Trồng sầu riêng sạch
Tại vùng đất lúa lâu đời ở xã Thoại Sơn, ông Cao Văn Tấn, ngụ ấp Bình Thành tiên phong “pha” hương sầu riêng hòa vào hương lúa chín. Vườn sầu riêng Mongthong (sầu riêng Thái) trái vụ đang thu hoạch tỏa mùi thơm dịu, sau lưng là đồng lúa mênh mông. Ông Tấn thong thả đi dạo trong vườn, dừng lại bên một cây sầu riêng sai trái, đếm quả cười nụ: “Cây này là sầu riêng Thái, cho 26 trái, mỗi trái ước nặng gần 4 ký, với giá lái cân xô từ 70.000-92.000 đồng/ký, nó là cây bạc triệu. Tôi xác định trong một năm chỉ làm một vụ nghịch, thu hoạch trái từ tháng 11 đến tháng 12, bỏ mùa thuận do giá bấp bênh, không chạy theo số lượng, giúp cây khỏe mạnh cho trái ngon”.
Ông Tấn làm trong doanh nghiệp chuyên về lúa gạo, đi đó đây nghe kể 1 ha sầu riêng cho thu nhập 1 tỷ đồng, ông rất ham. Khi nghỉ hưu, ông Tấn quyết tâm chuyển đổi 6 ha đất ruộng năng suất thấp trồng loài cây này. Ông Tấn đến các vùng chuyên trồng sầu riêng, những vùng đất ruộng mới chuyển lên vườn tìm tính tương đồng. Ông quan sát, ghi chép tỉ mỉ kỹ thuật trồng, cách bón phân, tưới nước, vì sao sầu riêng nhiễm Cadimi, vì sao có người trồng sầu riêng trái trĩu cành nhưng có người trồng cây không ra bông, trổ trái? Qua nhiều năm ròng rã, nắm rõ “bí quyết” sinh trưởng của cây, năm 2021, ông Tấn lần lượt trồng 680 cây sầu riêng gồm 3 loại Ri6, Mongthong, Musang King.
Ông Tấn chọn mô hình trồng sầu riêng sạch xanh, sử dụng phân hữu cơ 100%, lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, dùng máy bay không người lái tưới phân, dùng máy đo độ ẩm đất. Từng giai đoạn bón phân, tưới nước, cây phát triển, ra bông…, ông Tấn đều ghi nhật ký theo dõi. Với cách làm bài bản, khoa học, vườn sầu riêng trổ lá xanh ngát, tỷ lệ đậu trái cao. Ông Tấn bổ trái sầu riêng đãi khách, bên trong có ba hộc, mỗi hộc chứa một múi vàng ươm nặng 200 gr, ngon cơm có thể xuất khẩu. Ông Tấn phấn khởi: “Sầu riêng Thái cho trái trước, năm sau tới lứa Ri6 và Musang King. Tôi tính, một công đất trồng từ 20-30 cây sầu riêng, trừ chi phí lời 50 triệu đồng, năm công trồng sầu riêng lợi nhuận bằng 100 công trồng lúa”.
Một số người làm lúa gần vườn sầu riêng ông Tấn thấy hiệu quả rục rịch chuyển đổi theo. Ông Tấn dự tính thành lập hợp tác xã trồng sầu riêng sạch nghịch mùa hướng đến vùng trồng liên kết bền vững. Ông Phạm Thế Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thoại Sơn thông tin, xã có 17 ha trồng sầu riêng và ông Tấn là nhà vườn đầu tiên ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất cho hiệu quả khả quan. Xã sẽ chọn mô hình trồng sầu riêng của ông Tấn làm mô hình thí điểm cho nhà vườn, nông dân các nơi tới tham quan, chia sẻ kinh nghiệm trồng sầu riêng sạch, kỹ thuật trồng trái vụ...
Theo thống kê của Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Trạch, toàn xã có gần 28 ha trồng sầu riêng, nông dân linh hoạt chuyển đổi đất vườn tạp, đất lúa với diện tích nhỏ lẻ trồng sầu riêng. Các cán bộ khuyến nông của xã đã hướng dẫn người dân cách trồng. Ở ấp Vĩnh Hiệp, xã Vĩnh Trạch, ông Nguyễn Văn Phu chăm chú xem từng cành, nhánh sầu riêng đang trổ bông, tỉa bớt lại. Mỗi cây sầu riêng ông Phu gắn số đeo cho từng cây, từ đó theo dõi chăm sóc cây yếu. Ông Phu kể, năm 2019, ông tới Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp thăm người thân và thấy ba cây sầu riêng trồng lẻ loi trên thửa đất hoa kiểng, cho nên ngạc nhiên hỏi. Nghe chủ nhà nói ba cây sầu riêng mỗi năm bán trái cả trăm triệu đồng, ông Phu học hỏi.
Ông Phu về nhà, cải tạo ba công đất lúa kém hiệu quả sang trồng 80 cây sầu riêng Thái theo mô hình sạch xanh. Ông Phu cho biết, sầu riêng vụ thuận mùa thu hoạch từ tháng 3 đến tháng 5 giá thấp do hàng nhiều, dội chợ. Căn cứ vào đó, ông trồng thuận sớm chín trước hai tháng né vụ thuận, tháng 2/2025, ông Phu bán ba tấn sầu riêng cân xô với giá hơn 55.000 đồng/1 kg, trừ chi phí ông lãi hơn 100 triệu đồng. Bồi dưỡng cho cây xong, ông Phu tiếp tục làm vụ thuận sớm, tháng 2/2026 bẻ trái xong ông cho cây nghỉ để chuyển qua làm vụ nghịch mùa. Nói về kinh tế loài cây này, ông Phu chia sẻ: “Lúc có giá, một cây sầu riêng thu nhập bằng một công lúa, tuy nhiên vốn đầu tư ban đầu nặng vì sớm nhất phải bốn năm mới cho trái. Ngoài ra, còn đòi hỏi người trồng có tay nghề, nếu không cây èo uột”.
Cây sầu riêng phát triển bền vững
Từ trên cầu Đức Huệ nhìn xuống ấp Vĩnh Hòa 1, xã Vĩnh Hanh là cánh đồng lúa đang cắt nham nhở chen lẫn màu xanh rì của những vườn sầu riêng. Vừa vào vườn sầu riêng, ông Cao Văn Minh nói ngay: “Vụ nghịch mùa này thu nhập khá, lái mua sầu riêng Thái trái đẹp giá 92.000 đồng/kg, Ri6 giá 52.000 đồng/kg. Ông Xem là hàng xóm tôi, trúng 133 gốc sầu riêng Thái thu cả tỷ đồng”.
Ông Minh có 5 ha đất ruộng, hơn 40 năm gắn bó ruộng đồng, trồng lúa thu nhập thấp, năm 2018 ông cùng nhóm nông dân trong xóm qua vùng sầu riêng Ngũ Hiệp, tỉnh Tiền Giang (cũ) tìm tòi. Khi đã hiểu về cách trồng, phương thức thúc cho cây sầu riêng trổ bông, ra trái, năm 2019, nhóm ông Minh trồng với diện tích nhỏ lấy kinh nghiệm. Ông trồng ba công sầu riêng Thái gồm 81 cây, năm 2023, vụ thu trái đầu tiên lái trả 190.000 đồng/kg, trừ chi phí ông Minh lãi to. Vụ nghịch mùa năm 2024, 2025 giá không cao so với năm 2023 nhưng vẫn có lãi. Ông Minh tự tin, từ từ chuyển tiếp đất lúa sang trồng 150 cây sầu riêng Ri6 và sầu riêng Thái.
Anh Cao Văn Đạt đang tất bật chăm sóc 160 cây Ri6 chia sẻ, vùng trồng sầu riêng Vĩnh Hòa 1 đã thành lập Hợp tác xã nông nghiệp Vĩnh Hòa với diện tích 22 ha. Ngoài ra, sầu riêng Vĩnh Hòa 1 được cấp mã vùng sản xuất, được chứng nhận sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao là bước đệm để các thành viên tính toán việc liên kết trồng sầu riêng xuất khẩu. Hướng đi này phù hợp với định hướng của ngành nông nghiệp trong chuyển đổi vùng đất lúa kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả có giá trị cao.
Theo ông Phan Thành Tâm, Trưởng phòng Khuyến nông, Trung tâm Khuyến nông tỉnh, sầu riêng trái mùa mang lại hiệu quả kinh tế cao nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro, cần được đánh giá toàn diện. Về lợi nhuận, sầu riêng trái vụ thường có giá bán cao gấp 2-3 lần so với chính vụ do nguồn cung khan hiếm trong khi nhu cầu tiêu thụ và xuất khẩu vẫn lớn. Trồng trái mùa có thể mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nếu người trồng có trình độ kỹ thuật cao, chủ động đầu tư và quản lý tốt rủi ro; ngược lại, nếu thực hiện không đúng quy trình, hiệu quả có thể giảm và gây tổn hại lâu dài cho vườn cây.
Theo thống kê của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, diện tích trồng sầu riêng toàn tỉnh là 1.692 ha, có 1.333 ha cho trái. Tỉnh đã cấp ba mã số vùng trồng tại ba xã Long Kiến, Vĩnh Hanh, Bình Mỹ với diện tích 30 ha. Hiện chưa có định hướng quy hoạch vùng trồng, thời gian tới, chi cục sẽ đề xuất với tỉnh, các ngành chuyên môn tổ chức hội thảo, tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật trồng sầu riêng cho nông dân để nâng cao kinh tế gia đình, phát triển vùng trồng bền vững.
