Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn

Theo sử sách, mùa xuân năm Đinh Hợi (tức năm 987), vua Lê Đại Hành đã chọn vùng đất Đọi Sơn để tổ chức lễ Tịch điền, nhằm khuyến khích, nhắc nhở thần dân coi trọng, chăm lo sản xuất nông nghiệp - cái gốc của sự ấm no, hạnh phúc. Noi theo tiền nhân, năm 2009, Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn (xã Tiên Sơn, thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) đã được phục dựng ngay trên khu ruộng dưới chân núi Đọi mà xưa kia Vua Lê Đại Hành đã đi những sá cày đầu xuân cho nhân dân vào vụ mới.
Nghi thức cày ruộng tại Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn năm 2023.
Nghi thức cày ruộng tại Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn năm 2023.

Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn hằng năm được tổ chức từ ngày 5 đến ngày 7 tháng Giêng với đầy đủ nghi lễ và các hoạt động hội truyền thống. Mở đầu lễ hội là lễ rước linh vị Vua Lê Đại Hành từ trên chùa Đọi xuống. Đoàn rước khi xuống đến chân núi sẽ nhập với đoàn rước kiệu Thành hoàng và Tổ nghề trống về đàn tế trên sân Tịch điền. Sau lễ rước kiệu với đầy đủ màu sắc là màn trống khai hội sôi nổi, rộn rã của các cô, các chị làng nghề trống Đọi Tam.

Trên nền tiếng trống hội là màn múa rồng mừng hội của nhân dân thôn Đọi Tín. Vào nghi lễ chính thức, một vị bô lão của xã Tiên Sơn đọc văn trình. Sau nghi lễ dâng hương lên đàn tế Thần Nông linh vị Vua Lê và các vị phúc thần, một vị bô lão (đã thực hiện nghi lễ nhập linh khí quân vương) bước xuống đi những sá cày đầu tiên mở hội Tịch điền. Vị bô lão đi ba sá cày, các vị lãnh đạo, đại biểu tỉnh đi năm sá cày, các vị lãnh đạo thị xã Duy Tiên, lãnh đạo xã Tiên Sơn và các bô lão đi những sá cày tiếp theo trên cánh đồng Kim ngân điền để mở đầu cho một năm sản xuất mới.

Trong không khí vui tươi, phấn khởi của những ngày đầu xuân mới, tiếng trống khai hội xuống đồng rộn ràng cùng với những sá cày “đánh thức đất đai, khai xuân động thổ”, cầu cho năm mới mưa gió thuận hòa, mùa vàng bội thu, là niềm mong đợi không chỉ của người dân tỉnh Hà Nam mà còn của nhân dân cả nước.

Qua 15 năm phục dựng và tổ chức lễ hội Tịch điền, đến nay công tác tổ chức lễ hội đã đi vào nền nếp, nhuần nhuyễn theo kịch bản tổng thể của Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam. Các nghi lễ và hoạt động trong lễ hội do các tăng ni, phật tử, các bô lão, ban khánh tiết của các di tích và nhân dân trên toàn xã Tiên Sơn thực hành nghiêm túc, quy củ.

Phát biểu tại Hội thảo khoa học Bảo tồn và phát huy không gian lễ hội Tịch điền Đọi Sơn gắn với phát triển du lịch quốc gia, ông Nguyễn Văn Lượng, Bí thư Thị ủy Duy Tiên cho rằng: Phát triển du lịch là một trong những giải pháp bền vững để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của tiểu vùng Đọi Sơn cũng như lễ hội Tịch điền. Thời gian tới, địa phương sẽ cùng với ngành văn hóa, thể thao và du lịch tham mưu cho tỉnh Hà Nam triển khai xây dựng Quy hoạch tổng thể khu Di tích quốc gia đặc biệt chùa Đọi Sơn, Quy hoạch không gian lễ hội Tịch điền làm cơ sở triển khai các dự án, kế hoạch gần phát triển du lịch với di sản văn hóa của tiểu vùng Đọi Sơn tạo sự đặc thù dựa vào những giá trị nổi bật, chân thực về di sản văn hóa-lịch sử, truyền thống văn hóa địa phương.

Cùng với đó, Ủy ban nhân dân thị xã Duy Tiên tổ chức lễ hội Tịch điền phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội, nâng cao chất lượng các hoạt động trong lễ hội với mục tiêu vừa kết hợp truyền thống, vừa kết hợp tính hiện đại cho lễ hội; từng bước nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ trong lĩnh vực du lịch; khuyến khích đầu tư, mở rộng quy mô, hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch.

Với những tiềm năng lễ hội Tịch điền sẵn có, cùng sự quan tâm định hướng, chỉ đạo của các cấp, các ngành từ Trung ương đến tỉnh và cơ sở; truyền thống văn hóa đoàn kết, đồng lòng của người dân thị xã Duy Tiên, việc bảo tồn và phát huy giá trị không gian lễ hội Tịch điền gắn với du lịch sẽ mang lại những giá trị to lớn, bền vững cho kinh tế-xã hội của thị xã Duy Tiên nói riêng và tỉnh Hà Nam nói chung.

Có thể bạn quan tâm

Đoàn rước tại lễ hội Cấp thủy cầu ngư đền Hưng Long.

Độc đáo lễ hội Cấp thủy cầu ngư miền biển

Cấp thủy cầu ngư là nghi thức quan trọng trong lễ hội đền Hưng Long (xã Đông Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên), mang đậm dấu ấn văn hóa của cư dân miền biển. Hằng năm có đến hàng nghìn người tham dự lễ hội truyền thống này, gửi gắm ước vọng mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi.

Tùy theo số lượng, mỗi mẻ bánh được luộc từ 20 đến 30 phút.

Dẻo thơm bánh tẻ làng Chờ

Từ thức quà quê dân dã, qua bàn tay khéo léo của những người nông dân chân chất gìn giữ nghề truyền thống cha ông, bánh tẻ làng Chờ đã trở thành đặc sản nổi tiếng của vùng quê Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, là niềm tự hào ẩm thực xứ Kinh Bắc.

Đoàn rước kiệu Thánh tại khai mạc lễ hội đền Lảnh Giang năm 2026.

Gìn giữ giá trị di tích đền Lảnh Giang

Khu di tích lịch sử-văn hóa đền Lảnh Giang thuộc tổ dân phố Yên Lạc, phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình; là quần thể di tích có giá trị lịch sử-văn hóa-kiến trúc nghệ thuật lâu đời.

Một làn điệu trong vở chèo “Tấm Cám”.

Làng quê văng vẳng điệu chèo

Chèo Khuốc là một loại hình nghệ thuật sân khấu chèo cổ độc đáo, bắt nguồn từ làng Khuốc (xã Phong Châu, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình trước đây), nay là xã Đông Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên.

Cổng làng Nôm.

Vẻ đẹp làng Nôm

Trong quá trình phát triển và đô thị hóa, làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên vẫn giữ gần như nguyên vẹn cấu trúc của một làng Việt cổ.

Lễ hội Khỏi Kêm mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh.

Độc đáo lễ mở cửa rừng của người Dao

Vào dịp đầu năm, người Dao Thanh Y và người Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh có tục lệ làm lễ Khỏi Kêm - lễ cúng rừng (Khỏi là khai, là mở; Kêm là cây, là rừng). Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao địa phương, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và tín ngưỡng cộng đồng.

Hoạt động tại Lễ hội đền Tống Trân, tỉnh Hưng Yên.

Đền Tống Trân, điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc

Đền Tống Trân từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân, một bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước với trí tuệ, nhân cách và đạo đức cao đẹp.

Vẻ đẹp chùa Ông, xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên.

Vẻ đẹp đặc sắc chùa Ông

Trong hệ thống di sản văn hóa phong phú của xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên, chùa Ông ở thôn Bình Lương là một trong những công trình tiêu biểu.

Nghi lễ rước nước tại Lễ hội chùa Nhẫm Dương.

Chùa Nhẫm Dương - nơi giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc

Trong mạch nguồn văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ, lễ hội truyền thống tại chùa Nhẫm Dương (phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, và là dịp để cộng đồng tìm hiểu về cội nguồn văn hóa, tri ân tiền nhân và giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc của dân tộc.

Bánh hú thường xuyên xuất hiện trong các liên hoan ẩm thực tại địa phương.

Dẻo thơm bánh hú Song An

Bánh hú (hay còn gọi là bánh khúc) là món bánh đặc sản dân dã, nổi tiếng tại một số địa phương phía nam tỉnh Hưng Yên, trong đó được biết đến nhiều nhất là tại Song An (phường Vũ Phúc).

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Những phiên chợ Âm Dương chỉ họp duy nhất một phiên trong năm vào dịp Tết, bắt đầu từ đêm mồng 4 và kết thúc rạng sáng mồng 5 tháng Giêng, là nét văn hóa đặc sắc của vùng quê Bắc Ninh-Kinh Bắc. Chính trong không gian huyền bí ấy, tinh thần cộng đồng được củng cố, vun đắp, tạo nên một mạch nối văn hóa lắng sâu, bền bỉ...

Một số tranh khắc vị La Hán trên vách động Liên Hoa, chùa Phong Phú, tỉnh Ninh Bình.

Gìn giữ, phát huy giá trị Bảo vật quốc gia

Được công nhận là Bảo vật quốc gia đầu năm 2026, 18 tranh khắc trên vách núi đá (ma nhai) 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là hiện vật gốc, độc bản, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của dân tộc.

Phường rối nước Thanh Hải biểu diễn tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông.

Phát huy giá trị nghệ thuật rối nước

Mỗi khi tiếng trống hội vang lên, chú Tễu lại xuất hiện với nụ cười hóm hỉnh, mở đầu cho những câu chuyện dân gian quen thuộc. Những con rối gỗ chuyển động kỳ ảo trên mặt nước không chỉ tái hiện quá khứ mà còn khẳng định sức sống của một di sản văn hóa trong đời sống hôm nay, lặng lẽ, bền bỉ nhưng đầy sức lan tỏa.

Bộ Thánh tượng được đánh giá có niên đại cổ và đẹp nhất trong các bộ đầu rối ở miền bắc.

Giữ gìn giá trị nghệ thuật hát rối chầu Thánh - Ổi lỗi

Mỗi độ xuân về, khi tiếng trống hội vang lên trong không gian linh thiêng của Chùa Đại Bi (xã Nam Trực, tỉnh Ninh Bình), cũng là lúc đánh thức một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: Hát rối chầu Thánh, còn được gọi với tên cổ là Ổi lỗi.

Một góc thôn Bắc Hoa.

Về Bắc Hoa nghe câu hát sloong hao

Trên bản đồ du lịch tỉnh Bắc Ninh, thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, là một điểm đến mới đầy ấn tượng với du khách. Những nếp nhà trình tường mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, điệu hát sloong hao mộc mạc vang lên giữa núi rừng mang đậm nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Nùng trong thôn.

Tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Độc đáo chùa Long Đọi Sơn

Nằm trên đỉnh núi Đọi, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, bộ tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn là một di sản đặc biệt quý hiếm, hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tôn giáo và mỹ thuật thời kỳ nhà Lý.

Người dân nhiều địa phương về chợ Viềng mua bán cây cảnh dịp đầu năm.

Nét đẹp chợ Viềng

Đêm mồng 7 rạng sáng mồng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, giữa làn sương xuân bảng lảng phủ trên những cánh đồng ven đường, khu vực chợ Viềng thuộc hai xã Vụ Bản và Hiển Khánh, tỉnh Ninh Bình lại sáng rực ánh đèn. Dòng người từ khắp các vùng miền đổ về, tạo nên nhịp chuyển động rộn ràng trong không khí đầu xuân.

Các thầy mo thực hiện nghi lễ cúng Tổ Bàn Vương theo phong tục cổ truyền tại Miếu Bàn Vương.

Lễ hội Bàn Vương của đồng bào Dao

Từ bao đời nay, Lễ hội Bàn Vương ở xã Ba Chẽ (Quảng Ninh) là nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, cũng là dịp để cộng đồng người Dao tưởng nhớ và tôn vinh Tổ tiên Bàn Vương, người đã có công khai thiên lập địa, che chở đồng bào Dao sinh sống, lao động và phát triển.

Hiện còn khoảng 10 hộ dân khu vực cầu Báng vẫn giữ nghề làm bánh chưng truyền thống.

Tết về nhớ bánh chưng cầu Báng

Không biết từ bao giờ, những chiếc bánh chưng ở khu vực Tân Bình (phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên) mang tên gọi thân thuộc bánh chưng cầu Báng. Trước kia, có đến trăm hộ dân nơi đây làm nghề gói bánh chưng. Theo thời gian, dù đã có sự mai một, nhưng vẫn còn đó những gian bếp đỏ lửa, những cư dân địa phương yêu và giữ nghề.

Những niêu cá kho Nhân Hậu chuẩn bị hoàn thành.

Làng cá kho Nhân Hậu vào vụ Tết

Làng cá kho Nhân Hậu, xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình (thuộc thôn Nhân Hậu, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cũ) từ lâu được nhiều người tiêu dùng biết đến bởi hương vị thơm ngon, đậm đà của món cá kho nơi đây.

Lễ hội dân tộc Sán Dìu ở xã Bình Dân, đặc khu Vân Đồn, Quảng Ninh.

Gìn giữ giá trị văn hóa đặc sắc của người Sán Dìu

Cộng đồng Sán Dìu ở Quảng Ninh hiện nay lưu giữ được những phong tục, tập quán truyền thống đặc sắc, mang đậm nét đẹp văn hóa tinh thần riêng có. Điều này đã góp phần làm phong phú, đậm đà bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc tỉnh biên giới.

Cây đình liệu khổng lồ được trai tráng trong làng rước ra đền Lộng Khê.

Độc đáo Lễ hội đền Lộng Khê

Lễ hội truyền thống đền Lộng Khê (xã A Sào, tỉnh Hưng Yên) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Điểm nhấn độc đáo của lễ hội truyền thống này còn lưu giữ được cho đến ngày nay là tục đốt cây đình liệu khổng lồ, thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài tỉnh.

Vườn hoa bốn mùa tại Thung Nham thu hút du khách.

Thiên đường hoa giữa lòng di sản

Giữa vùng lõi Di sản văn hóa, thiên nhiên thế giới Tràng An, nơi núi non trùng điệp soi bóng xuống những hồ nước trong xanh, vườn hoa bốn mùa tại Khu du lịch sinh thái Thung Nham (thôn Hải Nham, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) được mệnh danh là “thiên đường hoa”, hiện lên như một bức tranh thiên nhiên sống động.