Phát biểu ý kiến tại cuộc tranh luận mở của Hội đồng Bảo an hôm đầu tuần, Tổng Thư ký LHQ chỉ rõ thực tế xung đột gia tăng, căng thẳng toàn cầu leo thang và niềm tin vào các thể chế, quy tắc quốc tế suy yếu. Ông nhấn mạnh, thế giới đang tràn ngập xung đột, bất công và khó lường, trong khi hợp tác quốc tế suy yếu đúng thời điểm cần thiết nhất. Thực tế đó lại vào đúng thời điểm kỷ niệm 80 năm ra đời Hiến chương LHQ, văn kiện nêu ra các nguyên tắc nhằm ngăn ngừa chiến tranh và giảm bớt đau khổ.
Là “trái tim” của Hiến chương LHQ, nguyên tắc pháp quyền được xác định là nền tảng của hòa bình, an ninh toàn cầu, là chìa khóa mở cánh cửa cho các mối quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia. Với các nước nhỏ, nhất là những quốc gia từng chịu bất công của chủ nghĩa thực dân, luật pháp quốc tế còn là “phao cứu sinh” bảo đảm bình đẳng, chủ quyền, phẩm giá và công lý. Trong 8 thập kỷ qua, Hiến chương LHQ cùng các văn kiện cốt lõi, như Tuyên ngôn Nhân quyền quốc tế, Công ước Geneva…, đã giúp nhân loại tránh được một cuộc chiến tranh thế giới và hạn chế thương vong, thiệt hại trong vô số các cuộc xung đột, đồng thời thúc đẩy ngoại giao và đối thoại.
Tuy nhiên, theo ông Guterres, luật pháp quốc tế ngày càng bị phớt lờ, thậm chí bị thay thế bởi “luật rừng”, với những vi phạm trắng trợn, như sử dụng vũ lực bất hợp pháp, tấn công cơ sở hạ tầng dân sự, phát triển vũ khí hạt nhân, thay đổi chính phủ trái hiến pháp, chà đạp nhân quyền, cướp bóc tài nguyên, hay từ chối cứu trợ nhân đạo... Ông chỉ rõ: “Sự xói mòn của luật pháp quốc tế không diễn ra trong bóng tối, mà ngay trước mắt cả thế giới”.
Trước thực tế đáng lo ngại, người đứng đầu LHQ kêu gọi các quốc gia thành viên nỗ lực duy trì mục đích và nguyên tắc, cũng như thực hiện đầy đủ các cam kết theo Hiến chương LHQ, bao gồm giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, thông qua luật pháp quốc tế, bảo vệ nhân quyền, tôn trọng chủ quyền bình đẳng của các quốc gia, tăng cường hợp tác, đầu tư nhiều hơn cho phát triển và giải quyết tận gốc nguyên nhân của bất bình đẳng, cũng như thúc đẩy sử dụng các thủ tục tố tụng tư pháp công bằng, độc lập…
Hiến chương LHQ và các văn kiện cốt lõi đã tạo nên một hệ thống an ninh tập thể mạnh mẽ, cấm đe dọa hoặc sử dụng vũ lực. Tổng Thư ký LHQ nhắc lại, dù lớn hay nhỏ, tất cả các quốc gia đều bình đẳng, tuân thủ cùng một quy tắc, đề cao luật pháp quốc tế và bảo vệ nền tảng hòa bình.
