Khó khăn bủa vây
Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tháng 5/2023 ước tính tăng 2,2% so tháng trước và tăng 0,1% so cùng kỳ năm trước. Tính chung 5 tháng đầu năm 2023, IIP ước tính giảm 2% so cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2022 tăng 8,1%). Trong đó, ngành chế biến, chế tạo giảm 2,5%, làm giảm 1,7 điểm phần trăm vào mức tăng chung; ngành sản xuất và phân phối điện tăng 0,8%, đóng góp 0,1 điểm phần trăm; ngành khai khoáng giảm 3,5%, làm giảm 0,5 điểm phần trăm; ngành cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 6,4%, đóng góp 0,1 điểm phần trăm. Chỉ số sản xuất công nghiệp 5 tháng đầu năm 2023 so cùng kỳ năm trước tăng ở 49 địa phương và giảm ở 14 địa phương trên cả nước. Số lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp công nghiệp tại thời điểm 1/5/2023 tăng 0,8% so cùng thời điểm tháng trước và giảm 4,8% so cùng thời điểm năm trước. Nhìn chung, những tháng đầu năm nay, số vốn đăng ký thành lập mới cho doanh nghiệp thấp hơn cả giai đoạn xảy ra trước dịch Covid-19. Do vậy, số lượng doanh nghiệp giải thể, tạm ngừng hoạt động cũng tăng cao, không có sự chênh lệch nhiều so số doanh nghiệp thành lập mới…
Những thống kê này cho thấy những khó khăn của nền kinh tế, do vậy, người lao động trong bối cảnh này cũng sẽ gặp nhiều khó khăn để cải thiện thu nhập cá nhân, đó là chưa nói một số khác có thể mất việc làm. Trước bối cảnh này, tiết kiệm là cách được nhiều người lao động nghèo lựa chọn, nhất là khi chi phí sinh hoạt tăng nhưng thu nhập lại giảm. Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại nhất là dù có tiết kiệm thế nào nhưng khi các hoạt động sản xuất, tạo việc làm và thu nhập cho người lao động vẫn chưa được cải thiện thì đời sống người dân còn bị ảnh hưởng.
Anh Nguyễn Văn Huy, công nhân Khu công nghiệp Bắc Thăng Long (Đông Anh, Hà Nội) cho biết, hiện tại, chúng tôi chỉ làm đủ công là về, nghỉ hai ngày cuối tuần chứ ít có chuyện tăng ca, thêm việc làm, dù trước đó buổi tối có thể tăng ca. Hiện tại nhiều người cũng đã bỏ công ty, về tự kinh doanh hoặc tìm công việc khác. Nguyên nhân chính được cho là do công việc giảm sút nên thu nhập giảm, nhiều người không có động lực làm việc cũng như cần tìm hướng phát triển mới để bảo đảm nhu cầu mức sống hằng tháng. Điều này có thể hiểu bởi không ít công nhân từ mức lương trung bình gần 9 triệu đồng/tháng, nay đã giảm chỉ còn hơn 6 triệu đồng/tháng. Vì vậy, đối với những người đã có gia đình, mức thu nhập này khó có thể nuôi sống được bản thân và gia đình.
Thực tế, khó khăn không chỉ ảnh hưởng những công nhân nghèo mà ngay cả những người buôn bán cũng đối mặt nhiều vấn đề khi tình hình kinh doanh không được như mong muốn. Chị Đỗ Quỳnh Trang (Thụy Khuê, Hà Nội) cho biết, dạo gần đây hàng đi khá chậm, đăng bài lên mạng bán nhưng lượng tương tác bị bóp chặt, khách mua cũng ít và giảm về số lượng. Một phần cũng do người tiêu dùng đang thắt chặt chi tiêu nữa. Nhưng điều đáng nói nhất là giá cả nhiều mặt hàng thiết yếu như điện, xăng dầu, lương thực, thực phẩm đã tăng dần trong những tháng qua, khiến chi tiêu của nhiều người dân càng eo hẹp. Điều đáng nói nhất là khi các mặt hàng trên tăng thì ngay lập tức các loại hàng hóa thiết yếu cũng tranh thủ “tát nước theo mưa” và thiết lập mặt bằng giá cả mới. Chị Trang nêu thí dụ, mỗi lần giá xăng tăng là ngay lập tức giá cả các loại hàng hóa từ mớ rau, con cá cho đến bát phở, bát bún… cũng tăng theo và thiết lập nên một mặt bằng giá mới. Tuy nhiên, khi giá xăng hạ “nhiệt” thì các loại hàng hóa trên vẫn không giảm giá hoặc giảm nhỏ giọt và chắc chắn không bao giờ quay lại mức giá ban đầu, nên chi phí sinh hoạt cứ thế bị đẩy lên. “Tình trạng như vậy đã diễn ra bao năm qua, người dân cũng chỉ đành biết chấp nhận chứ không thể làm gì khác. Do đó, dù mới bước vào đầu mùa hè nhưng khi tình hình nắng nóng ở miền bắc còn kéo dài, cộng thêm việc giá điện tăng đúng tại thời điểm này thì các gia đình buộc phải tiết kiệm điện để hạn chế chi phí phát sinh”, chị Trang cho biết.
Cần sự điều tiết linh hoạt
Theo Tổng cục Thống kê, trong 5 tháng đầu năm, chỉ số giá nhóm giáo dục bình quân tăng 8,39% so cùng kỳ năm trước do một số địa phương đã tăng học phí trở lại từ tháng 9/2022 sau khi đã miễn, giảm học phí trong năm học 2021-2022 để chia sẻ khó khăn với người dân trong đại dịch, tác động làm CPI tăng 0,52 điểm phần trăm; nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng 6,62% so cùng kỳ năm trước, tác động làm CPI tăng 1,25 điểm phần trăm, do giá xi-măng, sắt, thép, cát tăng theo giá nguyên nhiên vật liệu đầu vào và giá thuê nhà ở tăng cao… Đặc biệt, giá xăng, dầu từ đầu năm đến nay có số lần tăng nhiều hơn giảm và giữ nguyên giá bán đã ít nhiều có tác động trực tiếp đến túi tiền của người tiêu dùng.
Người tiêu dùng đã quen, không còn sốc với xu hướng giá xăng, dầu tăng. Tuy nhiên, xu hướng này có sự tác động nhất định lên giá cả các mặt hàng, dịch vụ khác khiến người tiêu dùng ít cảm nhận được rõ hơn sau mỗi lần giá tăng. Còn đối với giá điện, dù gần bốn năm qua mới tăng khá ít, nhưng điều này vẫn là áp lực với nhiều người.
Ông Nguyễn Tiến Thỏa, nguyên Cục trưởng Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho rằng, dù giá điện tăng không nhiều nhưng ít nhiều tác động đến nền kinh tế và người dân. Do đó, rất cần lưu ý tình trạng “té nước theo mưa” khi các loại hàng hóa dịch vụ sẽ tăng theo giá điện. Ông Thỏa đề nghị các cơ quan chức năng cần yêu cầu tất cả những doanh nghiệp trong diện phải đăng ký giá, những doanh nghiệp nhà nước còn định giá, doanh nghiệp phải kê khai giá báo cáo chi tiết giá thành sản xuất, kinh doanh để tránh tình trạng giá điện tăng bao nhiêu bị các mặt hàng khác lợi dụng tăng bấy nhiêu, gây áp lực cho mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Theo ông Thỏa, Nhà nước cần phải có chính sách đặc biệt hỗ trợ ngành điện trong bối cảnh tình hình tài chính hiện nay vì dù giá điện có tăng ngành điện cũng vẫn còn khó khăn. Bên cạnh đó, Nhà nước phải có chính sách tổng thể về bình ổn mặt bằng giá.
Có thể thấy, dù nền kinh tế vẫn đang đối mặt nhiều khó khăn nhưng những tín hiệu lạc quan đã bắt đầu xuất hiện. Thí dụ như tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 5 ước tính tăng 11,5%; vận chuyển hành khách tăng 13,6% và luân chuyển hành khách tăng 21,8%; vận chuyển hàng hóa tăng 20,7% và luân chuyển hàng hóa tăng 15,8%. Tính chung 5 tháng đầu năm 2023, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 12,6% so cùng kỳ năm trước, vận chuyển hành khách tăng 21,2% và luân chuyển tăng 41,9%; vận chuyển hàng hóa tăng 18% và luân chuyển tăng 17,9%. Tín hiệu tốt từ thị trường cho thấy tiêu dùng đã dần ổn định, người tiêu dùng có thể thích nghi được mặt bằng giá mới và đã xuất hiện tín hiệu sản xuất tích cực hơn.
