Nước thải công nghiệp “đầu độc” tuyến kênh
Theo Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, kênh Ba Bò có diện tích lưu vực 1.600 ha, trong đó, diện tích tại tỉnh Bình Dương là hơn 1.400 ha và phần còn lại thuộc TP Hồ Chí Minh. Tuyến kênh này tiếp nhận ba nguồn thải lớn của tỉnh Bình Dương, gồm: khu công nghiệp Sóng Thần 1, Sóng Thần 2; cùng 36 doanh nghiệp ở ngoài khu công nghiệp và sáu cụm dân cư, với tổng lượng nước thải khoảng 20.000 m³/ngày. Trong 10 năm qua, TP Hồ Chí Minh đã đầu tư hơn 740 tỷ đồng cùng với hàng trăm tỷ đồng của Bình Dương để thực hiện dự án cải tạo kênh Ba Bò, nhưng đến nay mùi hôi và tình trạng ô nhiễm nguồn nước vẫn hoành hành tại đây.
Đánh giá về nguyên nhân gây ô nhiễm, lãnh đạo UBND thành phố Hồ Chí Minh cho biết, mặc dù kênh Ba Bò đã được cải tạo, chỉnh trang chung quanh khu vực tuyến kênh; đồng thời, xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung cho khu công nghiệp Sóng Thần 1 và 2; được đầu tư hệ thống quan trắc nước thải tự động để theo dõi, giám sát chất lượng nước thải… thế nhưng, tình trạng ô nhiễm do nước thải công nghiệp từ các khu công nghiệp vẫn xảy ra. Nguyên nhân là nguồn nước thải công nghiệp chưa kết nối hoàn toàn vào hệ thống xử lý nước thải tập trung và vẫn được xả trực tiếp vào tuyến thoát nước ngầm số 4 (xả nước thải từ khu công nghiệp với lưu lượng khoảng 14.500 m³/ngày, chiếm hơn 80% tổng lượng nước thải vào kênh Ba Bò) nên làm gia tăng cũng như không thể chấm dứt ô nhiễm.
Phân tích về khó khăn khi xử lý nguồn nước thải từ khu công nghiệp, lãnh đạo UBND thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, mặc dù theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương, 100% số cơ sở sản xuất trong khu công nghiệp Sóng Thần 1 và 2 đã đấu nối xả thải vào nhà máy xử lý nước thải tập trung. Tuy nhiên, do hai khu công nghiệp này được thành lập và hoạt động trước khi hệ thống xử lý nước thải tập trung được đầu tư, nên gặp khó khăn trong khâu đấu nối hoàn toàn nước thải về nhà máy xử lý nước thải tập trung. Ngoài ra, hiện nay, toàn bộ lượng nước thải trên tuyến kênh Ba Bò được đưa vào xử lý theo công nghệ hồ sinh học tại Trạm xử lý nước thải kênh Ba Bò với công suất 20.000 m³/ngày. Thế nhưng, công nghệ này chỉ phù hợp để xử lý nước thải sinh hoạt, khó có khả năng xử lý hoàn toàn ô nhiễm do nước thải công nghiệp.
Theo ông Võ Thanh Huy, Giám đốc Ban quản lý Dự án cải tạo kênh Ba Bò, Dự án cải tạo kênh Ba Bò xây dựng hồ điều tiết, hồ sinh học xử lý nước thải, xây dựng các cầu qua kênh, lắp đặt cống hộp... với tổng mức đầu tư gần 745 tỷ đồng. Mục tiêu là cải tạo tuyến kênh Ba Bò nhằm hoàn chỉnh hệ thống thoát nước, đáp ứng yêu cầu về tiêu thoát nước và giải quyết tình trạng ngập úng trên lưu vực, góp phần cải thiện môi trường và chỉnh trang đô thị. “Chất lượng nước thải đầu vào và đầu ra được kiểm tra, giám sát qua hệ thống quan trắc chất lượng nước tự động. Tuy nhiên, dự án chỉ xử lý ô nhiễm nước thải sinh hoạt của hơn 22.000 người dân sinh sống ở Bình Dương và TP Hồ Chí Minh chứ không thể xử lý nước thải công nghiệp”, ông Huy khẳng định.
Khi nào mới hết ô nhiễm?
Trao đổi ý kiến với Thời Nay, PGS, TS Hồ Long Phi, Giám đốc Trung tâm Quản lý nước và biến đổi khí hậu (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh) cho hay, kênh Ba Bò đang bị ô nhiễm nặng nề do nguồn nước thải công nghiệp của các nhà máy, xí nghiệp trong các khu công nghiệp ở tỉnh Bình Dương và xả thải sinh hoạt của người dân ở Bình Dương và TP Hồ Chí Minh. Đặc biệt, nếu không xử lý được tình trạng ô nhiễm do xả thải công nghiệp trên tuyến kênh thì về lâu dài người dân có nguy cơ cao mắc các bệnh về mắt, da liễu, đường hô hấp, tiêu hóa, thậm chí là bệnh ung thư. Theo PGS, TS Hồ Long Phi, dù các khu công nghiệp ở Bình Dương có khu xử lý nước thải tập trung nhưng việc xử lý và quản lý vẫn còn nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp vẫn lén đổ nước thải trực tiếp ra kênh để tiết kiệm chi phí xử lý.
Từ thực tế trên, PGS, TS Hồ Long Phi cho rằng, sự phối hợp giữa chính quyền TP Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương chưa tốt trong việc xử lý tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh Ba Bò. Đặc biệt, phía tỉnh Bình Dương tỏ ra chậm chạp trong việc xử lý dứt điểm. Thời gian tới, chính quyền TP Hồ Chí Minh cần kiến nghị Chính phủ vào cuộc để xử lý dứt điểm tình trạng này. Một yếu tố quan trọng, ở vị trí thượng nguồn, tỉnh Bình Dương phải xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi đổ vào nguồn nước kênh Ba Bò và kiểm soát chặt chẽ nguồn xả thải của các nhà máy, doanh nghiệp trên địa bàn.
Kênh Ba Bò với nguồn nước đen và bọt trắng xóa, ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe người dân.
Đánh giá về tình trạng kênh Ba Bò, GS, TS Lê Huy Bá, nguyên Viện trưởng Khoa học - Công nghệ và Quản lý Môi trường TP Hồ Chí Minh cho hay, nước thải ở kênh Ba Bò có mầu cam, đỏ đục và nổi bọt trắng chủ yếu do ô nhiễm chất thải từ luyện khoáng, si mạ, nhiệt lượng, tẩy nhuộm. Qua mùi hôi hắc và nồng nặc của nước thải trên tuyến kênh, có thể nhận biết đó là mùi hôi hóa chất công nghiệp. Ở các khu công nghiệp có trạm quan trắc tự động nhưng chỉ nhận biết được khoảng từ bốn đến năm chỉ tiêu trong nước thải, vì vậy không đánh giá được toàn diện mức độ ô nhiễm của nước thải. Nước thải ở kênh Ba Bò còn ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm trong khu vực, vì nguồn nước ngầm được hình thành từ nước trên bề mặt thấm xuống các lớp đất đá và được giữ lại ở tầng không thấm được. “Các chất độc hại trong nước thải gồm các loại hóa chất mạch vòng và các kim loại nặng như đồng, chì, kẽm, các loại vi trùng, vi khuẩn gây hại có thể thấm vào nước ngầm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân khi sử dụng nguồn nước”, GS, TS Lê Huy Bá lo lắng.
Trước thực trạng trên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Trần Vĩnh Tuyến đề nghị UBND tỉnh Bình Dương chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường, các sở, ngành liên quan rà soát lại toàn bộ tuyến thoát nước ngầm số 4 nhằm phát hiện những hành vi đấu nối, xả trực tiếp nước thải chưa qua xử lý vào tuyến thoát nước này, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước của toàn tuyến kênh Ba Bò và an toàn của Dự án cải tạo kênh Ba Bò mà TP Hồ Chí Minh đã đầu tư. Bên cạnh đó, UBND thành phố Hồ Chí Minh đề nghị chính quyền tỉnh Bình Dương chấp thuận cho Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố tham gia công tác rà soát toàn bộ hệ thống cống thoát nước thải ngầm số 4 nhằm kịp thời nắm bắt được tình hình ô nhiễm cũng như có phương án kịp thời trong việc đầu tư, vận hành trạm xử lý nước thải kênh Ba Bò.
Theo xác nhận của lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, chính quyền TP Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương sẽ sớm đi khảo sát thực tế tuyến kênh để nắm rõ tình trạng ô nhiễm nguồn nước và đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm xử lý dứt điểm tình trạng ô nhiễm trên tuyến kênh Ba Bò.
