Phóng viên (PV): Được biết, bà là người phụ nữ đầu tiên giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao Philippines. Bà có thể chia sẻ với bạn đọc về câu chuyện truyền cảm hứng này?
Đại sứ Delia Albert: Có những dấu ấn trong cuộc đời mà mỗi người luôn ghi nhớ và với tôi, nhiều điều đã truyền cảm hứng cho tôi theo đuổi ngành ngoại giao. Khi còn nhỏ, tôi từng đọc cuốn sách về một nhà ngoại giao nữ người Phillippines rất tuyệt vời, bà ấy là người đầu tiên được phân công đến Vatican dù không theo Công giáo, cũng không phải là người Cơ đốc giáo, nhưng bà tin rằng sứ mệnh của các nhà ngoại giao chính là giúp mọi người hiểu biết nhau hơn. Vì vậy, tôi đã mơ ước và xác định hướng đi của mình, tháng 2/1967 tôi trở thành nhân viên ngoại giao.
Năm 2003, sau 36 năm theo đuổi sự nghiệp, tôi đã rất bất ngờ khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Ngoại giao Philippines. Đến bây giờ tôi vẫn nghĩ điều đó xảy ra là do tình cờ, có lẽ bạn phải ở đúng nơi, đúng thời điểm, với đúng người và đúng năng lực. Quan trọng nhất là có năng lực đúng. Vì vậy tôi luôn tự coi mình là một “sinh viên suốt đời”, tôi cố gắng tiếp tục học tập và áp dụng những gì tôi đã học được trong công việc. Bạn thấy đấy, có rất nhiều nhà ngoại giao nữ và trong hội trường hôm nay tôi cũng gặp rất nhiều nữ sinh ngành ngoại giao. Không phải chúng ta làm tốt hơn, nhưng có những đặc điểm rất đặc biệt về cách thức bộ não cảm xúc hoạt động, theo một nghiên cứu, phụ nữ rất nhạy cảm với ngôn ngữ và cử chỉ, nhờ đó có cách tiếp cận đặc biệt đối với ngoại giao. Tôi tin rằng, phụ nữ có đóng góp đặc biệt trong việc xây dựng những mối quan hệ cần thiết để thúc đẩy hòa bình và an ninh, đặc biệt là trong khu vực.
PV: Bà có thể kể thêm về những kỷ niệm khi làm việc tại ASEAN và chứng kiến quá trình phát triển của Hiệp hội?
Đại sứ Delia Albert: Sau khi trở về từ các vị trí công tác ở châu Âu, tôi được bổ nhiệm làm Trợ lý Bộ trưởng phụ trách các vấn đề ASEAN tại Bộ Ngoại giao (1992-1995), đóng vai trò như điều hành Ban Thư ký Quốc gia ASEAN của Philippines. Tôi làm trợ lý trực tiếp cho Bộ trưởng Narciso Rueca Ramos, ông là một nhà ngoại giao, luật sư, nhà báo nổi tiếng của Philippines và là một trong năm người đã tham gia ký Tuyên bố Bangkok vào ngày 8/8/1967 thành lập ASEAN.
Làm việc cùng ông Ramos đã mang lại cho tôi những kinh nghiệm quý báu. Một lần, tôi đi cùng ông và phu nhân, cũng là lần đầu tôi tiếp xúc với “ngoại giao golf” trong ASEAN, điều mà sau này tôi nhận ra là một thông lệ trong hầu hết các cuộc họp ASEAN. Dần dần, tôi cũng phải học chơi golf để không bỏ lỡ những cuộc thảo luận quan trọng diễn ra trên sân golf. Theo một nghĩa nào đó, môn thể thao này tạo không gian cho các đồng nghiệp làm quen và cảm thấy thoải mái với nhau, đồng thời giúp các cuộc thảo luận trong các cuộc họp chính thức trở nên hiệu quả hơn.
Năm 2004, khi làm việc với các cơ quan của LHQ, tôi đã thúc đẩy chương trình nghị sự nhấn mạnh vai trò của phụ nữ với tư cách là những người kiến tạo hòa bình. Vì vậy ở cấp độ khu vực, tôi tin rằng phụ nữ ASEAN có thể đóng vai trò rất quan trọng. Chúng tôi đã xuất bản một cuốn sách mang tên “ASEAN có thể tiến lên nếu phụ nữ bị bỏ lại phía sau không?”. Tôi nghĩ rằng sự tham gia của phụ nữ trong giải quyết vấn đề hậu xung đột rất quan trọng và ở những chương đầu của cuốn sách, tôi đã làm rõ những ý kiến này.
PV: Ấn tượng của bà về Việt Nam và bà đánh giá việc thúc đẩy hợp tác và đối thoại trong ASEAN có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?
Đại sứ Delia Albert: Trở lại Việt Nam lần này đã giúp tôi có cơ hội chứng kiến sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại rất độc đáo của các bạn. Ở Philippines, nhiều người mô tả Việt Nam là một điểm đến ngày càng hấp dẫn đối với du khách và du lịch thúc đẩy hơn nữa giao lưu nhân dân, hợp tác song phương cũng như trong ASEAN. Ngày nay ở ASEAN, chúng ta cùng nỗ lực xây dựng một khu vực cởi mở, toàn diện và dựa trên các giá trị chung. Việt Nam đang chứng tỏ rất mạnh mẽ đóng góp cho những giá trị hội nhập này.
Từng làm việc tại Ban Thư ký Quốc gia ASEAN của Philippines, tôi đã học được cách không chỉ nghĩ đến lợi ích quốc gia mà còn xem xét điều gì là đúng đắn và tốt cho khu vực. Đối thoại là một trong những kỹ năng quan trọng của môi trường ngoại giao đa phương. Để làm được điều này, tôi tin rằng cần hiểu biết và trân trọng văn hóa của mỗi đất nước. Chúng ta suy nghĩ cả theo chiều dọc, về vị thế quốc gia của mình, và theo chiều ngang, bằng cách xem xét quan điểm của những người khác, phải tìm kiếm sự ủng hộ của những người cùng chí hướng, những quốc gia chia sẻ sự tương đồng với nhau.
Điều truyền cảm hứng là chúng ta trong khu vực có chung nhiều lợi ích, sự nghiêm túc trong mục tiêu và mong muốn đóng góp hết sức mình vào việc xây dựng ASEAN. Tinh thần chung của ASEAN đã giúp chúng ta vượt qua nhiều thách thức gặp phải, đó là thí dụ điển hình về hợp tác khu vực được mở rộng vượt ra ngoài giới hạn địa lý của ASEAN.
