Biến chứng tai hại do gian lận
Cuối tháng 3-2019, Cục Quản lý dược yêu cầu đình chỉ và thu hồi sản phẩm viên nén bao phim Diuresin SR (Số đăng ký: VN-15794-12; số lô: 010118; hạn sử dụng: 15-01-2020) do Công ty Polfarmex S.A (Ba Lan) sản xuất, Công ty cổ phần Dược phẩm T.Ư CPC1 - Chi nhánh TP Hồ Chí Minh nhập khẩu. Lý do: không đạt tiêu chuẩn chất lượng về độ hòa tan. Đây là thuốc điều trị cao huyết áp và hỗ trợ điều trị suy tim.
Đến tháng 4, dựa vào kết quả xét nghiệm mẫu thử của Viện Kiểm nghiệm thuốc T.Ư đối với thuốc chống dị ứng Cetirizine tablets 10mg (Số đăng ký: VN-19406-15, do Công ty Windlas Biotech Private Limited (Ấn Độ) sản xuất, Công ty cổ phần Dược phẩm T.Ư - Codupha nhập khẩu) không đạt tiêu chuẩn về chỉ tiêu độ hòa tan và định lượng, Cục Quản lý dược đã yêu cầu thu hồi toàn bộ bốn lô thuốc Cetirizine tablets 10mg (Số lô: WCH7005E, WCH7006E, WCH7007E, WCH7008E; ngày sản xuất: 25-8-2017; hạn sử dụng: 24-8-2020).
Song, với gần hai năm lọt ra thị trường, phần lớn số thuốc này đã… được người bệnh sử dụng.
Ông Nguyễn Văn Kính, Giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới T.Ư cho biết, hoạt chất trong thuốc quyết định tác dụng chữa bệnh. Thuốc kém chất lượng có chứa hoạt chất, nhưng không đạt tiêu chuẩn, người dùng thuốc sẽ không hết bệnh, thậm chí bệnh càng nặng thêm. Chẳng hạn, thuốc kháng sinh kém chất lượng không tiêu diệt được vi khuẩn gây bệnh, vì thế, vi khuẩn trở thành chủng đề kháng, khiến bệnh không chữa khỏi. Hay với những người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường… gần như phải dùng thuốc suốt đời, nhưng nếu dùng phải thuốc kém chất lượng sẽ khiến bệnh không được kiểm soát và hậu quả thật tai hại.
Nếu tác dụng phụ của thuốc thật nằm trong tỷ lệ khoảng 1/10.000 - 1/100.000, thì nguy cơ độc hại của thuốc giả, thuốc kém chất lượng lại lên đến 1/10! Trong đó, nguy hiểm nhất là ngộ độc thuốc và dị ứng thuốc. Trong 5 tháng đầu năm 2019, Khoa Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bạch Mai) liên tục tiếp nhận các bệnh nhân gặp biến chứng nặng, sau một thời gian tự ý dùng thuốc “tiểu đường hoàn” để điều trị bệnh tiểu đường.
PGS, TS Đào Xuân Cơ, Trưởng khoa Hồi sức tích cực cho biết, bốn trong số năm bệnh nhân nhập viện sau khi dùng thuốc “tiểu đường hoàn” đã tử vong. Tất cả bệnh nhân đều có chung kết quả chẩn đoán, toan chuyển hóa do ngộ độc phenformin trên nền bệnh đái tháo đường týp 2. Kết quả xét nghiệm các viên thuốc “tiểu đường hoàn” mà các bệnh nhân đã sử dụng đều dương tính với phenformin. Đây là hoạt chất giúp hạ đường huyết, nhưng gây nhiều tác dụng phụ và nguy hiểm chết người, nên đã bị cấm sử dụng trên toàn thế giới từ năm 1978.
Qua hệ thống kết nối liên thông các nhà thuốc, việc mua bán thuốc sẽ được quản lý chặt chẽ hơn. Ảnh: HẢI ANH
Nối mạng để bảo vệ người bệnh
Cả nước hiện có 219 nhà máy sản xuất thuốc, 137 công ty xuất, nhập khẩu thuốc và hơn 61.000 cơ sở bán lẻ thuốc. Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho rằng, bên cạnh những thuận lợi, hoạt động cung ứng thuốc đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Cụ thể, hệ thống phân phối thuốc còn qua nhiều khâu trung gian, gây khó khăn khi truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng thuốc và thu hồi.
Hơn nữa, tình trạng người dân có thể mua thuốc dễ như… mua rau, không cần đơn của bác sĩ, cũng tạo điều kiện cho thuốc không rõ nguồn gốc, thuốc giả, thuốc kém chất lượng len lỏi vào thị trường. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống quản lý chuỗi cung ứng thuốc quốc gia, sẽ đáp ứng yêu cầu bảo đảm quyền lợi cho người bệnh được sử dụng thuốc hợp lý - an toàn - hiệu quả.
Đến nay, đã có hơn 30 tỉnh, thành phố tham gia xây dựng hệ thống liên thông kết nối các cơ sở cung ứng thuốc. Khi 100% đơn vị ứng dụng internet kết nối liên thông, Sở Y tế các địa phương sẽ nắm được hoạt động của từng cơ sở, có thể quản lý được “đường đi” của thuốc cũng như truy xuất đầy đủ thông tin về thuốc như: Số đăng ký, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, cơ sở cung cấp thuốc, giá bán lẻ, số lô, hạn dùng, số lượng nhập, số lượng bán, số lượng tồn, số lượng thu hồi… Theo Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến, việc nối mạng hệ thống các nhà thuốc không chỉ là nghĩa vụ về mặt pháp lý, mà còn là trách nhiệm về mặt lương tâm của chủ cơ sở bán thuốc đối với người dân.
Tại Hà Nội, theo báo cáo của Sở Y tế, trên địa bàn có 6.881 cơ sở cung ứng thuốc đang hoạt động. Trong đó, có 1.129 cơ sở bán buôn thuốc, nguyên liệu làm thuốc; 3.490 nhà thuốc và 2.262 quầy thuốc. Tính đến ngày 31-5-2019, có 5.862/6.881 cơ sở cung ứng thuốc (đạt 85,2%) thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối liên thông trên internet.
Ông Nguyễn Văn Khải, Trưởng phòng Nghiệp vụ dược (Sở Y tế Hà Nội), thành viên Tổ công tác thành phố triển khai ứng dụng công nghệ thông tin kết nối các cơ sở cung ứng thuốc cho biết, phần mềm dữ liệu quốc gia sẽ cập nhật những loại thuốc đã được cấp phép và cơ sở chỉ được bán những loại này. Thậm chí, nhân viên tại các cơ sở bán lẻ thuốc phải lưu trữ thông tin về người mua thuốc để có cảnh báo kịp thời. Nếu như trước đây, việc thanh tra, kiểm tra hoạt động mua bán, thu hồi thuốc tại các nhà thuốc, quầy thuốc được tiến hành thông qua sổ sách, mất khá nhiều thời gian, thì nay chỉ cần vào mạng là có được dữ liệu tương đối đầy đủ. Bên cạnh đó, người mua thuốc có thể biết được nguồn gốc, so sánh giá thuốc, cách dùng, liều dùng, nhận biết thuốc kém chất lượng bị thu hồi qua việc sử dụng ứng dụng trên điện thoại hoặc tra cứu thông tin trên website…
Kết nối còn chậm và chưa đầy đủ
Tuy nhiên, việc kết nối liên thông các cơ sở cung ứng thuốc gặp không ít khó khăn. Ngay trên địa bàn Hà Nội, tiến độ kết nối quầy thuốc tư nhân tại một số huyện còn chậm. Tính đến hết ngày 31-5-2019, huyện Quốc Oai mới có 36/73 quầy thuốc tư nhân (đạt 49,3%), huyện Thanh Oai có 29/53 quầy thuốc (đạt 54,7%)... được kết nối mạng liên thông.
Không chỉ chậm triển khai, theo ông Trần Văn Chung, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, Tổ trưởng Tổ công tác thành phố triển khai ứng dụng công nghệ thông tin kết nối các cơ sở cung ứng thuốc, một số cơ sở đã thực hiện kết nối liên thông, nhưng chưa cập nhật đầy đủ, thường xuyên dữ liệu hoạt động quản lý kinh doanh thuốc...
Ông Chung cho biết, thành phố đang chỉ đạo khẩn trương hoàn thành 100% cơ sở cung ứng thuốc được kết nối mạng và phải coi đây như một trong những điều kiện kinh doanh bắt buộc với các nhà thuốc. Thời gian tới, cơ quan chức năng của Hà Nội sẽ tăng cường kiểm tra hoạt động bán thuốc kê đơn, chất lượng kết nối liên thông tại nhà thuốc, quầy thuốc...
Sở Y tế cũng đề nghị UBND các quận, huyện, thị xã thường xuyên kiểm tra thông tin trên hệ thống cơ sở dữ liệu dược quốc gia, kịp thời phát hiện thông tin thuốc hết hạn hoặc sắp hết hạn sử dụng, thuốc bị đình chỉ lưu hành để giám sát, xử lý nghiêm trường hợp nhà thuốc không thực hiện yêu cầu thu hồi, không cập nhật thường xuyên, đầy đủ dữ liệu theo quy định.
Trên thị trường hiện có khoảng 30.000 loại thuốc lưu hành, mỗi mặt hàng có nhiều tên gọi, hàm lượng, quy cách đóng gói, nhà sản xuất khác nhau, nên không dễ kiểm soát. Trong khi đó, phần lớn thuốc giả, thuốc kém chất lượng được phát hiện trong quá trình hậu kiểm, kiểm nghiệm sau khi lưu hành. Do đó, khi thu hồi, không ít loại thuốc đã được người dân sử dụng hết. Để khắc phục, một số ý kiến cho rằng, cùng với việc hậu kiểm - tăng cường thanh tra, kiểm soát chất lượng, nguồn gốc của thuốc, ngành Y tế cần tiếp tục nâng cao năng lực hệ thống xét nghiệm, giám sát chất lượng thuốc từ khâu tiền kiểm, trước khi lưu hành.
