Dao

Trải qua nhiều thế hệ, đồng bào dân tộc Dao ở thôn Bản Cám Thượng, xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên vẫn lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Nhiều phụ nữ nơi đây vẫn ngày ngày cần mẫn bên khung cửi, gìn giữ từng đường kim, mũi chỉ để giữ lấy hồn cốt văn hóa của dân tộc mình.

Một cộng đồng làm du lịch đã dần hình thành ở thôn Khâu Tràng, xã Hồng Thái. Việc Làng văn hóa cộng đồng thôn Khâu Tràng được Hiệp hội Du lịch Việt Nam vinh danh ở hạng mục Điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, đón nhiều khách du lịch năm 2025 cũng đặt ra những lựa chọn cho hướng phát triển của du lịch Hồng Thái.

Từ một homestay nhỏ với sức chứa 20 khách, gia đình ông Bàn Văn Sĩ đã vay vốn cải tạo nhà cửa, xây thêm phòng ở, nâng sức chứa lên 100 khách/ngày vào mùa cao điểm. Du lịch ở thôn Khâu Tràng không phải là những công trình lớn hay dịch vụ hiện đại, mà bắt đầu từ chính cách người dân mở cửa nhà mình đón khách. 

Những mùa hoa lê trắng muốt mỗi độ xuân về, ruộng bậc thang mùa vàng rực rỡ hay biển mây bồng bềnh trên các sườn núi đang dần đưa xã Hồng Thái (huyện Na Hang cũ, tỉnh Tuyên Quang) trở thành điểm đến bốn mùa hấp dẫn khách du lịch thập phương.

Tại bản Giao Chản, xã Khổng Lào, tỉnh Lai Châu, trang phục cô dâu người Dao Tuyển (còn gọi là Dao Xanh) mang vẻ đẹp kín đáo mà tinh tế, thể hiện đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ. Sắc chàm trầm cùng màu khăn đỏ rực và ánh bạc lấp lánh phản ánh chiều sâu văn hóa cũng như nếp sống cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tại xã Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh, đồng bào Dao Thanh Phán sinh sống tập trung ở các thôn Làng Cổng, Khe Mằn, Khe Vang và Nà Làng. Trải qua bao thế hệ, người Dao Thanh Phán vẫn gìn giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống, trong đó trang phục dân tộc là nét đặc trưng nổi bật.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, xã Ba Chẽ là nơi duy nhất có đồng bào Dao Lô Gang sinh sống. Một trong những nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng này chính là trang phục truyền thống với màu sắc và hoa văn độc đáo.

Là một thành tố trong trang phục truyền thống của phụ nữ Dao Tuyển, chiếc mũ đội đầu hàm chứa nhiều ý nghĩa về văn hóa, tín ngưỡng và xã hội. Đặc biệt, chiếc đĩa bạc bên trong mũ phản ánh quan niệm sống và thế giới tinh thần của cộng đồng người Dao Tuyển.

Tại xã Phúc Khánh, tỉnh Lào Cai, nghi lễ cưới hỏi của đồng bào Dao Tuyển vẫn thực hành theo phong tục truyền thống, phản ánh đậm nét bản sắc văn hóa dân tộc trong đời sống hôm nay. 

Đó là những lớp học giáo dục (sau khi biết chữ) - một phần trong nỗ lực xóa mù chữ và nâng cao năng lực học tập cộng đồng do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ phối hợp tổ chức.

Ẩn mình giữa núi rừng vùng cao, những tấm giấy bản mỏng nhẹ nhưng dai bền vẫn lặng lẽ gìn giữ kho tàng tri thức dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số. Giấy bản không chỉ là chất liệu, mà còn là minh chứng sống động cho một nghề thủ công giản dị, âm thầm bền bỉ trước sự bào mòn của thời gian.

Trong đời sống cộng đồng người Dao đầu bằng tại Tam Đường, tỉnh Lai Châu, lễ Tủ Cải là nghi lễ đánh dấu bước trưởng thành của người con trai. Người Dao nơi đây quan niệm rằng, để được cộng đồng công nhận và sau này khi mất đi có thể trở về với tổ tiên, mỗi người con trai nhất định phải trải qua nghi lễ này.

Đám cưới của người Dao đỏ ở Tả Phìn, Sa Pa, Lào Cai không chỉ là chuyện đôi lứa nên duyên mà còn là một không gian văn hóa thu nhỏ, phản ánh mối liên kết giữa cá nhân, gia đình và cộng đồng. Trong đó, phong tục cô dâu tự về nhà chồng là một nét riêng đầy bất ngờ đối với nhiều du khách phương xa.

Xã Phúc An, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái là nơi cư trú lâu đời của cộng đồng người Dao quần trắng. Trong nhịp sống hiện đại, người Dao quần trắng vẫn gìn giữ những giá trị gắn bó với bản sắc tộc người. Nổi bật là trang phục truyền thống và nghề đan rọ tôm, phản ánh lối sống gắn với thiên nhiên vùng ven hồ Thác Bà.

Trên đỉnh Mẫu Sơn, bà Bàn Minh Toan, người Dao Lù Gang ở xã Công Sơn, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, vẫn bền bỉ gìn giữ tục sơn đầu bằng sáp ong, nét đẹp văn hóa đang dần mai một.

Tranh thờ trong tâm thức của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao miền núi phía bắc được coi là sợi dây kết nối giữa con người với thần linh. Tuy nhiên, trước những biến thiên của cuộc sống hiện đại, di sản này đang dần mai một khỏi các bản làng trong sự nuối tiếc của nhiều cộng đồng.

Lễ cấp sắc không chỉ là một nghi lễ cổ truyền mà là biểu hiện đậm nét của bản sắc văn hóa người Dao đỏ. Giữa núi rừng Tây Bắc, Tả Phìn nằm nép mình giữa thiên nhiên hùng vĩ và mây trời bao la, không ngừng kết nối với nguồn cội bằng những nghi thức văn hóa đặc sắc của tộc người Dao đỏ nơi đây. 

Giữa đại ngàn Đông Bắc, khi tiếng trống, tiếng khèn vang lên từ bản làng xã Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, cộng đồng người Dao Tiền cùng nhau quây quần trong sự kiện văn hóa-tâm linh thiêng liêng: Lễ Tẩu Sai. Đây không chỉ là nghi lễ của riêng một dòng họ mà là minh chứng sống động cho sức mạnh cố kết cộng đồng và giá trị bền vững của văn hóa truyền thống trong lối sống hiện đại. 

Trên độ cao hơn 2.000 mét so với mực nước biển, nơi mây phủ quanh đỉnh núi Phàn Liên San, đồng bào người Dao đỏ ở xã Mồ Sì San, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu bao đời nay đã gắn bó mật thiết với cây chè Shan tuyết cổ thụ.

Mỗi dịp 4/4 (Âm lịch) hằng năm, bản làng người Dao Thanh Phán ở xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh lại rộn ràng trong sắc màu của lễ hội Kiêng gió, một nghi lễ dân gian đậm đà bản sắc văn hóa, thể hiện niềm tin sâu sắc của đồng bào Dao vào sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên. Không chỉ là ngày hội văn hóa tâm linh, lễ hội Kiêng gió còn là điểm hẹn của cộng đồng, nơi người dân các dân tộc cùng nhau gặp gỡ, vui chơi và lan tỏa tinh thần đoàn kết.

Vào tháng 3 hằng năm, vùng núi Hồng Thái (Na Hang, Tuyên Quang) bừng sáng trong sắc trắng tinh khôi của hoa lê, tạo nên khung cảnh hùng vĩ mà thơ mộng. Những vườn lê cổ thụ nở rộ trên sườn núi, hòa quyện cùng bản làng người Dao Tiền, khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn với du khách.

Cùng với các dân tộc thiểu số tại chỗ, đồng bào các dân tộc miền núi phía bắc như Tày, Thái, Mường, Nùng, Dao, Mông... khi di cư đã mang theo những giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng, hội tụ, tạo nên bức tranh văn hóa Ðắk Nông đa sắc mầu.

Nằm dưới chân núi Yên Tử, thôn Khe Sú 1 và 2, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, là nơi sinh sống bao đời nay của cộng đồng người Dao Thanh Y. Ðặc biệt, người dân nơi đây vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống riêng có; trong đó, Cháy thui sấy (cháy sấy) là nghi lễ cấp sắc, đặt tên, tập quán xã hội đặc sắc được người Dao bảo tồn và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nằm dưới những ngọn núi cao mây trắng bao phủ, khu nhà trình tường của nhóm hộ Nà Rẻo, xóm Tam Hợp, xã Thành Công, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng thu hút khách du lịch với kiến trúc nhà trình tường và mái ngói âm dương độc đáo.

Trong số trang phục truyền thống của các nhánh dân tộc Dao, trang phục của người Dao Đỏ được chú ý đến nhiều nhất bởi sự cầu kỳ và màu đỏ rực rỡ. Cũng như các nhánh dân tộc Dao khác, trang phục truyền thống của người Dao Đỏ thường được phụ nữ tự làm.

Những ngày qua, trên phương tiện truyền thông và mạng xã hội liên tục xuất hiện các ý kiến, quan điểm của nhiều chuyên gia và người dân tộc Dao phản ứng với việc một bộ phim dài tập phản ánh sai về văn hóa của dân tộc Dao.

Cách thị trấn Nguyên Bình 20km, xóm Hoài Khao (xã Quang Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) với gần 40 hộ dân nằm biệt lập trong một thung lũng nhỏ xanh mát, không khí trong lành. Một trong những nét văn hóa đặc sắc ở Hoài Khao đó chính là nghề thêu và in hoa văn bằng sáp ong được lưu truyền qua nhiều thế hệ, vẫn tiếp tục được gìn giữ đến hôm nay.

Xã Phan Thanh nằm ở phía tây của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Cách trung tâm huyện 32km, nơi đây được thiên nhiên ưu đãi nhiều cảnh đẹp như đồng cỏ Nà Mùng, Tổng Sơ, đồi cỏ Lũng Chủ, và rừng thông. Song từ nhiều đời nay, đời sống của bà con xã Phan Thanh dựa hoàn toàn vào làm nông nghiệp, cuộc sống gặp nhiều khó khăn.

“Ngày hội hái lê xã Giang Ma” là sự kiện văn hóa, du lịch lần đầu tiên được tổ chức tại Lai Châu nhằm giới thiệu về nông sản sạch Lai Châu và tạo cơ hội cho những người trồng lê ở Giang Ma nói riêng, huyện Tam Đường nói chung được giao lưu, nâng cao kiến thức, kinh nghiệm trồng, chăm sóc một sản vật do thiên nhiên ưu đãi, ban tặng cho mảnh đất này.

Trong khuôn khổ chương trình “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam” tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam, những nghệ nhân người Dao Tiền, tỉnh Cao Bằng đã tham gia tái hiện nghề thủ công truyền thống in sáp ong được nối tiếp qua nhiều thế hệ.