Gỡ vướng nhà, đất cổ phần hóa

Gần đây, các doanh nghiệp cổ phần hóa tại Hải Phòng đã nhận được thông báo thu hồi nhà, đất do Công ty TNHH MTV Quản lý và Kinh doanh nhà Hải Phòng (KDN) ban hành. Trên cơ sở xem xét nội dung Kế hoạch, tổng hợp ý kiến phản ánh của doanh nghiệp và đối chiếu với các quy định pháp luật hiện hành, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hải Phòng cho rằng, việc sắp xếp lại tài sản công cần được thực hiện đúng phạm vi điều chỉnh, đúng đối tượng và đúng trình tự pháp luật, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.

Còn nhiều bất cập

Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp cổ phần hóa luôn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định kể từ khi thành lập. Tuy nhiên, trong một giai đoạn, do chưa chú trọng việc hoàn tất các thủ tục pháp lý về đất đai, một số đơn vị chưa được ban hành quyết định cho thuê đất.

Đây là những thủ tục thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương, nhưng chưa được ban hành hoặc chưa hoàn tất đầy đủ để hiện thực hóa phương án cổ phần hóa đã được phê duyệt. Sự thiếu vắng các chứng từ pháp lý nền tảng này đã đẩy toàn bộ kết quả sắp xếp tài sản trong quá trình cổ phần hóa vào tình trạng rủi ro pháp lý kéo dài, không xuất phát từ lỗi của doanh nghiệp hay người mua cổ phần, trong đó có người lao động.

Quyền Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng Hoàng Văn Khánh cho rằng, không phải mọi tài sản công đều thuộc diện sắp xếp, xử lý theo cùng một cơ chế và cũng không phải mọi nhà, đất có nguồn gốc từ Nhà nước đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Kế hoạch số 09.

Trên thực tế, quá trình sắp xếp lại tài sản công đã được thực hiện một lần trong quá trình cổ phần hóa, với khung pháp lý rõ ràng. Trong quá trình này, Nhà nước đã xem xét, quyết định và ghi nhận việc xử lý nhà, đất trong phương án cổ phần hóa do UBND thành phố phê duyệt. Theo đó, nhà, đất gắn với doanh nghiệp cổ phần hóa không phải là loại tài sản cho thuê ngắn hạn thông thường, mà là yếu tố cấu thành điều kiện ổn định sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp sau cổ phần hóa.

Theo Nghị định số 187/2004/NĐ-CP, doanh nghiệp sau cổ phần hóa được tiếp tục duy trì các hợp đồng thuê nhà cửa, vật kiến trúc của các cơ quan nhà nước để bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh không bị gián đoạn. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ chế “hết hạn hợp đồng - không gia hạn - thu hồi” đang được áp dụng đối với nhà, đất đã gắn với doanh nghiệp cổ phần hóa.

Ở một khía cạnh khác, theo quy định của Luật Đất đai, thẩm quyền thu hồi đất thuộc UBND cấp có thẩm quyền, không thuộc về doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, Công ty TNHH MTV Quản lý và Kinh doanh nhà Hải Phòng vẫn ban hành các thông báo thu hồi nhà, đất. Cách làm này không chỉ gây lúng túng cho doanh nghiệp, mà còn làm mờ ranh giới giữa thẩm quyền quản lý nhà nước và hoạt động của doanh nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu nại, tranh chấp kéo dài và tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư trên địa bàn thành phố.

Các vướng mắc liên quan đến nhà, đất của doanh nghiệp cổ phần hóa tại Hải Phòng không phải là vấn đề cá biệt, mà là tồn tại mang tính hệ thống, đã nhiều lần được Chính phủ và các cơ quan Trung ương chỉ đạo xử lý. Cụ thể, tại Văn bản số 10942/VPCP-ĐMDN, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc đã yêu cầu UBND thành phố Hải Phòng tiếp tục rà soát, tiếp nhận đầy đủ hồ sơ, tài liệu của các doanh nghiệp cổ phần hóa để xem xét, giải quyết kiến nghị; chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xử lý theo đúng chỉ đạo của Chính phủ và báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả thực hiện. Bộ Tài chính được giao hướng dẫn UBND thành phố Hải Phòng thực hiện việc xử lý đúng quy định của pháp luật.

Qua đó cho thấy, Chính phủ đã xác định rõ trình tự ưu tiên trong xử lý vấn đề nhà, đất của doanh nghiệp cổ phần hóa là: Giải quyết dứt điểm kiến nghị - hoàn thiện cơ sở pháp lý - sau đó mới xem xét các biện pháp quản lý tiếp theo (nếu có).

Tiếp cận hài hòa để bảo đảm lợi ích các bên

Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng Đặng Thị Hồng Hải kiến nghị UBND thành phố Hải Phòng chỉ đạo rà soát, phân loại đầy đủ nhà, đất theo đúng phạm vi điều chỉnh của pháp luật trước khi triển khai Kế hoạch số 09; đồng thời, thực hiện các quy định chuyển tiếp tại Nghị định số 108/2024/NĐ-CP (nếu áp dụng). Cùng với đó, cần hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý về đất đai, nhà thuê cho các doanh nghiệp cổ phần hóa theo phương án cổ phần hóa đã được phê duyệt, tiếp tục khẳng định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc hoàn tất thủ tục đất đai cho doanh nghiệp.

Trước khi xem xét bất kỳ biện pháp sắp xếp hay thu hồi nào, cần đánh giá đầy đủ tác động xã hội, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng, đồng thời thực hiện đúng chỉ đạo của Chính phủ, ưu tiên giải quyết dứt điểm các kiến nghị của doanh nghiệp cổ phần hóa.

Quay trở lại với ý kiến của ông Hoàng Văn Khánh, để tháo gỡ các vướng mắc hiện nay, trước hết chính quyền thành phố Hải Phòng cần phân loại tài sản công một cách đầy đủ, minh bạch, căn cứ vào Nghị định số 167/2017/NĐ-CP về sắp xếp lại, xử lý tài sản công và Nghị định số 108/2024/NĐ-CP về quản lý, sử dụng và khai thác nhà, đất là tài sản công không sử dụng vào mục đích để ở. Việc phân loại này nhằm làm rõ: Nhà, đất nào thuộc phạm vi điều chỉnh của từng nghị định; nhà, đất nào là tài sản công giao cho cơ quan, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà; và nhà, đất nào gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước.

Tiếp đó, trong trường hợp coi đây là lần sắp xếp tài sản thứ hai, thì việc sắp xếp này bắt buộc phải được đặt trên nền tảng pháp lý của lần sắp xếp trước, tức là phương án cổ phần hóa đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Trước hết, cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn tất các thủ tục pháp lý còn thiếu liên quan đến đất đai, nhà thuê cho doanh nghiệp cổ phần hóa theo đúng phương án đã được phê duyệt, đồng thời làm rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc chậm ban hành hoặc chưa hoàn thiện các văn bản pháp lý bắt buộc. Chỉ trên cơ sở đó, việc xem xét các biện pháp quản lý, sắp xếp tiếp theo (nếu có) mới bảo đảm đúng pháp luật, đúng bản chất chính sách và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động.

Việc xử lý, thu hồi nhà, đất (nếu có) phải được thực hiện đúng thẩm quyền theo quy định của Luật Đất đai, do UBND cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, trên cơ sở hồ sơ pháp lý đầy đủ và trình tự, thủ tục chặt chẽ. Đồng thời, không sử dụng các thông báo hành chính của doanh nghiệp thay cho quyết định quản lý nhà nước, nhằm tránh phát sinh rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Đây là những điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư của thành phố Hải Phòng.

Hiệp hội tin tưởng rằng, với cách tiếp cận thận trọng, đúng pháp luật và có tính nhân văn, thành phố Hải Phòng sẽ đạt được mục tiêu quản lý hiệu quả tài sản công, bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, bền vững và công bằng cho cộng đồng doanh nghiệp, qua đó góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.