Ông Phạm Quốc Long, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA):
Để nguồn lực xã hội thật sự được khơi thông
Bộ luật Hàng hải đầu tiên ra đời năm 1990, đặt nền móng pháp lý cho ngành trong thời kỳ đổi mới. Nhìn lại chặng đường đã qua, mỗi bước mở cửa về thể chế đều tạo thêm động lực phát triển, từ việc cho phép các thành phần kinh tế tham gia vận tải, dịch vụ hàng hải đến huy động nguồn lực xã hội đầu tư cảng biển. Thực tiễn ấy cho thấy, khi rào cản được tháo gỡ, doanh nghiệp có thể làm được nhiều hơn những gì trước đó chúng ta hình dung.
Theo tôi, lần sửa đổi luật này cần đi xa hơn việc đơn giản hóa thủ tục, hướng tới một khuôn khổ pháp lý khuyến khích đầu tư và cạnh tranh. Nhà nước quản lý bằng quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật và giám sát an toàn, đồng thời tạo cơ chế để doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng dùng chung, kết nối cảng biển với các phương thức vận tải. Điều cốt lõi là phân định rõ trách nhiệm quản lý của Nhà nước và quyền chủ động kinh doanh của doanh nghiệp, để nguồn lực xã hội thật sự được khơi thông.
TS Phạm Hoài Chung, Phó Chủ tịch Hội Khoa học - Kỹ thuật công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VISIA):
Kỳ vọng tạo đột phá phát triển công nghiệp hàng hải
Việc xây dựng Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam là bước đi có ý nghĩa chiến lược, tạo động lực phát triển mới cho ngành. Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Nghị quyết số 22-NQ/TW về Chiến lược An ninh quốc gia, dự thảo Bộ luật cần thể hiện rõ tư duy kiến tạo phát triển, gắn tăng trưởng kinh tế biển với bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam cần có nền công nghiệp hàng hải tương xứng, trong đó đóng mới và sửa chữa tàu biển giữ vai trò chủ lực. Đây là ngành công nghiệp nền tảng, tích hợp nhiều lĩnh vực cơ khí, vật liệu, điện tử và tự động hóa, đồng thời góp phần bảo đảm năng lực tự chủ về phương tiện, thiết bị phục vụ phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Chính vì vậy, tôi kỳ vọng Bộ luật sẽ tạo cơ chế gắn kết phát triển đội tàu quốc gia, cảng biển và logistics với công nghiệp đóng tàu; khuyến khích đặt hàng đóng mới, sửa chữa tàu trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Để làm được điều đó, cần tập trung tháo gỡ vướng mắc về vốn, tín dụng dài hạn, đất đai, hạ tầng, thủ tục đầu tư và chính sách thuế; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, chuyển đổi xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Đây sẽ là những điều kiện quan trọng để công nghiệp hàng hải phát triển theo chiều sâu, nâng cao sức cạnh tranh và năng lực tự chủ.
Ông Tạ Minh Vang, Chủ tịch Công ty cổ phần Công nghệ CEH:
Cụ thể hóa cơ chế liên thông dữ liệu, giảm chi phí cho doanh nghiệp
Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đã xác lập nguyên tắc kết nối, chia sẻ và khai thác thống nhất cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Trong đó, khoản 5, Điều 6 quy định cơ quan quản lý nhà nước không yêu cầu cung cấp lại dữ liệu đã có hoặc có thể khai thác hợp pháp thông qua kết nối, chia sẻ dữ liệu. Đây là cơ sở quan trọng để giảm thủ tục, giảm chi phí, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Vấn đề đặt ra là cụ thể hóa nguyên tắc này trong các văn bản hướng dẫn thi hành. Theo tôi, cần chuẩn bị đồng bộ các nghị định, thông tư ngay trong quá trình hoàn thiện dự án luật, bảo đảm triển khai kịp thời khi Bộ luật có hiệu lực. Trọng tâm là xác định rõ trách nhiệm cung cấp, cập nhật, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý, cảng biển, kho bãi, hãng tàu và doanh nghiệp vận tải; phân định quyền tiếp cận, khai thác dữ liệu, đồng thời bảo vệ bí mật kinh doanh và xử lý các vi phạm về an toàn thông tin.
Các văn bản hướng dẫn cần thống nhất chuẩn dữ liệu, mã định danh, phương thức kết nối, xác thực, cập nhật và giá trị sử dụng của dữ liệu trong giải quyết thủ tục hành chính. Việc liên thông với hệ thống hải quan, cơ chế một cửa quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan phải giúp doanh nghiệp giảm số lần khai báo, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
Cùng với đó, cần có lộ trình triển khai khả thi, ưu tiên tận dụng hạ tầng công nghệ hiện có, tránh đầu tư trùng lặp. Hiệu quả chuyển đổi số phải được đánh giá bằng mức giảm chi phí giao nhận hàng hóa và khả năng nâng cao chất lượng dự báo, điều tiết hạ tầng, hoạch định chính sách của cơ quan quản lý nhà nước.
Ông Bùi Xuân Hải, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Hải Phòng:
Cần cơ chế đủ mạnh để huy động nguồn lực
Từ thực tiễn Hải Phòng, chúng tôi cho rằng, việc xây dựng Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam là hết sức cần thiết. Những quy định hiện hành chưa theo kịp sự phát triển của khoa học, công nghệ và các mô hình vận tải mới, nhất là cảng xanh, cảng thông minh, vận tải thủy gắn với logistics. Tại Hải Phòng, hệ thống luồng hàng hải và đường thủy nội địa đan xen, có nơi cùng một tuyến sông nhưng chịu sự quản lý của nhiều cơ quan, làm phát sinh thủ tục, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.
Chúng tôi đánh giá cao các chính sách ưu đãi đầu tư, huy động nguồn lực và phân cấp quản lý trong dự thảo Bộ luật. Đầu tư cảng bến, phương tiện vận tải, thiết bị bốc xếp đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, vì vậy cần những ưu đãi đủ mạnh về đất đai, thuế, phí để thu hút doanh nghiệp tham gia.
Đặc biệt, việc phân cấp quản lý đường thủy cần gắn với thẩm quyền, nguồn lực và năng lực thực hiện của từng địa phương. Giá trị lớn nhất của phân cấp không chỉ là chuyển giao nhiệm vụ quản lý, bảo trì mà còn tạo cơ chế phối hợp đầu tư giữa Trung ương và địa phương, nhất là đối với những công trình, tuyến vận tải có tính liên vùng. Đây là điều kiện quan trọng để tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, nâng cao hiệu quả khai thác cho hệ thống đường thủy.
Ông Nguyễn Hữu Thắng, Phó Tổng Giám đốc kiêm thành viên Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Dầu khí Đầu tư Khai thác Cảng Phước An:
Đồng bộ hạ tầng, thông suốt chuỗi vận tải
Đối với cảng biển, hiệu quả đầu tư phụ thuộc rất lớn vào hệ thống hạ tầng hàng hải công cộng, đặc biệt là luồng tàu và các công trình kết nối. Vì vậy, Nhà nước cần tiếp tục ưu tiên đầu tư, duy tu những hạng mục này, đồng thời bảo vệ không gian phát triển lâu dài của cảng.
Bên cạnh hạ tầng, thời gian giải phóng tàu và hàng hóa là yếu tố tác động trực tiếp đến hiệu quả khai thác. Chúng tôi mong muốn vai trò chủ trì, điều phối của Cảng vụ hàng hải được tăng cường, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục, liên thông dữ liệu giữa hải quan, biên phòng và kiểm dịch. Việc xử lý thủ tục đồng bộ trên nền tảng điện tử sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian chờ đợi, nâng cao hiệu quả khai thác. Sự thông suốt ấy cũng cần được mở rộng ra toàn chuỗi vận tải. Việc hoàn thiện các quy định về phương tiện, thuyền viên và thủ tục hoạt động liên tuyến sông-biển sẽ tạo thuận lợi cho vận tải container bằng sà-lan và vận tải ven biển, phát huy lợi thế của đường thủy trong kết nối cảng biển với các trung tâm sản xuất, logistics.
Từ thực tiễn đầu tư, khai thác một cảng biển bằng nguồn vốn doanh nghiệp, chúng tôi cho rằng khung pháp lý đồng bộ, minh bạch và ổn định sẽ tạo niềm tin để doanh nghiệp đầu tư dài hạn, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng, góp phần giảm chi phí logistics và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
