Nói về ý nghĩa và câu chuyện văn hóa của nghi thức Cấp thủy cầu ngư trong lễ hội đền Hưng Long, Đại đức Thích Minh Tuấn, thủ nhang đền Hưng Long chia sẻ: Lễ hội đền Hưng Long không chỉ để tưởng nhớ, tri ân Đức Thánh Hoàng Bơ mà còn nhằm gửi gắm ước nguyện cầu phúc, cầu ngư, cầu bình an trước mùa mưa bão. Với ngư dân, tôm cá đầy khoang là mong ước, nhưng bình an trở về sau mỗi chuyến ra khơi còn quan trọng hơn. Vì vậy, nghi thức Cấp thủy cầu ngư luôn được người dân gìn giữ và thực hành trang nghiêm.
Lễ hội đền Hưng Long gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của làng Hưng Long, diễn ra từ ngày 10 đến 15/6 âm lịch hằng năm. Điểm độc đáo của lễ hội là việc dân làng bầu ra những ông trùm, bà chương, nhà đăng cai cành lộc, nhà chứa cỗ, nhà chứa văn, trạo công, phù giá, quan viên, chấp hiệu... với mong muốn lễ hội truyền thống được duy trì nghiêm cẩn theo đúng định lệ của làng.
Bắt đầu từ 14 giờ ngày 10/6, khi nước lên; các ông trùm, bà chương vào đền cáo yết Thánh, nhận cờ lệnh, dàn quân trên đê Hàng Tổng. Trên đê trước cửa đền lúc này là sư tử, cầu kiều, cờ, trống, cờ biển, 2 ngựa thờ, tàn lọng, kiệu nước... cùng hàng trăm người đã dàn hàng sẵn trên đê.
Sau khi dàn quân xong trên đê, chấp hiệu ngoại điểm 3 hồi trống khẩu thì trong đền chấp hiệu nội cho nổi chuông trống, đốt hương kiểm hiệu phù giá sắp hai hàng bên cửa cung, các quan viên, chức sắc vào làm lễ bái yết thỉnh Thánh lên kiệu.
Lúc này, trong cung cấm, một người cầm cây lộc, một người mang bát hương, có 2 người cầm quạt áp nhĩ hộ giá hai bên, 2 người khiêng ngai thờ bên trên có bộ quần áo của Thánh.
Khi rước long ngai, bài vị Thánh lên kiệu thì trong đền nổi một hồi trống hiệu khởi giá. Ngày trước thì bắn pháo thăng thiên làm hiệu, ngoài cửa biển, vợ chồng Ngư Phủ Trạo Công được làng chọn bắt đầu thả lưới đánh cá thờ. Tất cả thuyền bè đánh cá và khai thác ngư nghiệp đều nghỉ làm, tập trung về bến An Long, cắm cờ trang hoàng, trên mỗi thuyền đều bày một mâm lễ.
Khi kiệu rước tới bến An Long thì cành lộc, kiệu long đình, kiệu nước, kiệu bát cống, quan viên, chấp sự,... xuống thuyền, đoàn thuyền theo lạch Láng tiến ra sông Trà Lý rồi ra biển đến đoạn giao nhau giữa sông Lân và sông Trà Lý, ngoài cồn Tiên thì dừng lại.
Các nhà sư cúng khoa Cấp thủy và Khao Thủy thần Hà Bá cầu ngư và xin nước. Sau khi cúng, đại diện sư trụ trì, các cụ lão làng, đại diện lãnh đạo địa phương sẽ xin múc nước vào chóe để đem về đền thờ.
Ông thầy dùng gáo dừa múc 3 gáo đầu tiên, sau đó đến lượt cụ già trong làng múc và lần lượt mỗi người múc 1 gáo, khi được 1 thùng thì dừng lại. Nghi thức Cấp thủy hoàn tất thì nghi lễ đánh cá thờ cũng dừng.
Đoàn rước lại di chuyển ngược trở về đền Hưng Long. Trước khi lên bờ, 1 vị pháp sư sẽ thực hiện nghi lễ đề thần bài vị (tức là đề mỹ tự vào tờ giấy có tên thánh để trên long ngai) rồi mới rước về đền làm lễ an vị. Xưa kia các ngư dân mang toàn bộ mái chèo của mình vào chèo cạn thờ trước cửa đền, nhưng nghi lễ này chưa khôi phục được.
Ngoài cửa biển khi đoàn thuyền quay về thì vợ chồng Ngư Phủ Trạo Công bắt đầu kéo lưới toàn bộ số cá tôm đánh được đem theo đường lạch Láng trở về đền. Sau khi đoàn rước trở về đền, chóe nước được rước vào nội cung, người làng sẽ mang số cá đánh được, đi chế biến, làm cỗ cúng.
Ông Trần Văn Linh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đông Tiền Hải chia sẻ: Tục Cấp thủy cầu ngư trong lễ hội làng Hưng Long là một lễ tục rất đặc sắc của cư dân miền duyên hải Bắc Bộ. Lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 7/2025. Đền và lễ hội còn là một trung tâm bảo tồn thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt. Đây là một điểm đến trong hành trình về với miền biển tỉnh Hưng Yên.
