Tham gia ý kiến thảo luận về tình hình kinh tế-xã hội sáng 29/10, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn thành phố Hải Phòng) nêu rõ, phát triển thị trường carbon là công cụ tất yếu để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Điều này đã được Chính phủ xác định trong báo cáo về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc xây dựng thị trường carbon trong nước vẫn còn chậm so với lộ trình đề ra.
Theo đại biểu Nga, hiện Việt Nam đang ở giai đoạn chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch carbon (2025-2027), với hơn 1.900 cơ sở phát thải lớn đã được thống kê. Song, mới chỉ khoảng 20% doanh nghiệp có báo cáo kiểm kê phát thải hoàn chỉnh, số còn lại chưa có năng lực kỹ thuật hoặc chưa thiết lập hệ thống theo dõi, kiểm đếm và xác nhận lượng phát thải thực tế.
"Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất, khiến thị trường carbon chưa thể vận hành mạnh mẽ và trở thành công cụ kinh tế hiệu quả trong giảm phát thải. Nếu không sớm hình thành thị trường carbon hiệu quả, doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang EU, Nhật, Mỹ sẽ phải chịu “thuế carbon biên giới”, làm giảm năng lực cạnh tranh hàng hóa quốc gia", đại biểu nhận định.
Đại biểu đoàn Hải Phòng chỉ ra một thực tế cần được nhìn nhận là: khái niệm “thị trường carbon” vẫn còn rất xa lạ với phần lớn người dân và doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ tín chỉ carbon là gì, mua bán tín chỉ diễn ra thế nào, và doanh nghiệp được lợi gì khi giảm phát thải.
Không ít người dân vẫn coi “biến đổi khí hậu là câu chuyện ở đâu đó xa xôi”, chưa nhận ra rằng nó có mối liên hệ rất chặt chẽ với những hành vi tiêu dùng hằng ngày của mình.
"Khi xã hội chưa hiểu, doanh nghiệp chưa quan tâm, thì dù có hành lang pháp lý, thị trường cũng chỉ tồn tại hình thức, thiếu thanh khoản, thiếu động lực phát triển. Bởi vậy, phát triển thị trường carbon không chỉ là vấn đề thể chế, mà còn là vấn đề nhận thức xã hội", đại biểu phân tích.
Từ đó, đại biểu Nga kiến nghị Chính phủ chỉ đạo một Chương trình truyền thông quốc gia về “hiểu đúng và hành động vì thị trường carbon”, kết hợp đưa kiến thức cơ bản về phát thải, tín chỉ carbon, tiêu dùng xanh vào trường học, truyền hình, nền tảng số và các khóa tập huấn doanh nghiệp, nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp và chính quyền về vấn đề này.
Để phát triển thực chất thị trường carbon, đại biểu đề nghị tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý về thị trường carbon, quy định rõ cơ chế giao dịch, đấu giá, giám sát, xử lý vi phạm. Các Nghị định hiện có như Nghị định 06/2022, Nghị định 119/2025 có những nội dung mới chỉ dừng ở mức khung, chưa cụ thể hoá các quy trình kỹ thuật, định mức, định lượng..., cần bổ sung thêm các thông tư hướng dẫn và kế hoạch cụ thể.
Cùng với đó, xây dựng hệ thống theo dõi, kiểm đếm và xác nhận lượng phát thải thực tế minh bạch, độc lập cấp quốc gia, thống nhất giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp phát thải lớn.
Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông đại chúng và giáo dục cộng đồng, coi truyền thông là “mũi đột phá mềm” trong thực hiện mục tiêu giảm phát thải, khơi dậy tinh thần chủ động và sáng tạo từ mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp.
