Vẻ đẹp làng Nôm

Trong quá trình phát triển và đô thị hóa, làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên vẫn giữ gần như nguyên vẹn cấu trúc của một làng Việt cổ.

Cổng làng Nôm.
Cổng làng Nôm.

Từ cổng làng, con đường gạch, cây cầu đá, đình, chùa, giếng nước, cây đa, chợ quê đến những nếp nhà hàng trăm năm tuổi và các lễ hội truyền thống,... tất cả nét đẹp đó đã phản ánh sức sống bền bỉ của bản sắc văn hóa dân tộc trong dòng chảy thời đại.

Điểm khởi đầu đến với làng Nôm là cổng làng cổ với ba chữ “Đồng Cầu Nôm” nổi bật trên vòm cổng. Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, cổng làng vẫn giữ được dáng vẻ bề thế cùng những đường nét chạm khắc tinh xảo.

Bước qua cổng làng sẽ bắt gặp những con đường lát gạch đỏ chạy dọc theo ao làng, bên cạnh đó là những nếp nhà cổ thấp thoáng dưới tán cây xanh; phía xa là cây đa cổ thụ, giếng nước, sân đình mang dấu ấn đặc trưng của làng quê Bắc Bộ.

Theo các bậc cao tuổi, làng Nôm được hình thành từ những năm đầu Công nguyên, đến khoảng thế kỷ 15, làng trở thành nơi quần cư của nhiều dòng họ lớn. Từng có thời gian, người dân nơi đây chủ yếu mưu sinh bằng nghề buôn đồng nát. Sự cần cù, nhạy bén trong lao động đã tạo dựng cuộc sống sung túc, góp phần hình thành nên diện mạo một ngôi làng trù phú với hệ thống đình, chùa, chợ, cầu, cổng làng và nhà cổ được xây dựng quy mô, hài hòa.

Giữa không gian ấy, đình Tam Giang là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng. Đình thờ Đức Thánh Tam Giang, vị tướng có công dưới thời Hai Bà Trưng, sau được nhân dân tôn vinh là vị thần bảo quốc, hộ dân. Công trình được bảo tồn gần như nguyên vẹn lối kiến trúc truyền thống với những mảng chạm khắc gỗ tinh xảo, phản ánh trình độ thẩm mỹ và kỹ thuật của các nghệ nhân xưa.

Bà Vũ Thị Oanh, cán bộ Ban Quản lý di tích tỉnh Hưng Yên cho biết: Đình Tam Giang được xây dựng trên thế đất đẹp theo quan niệm phong thủy truyền thống. Giá trị nổi bật của di tích không chỉ ở quy mô kiến trúc mà còn ở việc vẫn lưu giữ được khá đầy đủ các cấu kiện gỗ, hệ thống chạm khắc và không gian văn hóa gắn với đời sống cộng đồng qua nhiều thế kỷ.

Rời đình làng, cây cầu đá cổ bắc qua sông Nguyệt Đức hiện ra như một biểu tượng của làng Nôm. Được ghép từ những khối đá lớn với chín nhịp cầu uốn cong, hai bên thành cầu chạm nổi hình đầu rồng, công trình vẫn bền vững sau hơn hai thế kỷ. Không chỉ có giá trị về kiến trúc, cây cầu còn là chứng nhân của những đổi thay nơi miền quê đồng bằng Bắc Bộ.

Qua cầu đá là chợ Nôm và chùa Nôm (Linh Thông cổ tự). Chợ vẫn duy trì họp phiên vào các ngày có số cuối là 1, 4, 6, 9 hằng tháng, lưu giữ nếp giao thương truyền thống của vùng quê Bắc Bộ. Cạnh đó, chùa Nôm nổi tiếng với hơn 100 pho tượng đất nung cổ được bảo tồn gần như nguyên vẹn, góp phần tạo nên giá trị đặc sắc của quần thể di tích.

Làng Nôm hiện còn lưu giữ 4 ngôi nhà cổ có tuổi đời hơn 100 năm. Những nếp nhà năm gian với hệ khung gỗ, sân gạch, vườn cây vẫn được các gia đình gìn giữ như một phần ký ức của dòng họ và quê hương.

Ông Phùng Văn Kiên, chủ nhân một ngôi nhà cổ chia sẻ: Gìn giữ ngôi nhà không đơn giản là lưu giữ tài sản của gia đình mà chính là gìn giữ di sản của cha ông. Chúng tôi mong con cháu hiểu giá trị của những gì thế hệ trước để lại và cùng có trách nhiệm bảo tồn.

Điều làm nên sức sống của làng Nôm không chỉ là những công trình kiến trúc cổ mà còn ở các giá trị văn hóa phi vật thể được bảo lưu trong đời sống cộng đồng. Hội làng diễn ra vào ngày 12 tháng Giêng hằng năm là dịp để con cháu các dòng họ trở về đoàn tụ, cùng thực hành các nghi lễ truyền thống hiếu kính tổ tiên. Nhiều phong tục đẹp như tế xuân, rước sắc phong, rước thánh, múa rối nước... tiếp tục được gìn giữ, trong khi các hủ tục không còn phù hợp đã được loại bỏ.

Đến với làng Nôm hôm nay, điều để lại ấn tượng với du khách chính là sự cổ kính của những công trình kiến trúc, là nhịp sống bình dị, sự chân tình của người dân và cách cộng đồng gìn giữ di sản như một phần của đời sống thường nhật. Chị Nguyễn Thị Thanh, du khách đến từ Hải Phòng cho biết: “Điều khiến tôi yêu thích làng Nôm là cảm giác thanh bình và nguyên vẹn. Đây không đơn thuần là một điểm tham quan mà là nơi giúp mỗi người hiểu hơn về nét văn hóa truyền thống của làng quê Bắc Bộ”.

Năm 2020, quần thể di tích làng Nôm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Sự ghi nhận đó không chỉ khẳng định giá trị của một quần thể di sản đặc sắc mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn trong bối cảnh phát triển mới. Bà Phùng Thị Phượng, thôn Đại Đồng chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn vừa giữ gìn được không gian văn hóa truyền thống, vừa phát huy giá trị của di tích để phát triển du lịch, nâng cao đời sống người dân”.

Làng Nôm ngày nay là địa chỉ văn hóa của tỉnh Hưng Yên, minh chứng sinh động cho khả năng bảo tồn những giá trị truyền thống trong dòng chảy hiện đại. Khi những viên gạch cũ, cây cầu đá, mái đình, phiên chợ và nếp nhà xưa vẫn hiện diện trong đời sống hằng ngày, đó cũng là lúc những giá trị văn hóa truyền thống của làng quê Việt tiếp tục được gìn giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình phát triển đất nước.

Có thể bạn quan tâm

Sản phẩm của làng nghề tương Bần, phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên.

Giá trị thương hiệu tương Bần

Làng nghề tương Bần thuộc phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên có truyền thống lâu đời tại vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề làm tương tạo ra sản phẩm ẩm thực đặc sắc, đồng thời lưu giữ những giá trị văn hóa dân gian và bản sắc cộng đồng bền vững.

Nghi thức Lễ rước nước từ cửa sông về đình Cái Tó trong lễ hội hằng năm ở xã Đường Hoa, thành phố Quảng Ninh.

Bảo tồn không gian văn hóa làng biển độc đáo

Nằm ở vùng cửa biển Đường Hoa, đình Cái Tó là di tích văn hóa tâm linh, lịch sử của xã Đường Hoa, thành phố Quảng Ninh. Nơi đây thờ Anh hùng dân tộc Ngô Quyền và các vị thành hoàng là những bậc tiền nhân có công với nước, với dân được nhân dân tôn kính.

Toàn cảnh vùng trồng hoa Mỹ Tân, phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình.

Người dân tất bật vào mùa hoa cao điểm

Những ngày đầu tháng 11, trên những cánh đồng hoa Mỹ Tân, phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình, đông đảo nông dân đang khẩn trương làm đất, xuống giống, chăm sóc, điều tiết sinh trưởng, chuẩn bị nguồn hàng phục vụ thị trường cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi.

Đội tuyển Pháo đất xã Vĩnh Lại tham gia thi đấu tại Liên hoan Pháo đất thành phố Hải Phòng năm 2026.

Pháo đất - Nét đẹp văn hóa Hải Phòng

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng pháo đất vẫn vang lên trên những sân đình, sân nhà văn hóa ở xã Vĩnh Lại (Hải Phòng). Trò chơi dân gian độc đáo với những màn tranh tài sôi nổi được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành nét đẹp văn hóa và niềm tự hào của quê hương.

Toàn cảnh Khu di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh núi Cao Ba Lanh, xã Hoành Mô.

Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa Di tích Cao Ba Lanh

Sừng sững trên dải biên cương đông bắc Tổ quốc, núi Cao Ba Lanh được ví như “nóc nhà” vùng Đông Bắc, là danh thắng tiêu biểu của thành phố Quảng Ninh, tọa lạc sát đường biên giới Việt Nam-Trung Quốc. Mang vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, nơi đây còn gắn liền với chiều dài lịch sử đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Lễ hội Côn Sơn-Kiếp Bạc vang vọng hào khí Đông A.

Côn Sơn-Kiếp Bạc: Nơi vang vọng hào khí Đông A

Mỗi độ thu sang, Khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn-Kiếp Bạc lại vào mùa chính hội, đón dòng người hành hương từ bốn phương tìm về. Những nghi lễ đặc sắc tại đền Kiếp Bạc kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần làm nên chiều sâu văn hóa của vùng đất thiêng gắn với hào khí Đông A.

Những làn điệu xẩm vang lên trên các sân khấu ở Ninh Bình.

Nghệ thuật hát xẩm trong đời sống đương đại

Ninh Bình là một trong những cái nôi của nghệ thuật hát xẩm, trong đó xã Yên Từ là vùng đất gắn bó sâu đậm với cuộc đời và sự nghiệp của cố nghệ nhân Hà Thị Cầu - người đã dành trọn cuộc đời gìn giữ, thực hành, trao truyền nghệ thuật xẩm.

Trong bối cảnh nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc các gia đình ở Đình Tổ tiếp tục gắn bó với nghề có ý nghĩa quan trọng.

Gìn giữ hương vị quê Kinh Bắc

Từ những nguyên liệu dân dã như đỗ tương, ngô và nếp cái hoa vàng, người dân Đình Tổ, phường Trí Quả, thành phố Bắc Ninh, đã tạo nên thứ tương có màu vàng nâu, vị mặn dịu, ngọt tự nhiên với hương thơm đặc trưng.

Hội thi giã bánh giầy tại Lễ hội truyền thống đền Cao.

Huyền tích năm đức thánh họ Vương

Trong không gian văn hóa đặc sắc, quần thể di tích đền Cao ở phường Lê Đại Hành (Hải Phòng) là nơi lưu giữ những huyền tích về năm đức thánh họ Vương gắn với cuộc chiến chống quân Tống xâm lược thời Vua Lê Đại Hành. Hơn một nghìn năm qua, quần thể di tích này vẫn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng cư dân địa phương.

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Nữ tướng Lê Chân là vị tướng xuất sắc của Hai Bà Trưng, tên tuổi của nữ tướng gắn liền với nhiều địa danh lịch sử vùng căn cứ địa Lạt Sơn, phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình. Nơi nữ tướng lập căn cứ chống lại nhà Đông Hán xâm lược, đồng thời, đây cũng là nơi nữ tướng hy sinh.

Đoàn rước tại lễ hội Cấp thủy cầu ngư đền Hưng Long.

Độc đáo lễ hội Cấp thủy cầu ngư miền biển

Cấp thủy cầu ngư là nghi thức quan trọng trong lễ hội đền Hưng Long (xã Đông Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên), mang đậm dấu ấn văn hóa của cư dân miền biển. Hằng năm có đến hàng nghìn người tham dự lễ hội truyền thống này, gửi gắm ước vọng mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi.

Đoàn rước kiệu Thánh tại khai mạc lễ hội đền Lảnh Giang năm 2026.

Gìn giữ giá trị di tích đền Lảnh Giang

Khu di tích lịch sử-văn hóa đền Lảnh Giang thuộc tổ dân phố Yên Lạc, phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình; là quần thể di tích có giá trị lịch sử-văn hóa-kiến trúc nghệ thuật lâu đời.

Lễ hội Khỏi Kêm mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh.

Độc đáo lễ mở cửa rừng của người Dao

Vào dịp đầu năm, người Dao Thanh Y và người Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh có tục lệ làm lễ Khỏi Kêm - lễ cúng rừng (Khỏi là khai, là mở; Kêm là cây, là rừng). Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao địa phương, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và tín ngưỡng cộng đồng.

Hoạt động tại Lễ hội đền Tống Trân, tỉnh Hưng Yên.

Đền Tống Trân, điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc

Đền Tống Trân từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân, một bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước với trí tuệ, nhân cách và đạo đức cao đẹp.

Nghi lễ rước nước tại Lễ hội chùa Nhẫm Dương.

Chùa Nhẫm Dương - nơi giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc

Trong mạch nguồn văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ, lễ hội truyền thống tại chùa Nhẫm Dương (phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, và là dịp để cộng đồng tìm hiểu về cội nguồn văn hóa, tri ân tiền nhân và giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc của dân tộc.

Bánh hú thường xuyên xuất hiện trong các liên hoan ẩm thực tại địa phương.

Dẻo thơm bánh hú Song An

Bánh hú (hay còn gọi là bánh khúc) là món bánh đặc sản dân dã, nổi tiếng tại một số địa phương phía nam tỉnh Hưng Yên, trong đó được biết đến nhiều nhất là tại Song An (phường Vũ Phúc).

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Những phiên chợ Âm Dương chỉ họp duy nhất một phiên trong năm vào dịp Tết, bắt đầu từ đêm mồng 4 và kết thúc rạng sáng mồng 5 tháng Giêng, là nét văn hóa đặc sắc của vùng quê Bắc Ninh-Kinh Bắc. Chính trong không gian huyền bí ấy, tinh thần cộng đồng được củng cố, vun đắp, tạo nên một mạch nối văn hóa lắng sâu, bền bỉ...

Một số tranh khắc vị La Hán trên vách động Liên Hoa, chùa Phong Phú, tỉnh Ninh Bình.

Gìn giữ, phát huy giá trị Bảo vật quốc gia

Được công nhận là Bảo vật quốc gia đầu năm 2026, 18 tranh khắc trên vách núi đá (ma nhai) 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là hiện vật gốc, độc bản, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của dân tộc.

Phường rối nước Thanh Hải biểu diễn tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông.

Phát huy giá trị nghệ thuật rối nước

Mỗi khi tiếng trống hội vang lên, chú Tễu lại xuất hiện với nụ cười hóm hỉnh, mở đầu cho những câu chuyện dân gian quen thuộc. Những con rối gỗ chuyển động kỳ ảo trên mặt nước không chỉ tái hiện quá khứ mà còn khẳng định sức sống của một di sản văn hóa trong đời sống hôm nay, lặng lẽ, bền bỉ nhưng đầy sức lan tỏa.

Bộ Thánh tượng được đánh giá có niên đại cổ và đẹp nhất trong các bộ đầu rối ở miền bắc.

Giữ gìn giá trị nghệ thuật hát rối chầu Thánh - Ổi lỗi

Mỗi độ xuân về, khi tiếng trống hội vang lên trong không gian linh thiêng của Chùa Đại Bi (xã Nam Trực, tỉnh Ninh Bình), cũng là lúc đánh thức một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: Hát rối chầu Thánh, còn được gọi với tên cổ là Ổi lỗi.

Một góc thôn Bắc Hoa.

Về Bắc Hoa nghe câu hát sloong hao

Trên bản đồ du lịch tỉnh Bắc Ninh, thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, là một điểm đến mới đầy ấn tượng với du khách. Những nếp nhà trình tường mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, điệu hát sloong hao mộc mạc vang lên giữa núi rừng mang đậm nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Nùng trong thôn.

Tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Độc đáo chùa Long Đọi Sơn

Nằm trên đỉnh núi Đọi, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, bộ tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn là một di sản đặc biệt quý hiếm, hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tôn giáo và mỹ thuật thời kỳ nhà Lý.

Người dân nhiều địa phương về chợ Viềng mua bán cây cảnh dịp đầu năm.

Nét đẹp chợ Viềng

Đêm mồng 7 rạng sáng mồng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, giữa làn sương xuân bảng lảng phủ trên những cánh đồng ven đường, khu vực chợ Viềng thuộc hai xã Vụ Bản và Hiển Khánh, tỉnh Ninh Bình lại sáng rực ánh đèn. Dòng người từ khắp các vùng miền đổ về, tạo nên nhịp chuyển động rộn ràng trong không khí đầu xuân.

Các thầy mo thực hiện nghi lễ cúng Tổ Bàn Vương theo phong tục cổ truyền tại Miếu Bàn Vương.

Lễ hội Bàn Vương của đồng bào Dao

Từ bao đời nay, Lễ hội Bàn Vương ở xã Ba Chẽ (Quảng Ninh) là nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, cũng là dịp để cộng đồng người Dao tưởng nhớ và tôn vinh Tổ tiên Bàn Vương, người đã có công khai thiên lập địa, che chở đồng bào Dao sinh sống, lao động và phát triển.

Hiện còn khoảng 10 hộ dân khu vực cầu Báng vẫn giữ nghề làm bánh chưng truyền thống.

Tết về nhớ bánh chưng cầu Báng

Không biết từ bao giờ, những chiếc bánh chưng ở khu vực Tân Bình (phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên) mang tên gọi thân thuộc bánh chưng cầu Báng. Trước kia, có đến trăm hộ dân nơi đây làm nghề gói bánh chưng. Theo thời gian, dù đã có sự mai một, nhưng vẫn còn đó những gian bếp đỏ lửa, những cư dân địa phương yêu và giữ nghề.

Những niêu cá kho Nhân Hậu chuẩn bị hoàn thành.

Làng cá kho Nhân Hậu vào vụ Tết

Làng cá kho Nhân Hậu, xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình (thuộc thôn Nhân Hậu, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cũ) từ lâu được nhiều người tiêu dùng biết đến bởi hương vị thơm ngon, đậm đà của món cá kho nơi đây.