Tình yêu với làn điệu thấm đẫm hồn quê
Sinh ra và lớn lên ở thôn Đại Liên (xã Đức Thịnh, Hà Tĩnh), ngay từ thuở ấu thơ, cậu bé Trần Văn Sang đã được nghe ví, giặm qua điệu hát ru của bà, của mẹ. Không cần khuông nhạc hay giáo trình, từng làn điệu cứ lặng lẽ thấm vào tâm hồn cậu bé miền quê, để rồi từ lúc nào đó, Sang đã thuộc làu nhiều bài mà chính anh cũng không hay.
Theo học ngành sư phạm âm nhạc và trở thành thầy giáo, ví, giặm vẫn theo bước Sang trong từng hoạt động thường ngày. Với anh, sân trường không chỉ là nơi dạy học mà còn trở thành “sân khấu” dân ca, nơi ngọn lửa đam mê được nuôi dưỡng và lan tỏa tới học trò.
Bước ngoặt đến vào năm 2010, Sang có cơ hội gặp gỡ NSND Hồng Lựu, thần tượng của anh từ nhỏ. Nghệ sĩ Hồng Lựu đã nhận ra tố chất dân ca của Sang và nhiệt tình chỉ dạy kỹ thuật, phong cách biểu diễn. Từ đây, Sang dấn thân vào con đường âm nhạc chuyên nghiệp, đến năm 2015 anh đã gặt hái thành quả đầu tiên khi giành Huy chương vàng Hội thi Tiếng hát giáo viên toàn quốc.
Sau đó, Sang chuyển công tác về Tỉnh đoàn Hà Tĩnh, đảm nhiệm vai trò Phó Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam tỉnh. Tiếng hát ví, giặm của anh theo chân các hoạt động phong trào, vang lên ở nhiều không gian khác nhau, từ trung tâm dưỡng lão, hội thi quần chúng, sân khấu ngoài trời cho đến cả trại cải tạo. Năm 2018, Sang được công nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian khi mới 31 tuổi. "Danh hiệu là phần thưởng cao quý dành cho tôi, nhưng cũng là trách nhiệm lớn hơn trong công tác phát huy, bảo tồn dân ca ví, giặm, đặc biệt đến với giới trẻ", Sang tâm sự.
Ứng dụng công nghệ trong bảo tồn di sản
Ngay từ khi còn đứng trên bục giảng, nghệ nhân Văn Sang đã sớm nhận ra sức mạnh của công nghệ trong việc bảo tồn di sản. Anh thường xuyên thu âm ghi hình lại các tiết mục của mình và đưa lên các kênh mạng xã hội như YouTube, Facebook, TikTok thu hút rất nhiều người xem. Anh coi đó là cách để lưu giữ tư liệu vừa là nơi tiếp cận với người trẻ, những người đang sống trong không gian số. Hiện nay, kênh YouTube Văn Sang đang có hơn 70 nghìn lượt đăng ký, hàng trăm video trình diễn và dạy hát ví, giặm đã được Sang đăng tải và coi đây như một lớp học mở để ai cũng có thể học hát mọi lúc mọi nơi.
Ngay cả khi đã được đông đảo người hâm mộ biết đến Sang vẫn không ngừng học hỏi những nghệ nhân đi trước. Anh cho biết, kho tàng dân ca ví, giặm vô cùng phong phú, có học cả đời cũng không hết nên anh không bao giờ ngừng việc học, sưu tầm lại. Sang cũng đã dày công tìm kiếm, phục dựng, cải biên và ghi hình lại các làn điệu dân ca cổ đưa lên mạng xã hội. Đặc biệt, anh cũng soạn lời mới cho nhiều bài dân ca ví, giặm cổ, đưa hơi thở cuộc sống đương đại vào dân ca truyền thống, giúp loại hình nghệ thuật này gần gũi hơn với khán giả hôm nay như các bài: "Ví đi buôn", "Thử lòng chung thủy", "Dạy vợ từ thuở mới đưa vợ về”...
Song song với hoạt động số hóa dân ca, Sang còn dành nhiều thời gian trực tiếp truyền dạy ví, giặm cho học sinh tại Nghệ An, Hà Tĩnh và nhiều địa phương khác. “Dân ca ví, giặm học hiệu quả nhất là truyền khẩu trực tiếp, bởi người học phải cảm nhận được âm luyến láy, trầm bổng và cả ngôn ngữ hình thể trong không gian phù hợp”, anh chia sẻ.
Đặc biệt, từ đầu năm 2025, Sang và một số nghệ nhân trẻ đã cùng nhau thành lập Câu lạc bộ Ví, giặm trẻ Hà Tĩnh, trực thuộc Hội LHTN Việt Nam tỉnh nhằm mục đích truyền dạy dân ca ví, giặm cho người trẻ. Vào dịp hè, CLB đã triển khai khóa học Hè vui cùng dân ca ví, giặm tổ chức dạy miễn phí cho hơn 30 em học sinh trong tỉnh. CLB duy trì sinh hoạt chuyên môn 2 lần/tháng và hiện có hơn 30 thành viên. Sang cho biết, CLB hướng đến đào tạo kỹ năng biểu diễn và dàn dựng chương trình sân khấu phục vụ các sự kiện văn hóa. Bên cạnh đó, CLB còn tập trung phát triển dự án liên kết sâu hơn với các trường học trên địa bàn cũng như đưa các nghệ nhân về trường trực tiếp hướng dẫn kỹ năng biểu diễn cho các em để thế hệ trẻ thêm yêu và tự hào với làn điệu quê hương.
