Trong bữa cơm, vợ tôi phàn nàn chuyện cô giáo chủ nhiệm lớp 3 của con… sát sao quá. Phụ huynh bận bịu tối ngày mà thằng bé làm việc riêng cũng “bị” phản ánh, làm thiếu bài cũng thông báo, quên thước kẻ cũng than phiền. “Ông” con dĩ nhiên lĩnh một tràng giáo huấn, nhưng tôi hiểu, có một phần ấm ức mang ý trách ngầm gửi về phía cô.
Vợ tôi quên mất rằng để sát sao như thế với không chỉ một, mà mấy chục học sinh trong lớp, cô giáo phải tận tâm ra sao. Tối nào, nhóm Zalo của lớp cũng lác đác báo tin đến gần 10 giờ. Người hỏi lịch kiểm tra, người xin cho con nghỉ học, người nhờ gửi ảnh chụp vở bài tập... Mỗi lần kiên nhẫn trả lời từng tin, có lẽ là mỗi phút cô giáo chủ nhiệm mất đi thời gian dành riêng cho gia đình. Bên cạnh việc chấm bài, soạn giáo án, đó là những khoảng “tăng ca” ít ai biết được.
Tôi nhớ ngày xưa ở nhà, khi gặp bài khó mà lười suy nghĩ, tôi lại nhờ bố giúp. Con tôi bây giờ cũng vậy, nhưng bối cảnh đã khác nhiều. Bố tôi chỉ cần xem qua bài trong sách giáo khoa là dạy được tôi, còn tôi nhiều khi rất “bí” vì con làm bài bằng phiếu và sách bài tập. Có lúc tôi tự giải bằng cách hiểu của mình, có lúc “nhờ” AI. Kiến thức của con đến đâu, tôi trông cả vào các thầy, cô giáo.
Xã hội bây giờ dường như vận hành như vậy. Nhịp sống gấp gáp khiến không ít bậc cha mẹ đặt trọn niềm tin, cũng là trách nhiệm dạy dỗ con trẻ cho nhà trường. Gánh áp lực đè lên vai nhiều thế hệ nhà giáo ngày càng nặng hơn. Đó là giáo án, hồ sơ, chỉ tiêu thành tích từ nhà trường và kỳ vọng ngày càng lớn từ phía gia đình học sinh.
Cùng lúc này, thời đại AI đưa đến những sức ép khác. Học trò bây giờ như người đi rừng đã có sẵn bản đồ trong tay. Thầy cô không còn là người duy nhất biết đường, nên buộc phải đổi vai, từ người truyền đạt sang người dẫn dắt. Dạy học trò cách đặt câu hỏi, cách phân biệt thông tin đúng sai, cách tự học còn khó hơn kiểu “đọc - chép” nhiều lần. Việc ấy đòi hỏi người thầy liên tục làm mới mình, học công nghệ, đổi phương pháp. Trong khi số tiết đứng lớp chẳng vơi đi chút nào.
Chưa kể, người thầy hôm nay còn bị cả xã hội “soi” vào từng hành vi, lời nói. Một phút thiếu chuẩn mực trên lớp có thể phải trả giá đắt bằng cả sự nghiệp. Việc chuẩn mực đạo đức với nghề giáo được đặt cao hơn hầu hết các nghề khác là thực tế, vì dạy chữ cũng là dạy người. Nhưng có cảm giác điều này đang bị thái quá, khiến nhiều thầy, cô giáo phải thu mình lại trước chính học trò và phụ huynh. Đôi khi, họ chịu tổn thương không chỉ về tinh thần, mà còn về thân thể.
Lâu nay, nhà giáo vẫn được tôn vinh là nghề cao quý, ví như “đưa đò chở khách sang sông”. Con đò vẫn cần mẫn trôi từng ngày, nhưng “khách”, và cả “dòng sông” đã khác xưa. Người lái đò cần sự đồng hành từ những việc rất nhỏ, như một tin nhắn thấu hiểu, một nỗ lực giải bài cùng con. Được đồng hành, chia sẻ, thầy cô sẽ vơi đi phần nào áp lực và thêm vào rất nhiều niềm tin.
Hầu như ai trong chúng ta cũng lớn khôn từ mái trường và vòng tay dạy dỗ của thầy cô. Cùng những đóa hoa, món quà ngày 20/11, thứ quan trọng nhất cần nghĩ đến là một dòng sông lặng sóng, để những “người đưa đò” thời nay tiếp tục sứ mệnh thiêng liêng của mình.