Quá trình đàm phán FTA giữa Việt Nam và EFTA bắt đầu khởi động tháng 7/2012. Từ đó đến nay đã diễn ra 20 vòng đàm phán, qua đó các bên tiến hành thảo luận chuyên sâu về thương mại hàng hóa và dịch vụ, quyền sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững… Theo Bộ Công thương, kim ngạch thương mại song phương giữa EFTA và Việt Nam đạt 5,5 tỷ USD vào năm 2025.
Với tốc độ tăng trưởng hằng năm hơn 10% ở cả hai chiều, thương mại song phương đã được đẩy nhanh trong những năm gần đây. Năm 2025, Việt Nam duy trì thặng dư thương mại đáng kể với EFTA. Máy móc điện, thủy sản, dược phẩm và máy móc cơ khí là những mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của các nước EFTA sang Việt Nam; trong khi máy móc điện, giày dép, quần áo và máy cơ khí là những mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang EFTA.
Vừa qua, trong khuôn khổ vòng đàm phán FTA giữa các nước EFTA và Việt Nam, đoàn công tác của Ủy ban Nghị viện EFTA sang thăm Việt Nam đã thể hiện sự ủng hộ đối với mục tiêu hoàn tất đàm phán, đồng thời tăng cường mối quan hệ giữa Quốc hội Việt Nam và nghị viện các nước EFTA. Chia sẻ với phóng viên Thời Nay, Trưởng đoàn công tác Ủy ban Nghị viện, ông Nikolai Astrup đánh giá việc hoàn tất thỏa thuận sẽ mở ra chương mới trong hợp tác song phương: “Tôi cho rằng khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đang phát triển, trong khi Na Uy có những công ty mạnh trong nhiều lĩnh vực và có tiềm năng rất lớn cho sự hợp tác và tăng cường thương mại giữa hai nước. Kinh nghiệm của Na Uy trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ hàng hải và xe điện giúp chúng tôi có vị thế tốt để hợp tác với Việt Nam, đặc biệt là công nghệ điện gió ngoài khơi và nuôi trồng thủy sản”.
Đại diện đoàn Iceland, ông Grimur Grimsson, chia sẻ những kinh nghiệm của nước này trong lĩnh vực quản lý tài nguyên biển và nghề cá bền vững, được thể hiện qua hệ thống hạn ngạch từ những năm 1980. Theo ông, sau khi được ký kết chính thức dự kiến vào cuối năm nay, thỏa thuận sẽ mang lại lợi ích thiết thực: “Cả hai nước đều hướng đến việc hưởng lợi từ FTA, tập trung vào tính bền vững và xây dựng lòng tin. Hiện nay, các hiệp định thương mại hiện đại ngày càng tăng cường cam kết về tính bền vững. Thông qua FTA, chúng tôi mong rằng sẽ cùng Việt Nam xây dựng một hệ thống bền vững và kinh doanh có trách nhiệm”.
EFTA là tổ chức liên chính phủ gồm Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ, thành lập năm 1960 nhằm thúc đẩy thương mại tự do và hội nhập kinh tế giữa các quốc gia thành viên cũng như với các đối tác thương mại trên toàn cầu. Bốn quốc gia EFTA đều là những nền kinh tế mở, có tính cạnh tranh cao và cam kết thúc đẩy tự do hóa thương mại trong khuôn khổ đa phương cũng như thông qua FTA. Mặc dù không phải là một liên minh thuế quan và không có chính sách thương mại đối ngoại chung, các nước EFTA vẫn phối hợp cùng nhau đàm phán các FTA ưu đãi.
EFTA là nhóm thị trường có thu nhập cao, tiêu chuẩn khắt khe, dẫn đầu châu Âu về công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh. EFTA đã xây dựng một trong những mạng lưới thương mại tự do lớn nhất thế giới, với 35 FTA với 49 quốc gia và vùng lãnh thổ ngoài Liên minh châu Âu (EU). Vì vậy, các chuyên gia nhận định giá trị của hiệp định không nằm ở quy mô dân số mà ở chất lượng thị trường và cơ hội hợp tác, mà một trong những lợi ích quan trọng nhất của hiệp định là góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Đồng ý với nhận định này, ông Sebastian Gassner, Trưởng đoàn Liechtenstein nêu bật các cơ hội tại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất xe điện và linh kiện công nghiệp.
Trưởng đoàn Thụy Sĩ, ông Damian Muller nhấn mạnh tiềm năng tăng trưởng của Việt Nam và những cơ hội FTA mang lại cho doanh nghiệp hai phía, đặc biệt là trong lĩnh vực dược phẩm và công nghệ. Theo ông, FTA cho phép áp dụng thuế suất bằng 0 và thúc đẩy đổi mới thông qua các chương trình đào tạo nghề và tăng trưởng bền vững. Ông Muller cũng bày tỏ tin tưởng vào những nỗ lực hợp tác để bảo đảm tuân thủ và tăng cường mối quan hệ giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên EFTA.
