Không chỉ góp phần làm đẹp cảnh quan, nơi đây còn kể câu chuyện về sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, về nỗ lực gìn giữ môi trường sinh thái gắn với định hướng phát triển du lịch bền vững.
Vàng rực sơn kim cúc
Trên diện tích hơn 1 ha, vườn hoa sơn kim cúc Thung Nham đã trở thành điểm nhấn cảnh quan đặc sắc tại Ninh Bình, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Khác với nhiều loài hoa trồng để phục vụ tham quan, sơn kim cúc ở đây được định hướng là cây dược liệu, dùng để chế biến trà hoa, toàn bộ quy trình trồng và chăm sóc đều được kiểm soát nghiêm ngặt theo hướng hữu cơ.
Được trồng từ khoảng tháng 6 và bắt đầu cho thu hoạch vào giữa tháng 11, vườn sơn kim cúc cho sản lượng gần 3 tạ hoa khô/ năm, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động trong và ngoài tỉnh. Hiện sản phẩm trà hoa Sơn kim cúc Thung Nham đã được cấp giấy chứng nhận an toàn và đạt chuẩn OCOP 4 sao, góp phần nâng cao giá trị nông nghiệp và làm dày thêm bản sắc du lịch sinh thái địa phương.
Ông Vũ Văn Chẩm, Trưởng bộ phận nông nghiệp-cảnh quan khu du lịch cho biết, hoa được làm trà phải bảo đảm từ khâu chọn giống đến chăm bón, tuyệt đối không sử dụng chất kích thích hay thuốc bảo vệ thực vật; hoa chỉ được bón phân chuồng ủ hoai mục và các chế phẩm vi sinh để bảo đảm an toàn cho người sử dụng và thân thiện với môi trường.
Việc thu hái cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ, hoa phải nở đều, được hái vào buổi sáng khi sương vừa tan để giữ trọn hương thơm và lớp phấn tự nhiên. Khi thời tiết thuận lợi, hoa có thể được hái trong ngày mà không ảnh hưởng đến chất lượng. Sau đó được chế biến thành trà bằng sao thủ công truyền thống hoặc sấy lạnh theo phương pháp tách ẩm. Hoa sơn kim cúc còn được gọi là cúc chi, cúc hoa vàng, là một loại hoa cúc quý có nguồn gốc từ vùng núi đá, nổi tiếng ở Ninh Bình và thường dùng để pha trà, làm thuốc bồi bổ sức khỏe.
Theo thuyết xưa, Vua Tự Đức đã dùng loài hoa này để sắc thuốc chữa bệnh mắt cho mẹ là Hoàng Thái hậu Từ Dũ, từ đó sơn kim cúc còn mang tên “Minh mục”, “cúc tiến vua”. “Tôi ấn tượng với vườn hoa này không chỉ bởi vẻ đẹp tự nhiên, mà còn vì được tận mắt chứng kiến cách người dân chăm sóc, thu hoạch hoa rất tỉ mỉ. Khi tham quan, tôi được khu du lịch giới thiệu rõ hơn về giá trị dược liệu và quy trình trồng hoa theo hướng hữu cơ.
Tôi rất yêu thích du lịch sinh thái, trải nghiệm thiên nhiên nguyên bản và cảm nhận được sự cân bằng giữa con người và thiên nhiên ở đây”, chị Emma Kamondi, du khách Pháp chia sẻ. Với địa hình núi đá và khí hậu trong lành quanh năm, Thung Nham là một trong những nơi còn lưu giữ được sản vật quý của thiên nhiên và luôn ý thức việc bảo tồn, lan tỏa giá trị của loài hoa quý này đến cộng đồng, du khách.
Phát triển gắn với bảo vệ di sản
Khu du lịch sinh thái Thung Nham có tổng diện tích hơn 300 ha, với hai đồi hoa trung tâm được chia thành 6 tầng, mỗi tầng trồng một loài hoa khác nhau; cùng các vườn hoa mở rộng chung quanh được bố trí theo nghệ thuật thị giác, tạo nên những dải mầu đan xen hài hòa giữa quần thể núi đá vôi, rừng xanh và hệ thống hồ nước đặc trưng của vùng di sản thiên nhiên đa dạng.
Nơi đây có khoảng 30 giống hoa được trồng, thay đổi liên tục theo các mùa. Từ mùa xuân với mép rồng, xác pháo; mùa hè rực rỡ sao nhái, hướng dương, cúc bách nhật; đến thu-đông với dã quỳ, cúc họa mi, sơn kim cúc, thược dược, cải vàng, tam giác mạch… Nhiều loài hoa nở quanh năm, như: Hoa hồng, hoa giấy, dừa cạn, mười giờ giúp không gian luôn tràn đầy sức sống.
Vùng đất này đã trở thành “Vườn địa đàng” trong lòng thung lũng, nơi con người, thiên nhiên và văn hóa cùng hòa quyện, luôn ngập tràn hương sắc và là điểm check-in được nhiều du khách ưa thích. Điểm đặc biệt tại đây là toàn bộ hoa đều được ươm giống và chăm sóc ngay tại vườn ươm của khu du lịch theo phương pháp thủ công, hạn chế tối đa hóa chất, kết hợp sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học.
Nhờ đó, sắc hoa không chỉ rực rỡ mà còn an toàn, bền vững, được quy hoạch hài hòa với địa hình tự nhiên, hồ nước và núi rừng. Cách trồng hoa theo nhịp sinh trưởng tự nhiên, không chạy theo tính thời vụ ngắn hạn đã tạo nên vẻ đẹp mềm mại, tự nhiên; góp phần giữ gìn cảnh quan sinh thái, mang đến cho du khách trải nghiệm du lịch thân thiện.
Anh Nguyễn Công Bình, kỹ sư nông nghiệp khu du lịch cho biết, để hoa nở đều và đẹp, các công đoạn từ kiểm tra đất, tưới nước, làm cỏ, cắt tỉa hoa tàn, theo dõi sâu bệnh, điều chỉnh mật độ trồng được thực hiện thường xuyên. Theo bà Đỗ Quỳnh Trang, Phó bộ phận du lịch, du khách đến đây không chỉ đơn giản để ngắm hoa mà còn được trải nghiệm các hoạt động về giáo dục môi trường, tìm hiểu cách bảo vệ thiên nhiên và duy trì không gian sống của các loài động thực vật trong vùng lõi của Di sản Tràng An.
Đây là hướng đi trọng tâm của Thung Nham trong việc thúc đẩy du lịch có trách nhiệm, nơi con người vừa tận hưởng vẻ đẹp thiên nhiên vừa đồng hành cùng công tác bảo tồn và phát triển bền vững của di sản
