triệu doanh nghiệp, trong đó khoảng 2,5 triệu doanh nghiệp có người sáng lập trên 70 tuổi và không có người kế nghiệp. Đây được nhìn nhận là một dư địa để doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu các cơ hội M&A trong thời gian tới.

“Nhưng muốn đi vào những thương vụ như vậy, doanh nghiệp Việt phải học cách kiên nhẫn, chính xác và minh bạch. Đặc biệt với đối tác Nhật Bản, chữ tín, quan hệ, tính chính xác của thông tin và sự tuân thủ pháp lý được đặt ở mức rất cao”, bà Phi Thị Hoa nhấn mạnh.

Thông điệp từ Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II vì thế khẳng định, kết nối nguồn lực phải đi cùng nâng cao năng lực nội tại; huy động vốn phải đi cùng khả năng hấp thụ vốn; M&A phải gắn với chiến lược tăng trưởng và khát vọng vươn ra quốc tế phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa chính doanh nghiệp mình. Đó cũng là nền tảng để hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng tăng năng suất, mở rộng đơn hàng, phát triển nhà cung ứng, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, qua đó tạo sức mạnh cộng hưởng cho mục tiêu tăng trưởng của Thủ đô.