Nét mới mùa tuyển sinh đại học
Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), một điểm đáng ghi nhận của mùa tuyển sinh năm nay là công tác chuẩn bị được thực hiện sớm, với kế hoạch và quy chế được ban hành kịp thời. Bộ GD&ĐT ban hành kế hoạch triển khai tuyển sinh từ ngày 3/11/2025 và Quy chế tuyển sinh vào ngày 15/2/2026. Các cơ sở đào tạo nhờ đó có thêm thời gian xây dựng phương án, công khai thông tin, còn thí sinh chủ động hơn trong lựa chọn.
Yêu cầu về chất lượng đầu vào cũng được đặt ra rõ hơn. Từ năm 2026, thí sinh sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển đại học phải đạt tối thiểu 15 điểm của tổ hợp ba môn. Một số lĩnh vực đặc thù có ngưỡng cao hơn, như các ngành đào tạo giáo viên trình độ đại học 20 điểm; Y khoa và Răng - Hàm - Mặt 22 điểm; Y học cổ truyền và Dược học 20 điểm; lĩnh vực pháp luật 20 điểm.
Một thay đổi khác ít nhìn thấy hơn nhưng có ý nghĩa lâu dài là quy trình tuyển sinh được vận hành trên nền tảng dữ liệu. 100% thí sinh đăng ký tuyển sinh trực tuyến; từ đăng ký xét tuyển, nộp lệ phí đến xác nhận nhập học đều được thực hiện trên hệ thống. Dữ liệu được làm sạch, đối soát và sử dụng xuyên suốt, thay cho cách xử lý hồ sơ rời rạc.
Đáng chú ý là sự chuyển dịch trong lựa chọn ngành học. STEM là một nhóm rộng và phân hóa, gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, nên không phải ngành nào trong nhóm này cũng có điểm chuẩn cao. Tuy nhiên, một số lĩnh vực đã xuất hiện những mức điểm chuẩn nổi bật.
Trong nhóm trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, nhiều chương trình có điểm chuẩn hơn 25. Với các chương trình liên quan vi mạch - bán dẫn, hơn 60% lượt ngành có điểm chuẩn từ 22,5 điểm trở lên. Các nhóm máy tính, điện - điện tử, cơ khí, vật liệu cũng xuất hiện nhiều chương trình có nguồn tuyển hơn 22,5 điểm.
Các lĩnh vực như biển và hàng hải, đường sắt cũng có quy mô nhập học đáng kể. Đây là những ngành gắn với các chiến lược và dự án phát triển dài hạn cho thấy, lựa chọn của người học đang có thêm những tín hiệu mới.
Chính sách hỗ trợ cũng góp phần tạo sức hút cho một số lĩnh vực. Theo số liệu được ông Nguyễn Tiến Thảo chia sẻ, hơn 121 nghìn sinh viên đã xác nhận nhập học vào các ngành thuộc 15 nhóm chiến lược, trong đó khoảng 11,4 nghìn sinh viên thuộc khoa học cơ bản và gần 109,7 nghìn thuộc kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược. Như vậy, gần một phần năm số sinh viên xác nhận nhập học đại học ở trong phạm vi các nhóm ngành được chính sách ưu tiên.
Những người trẻ bước qua cánh cửa đại học
Nhìn vào những gương mặt đại diện cho tân sinh viên năm nay, có thể thấy rõ hơn những lựa chọn đang hình thành ở giới trẻ.
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Nguyễn Thị Bích Ngọc, tân sinh viên lớp Tài năng Điện tử - Viễn thông, được lựa chọn đại diện gần 9.700 tân sinh viên K71 phát biểu tại lễ khai giảng. Trước khi bước vào giảng đường Bách khoa, Ngọc là học sinh chuyên Vật lý và giành Huy chương vàng Olympic Vật lý quốc tế năm 2026.
Từ Vật lý, Ngọc lựa chọn Điện tử - Viễn thông, một hướng đi nối nền tảng khoa học tự nhiên với kỹ thuật và công nghệ. Hành trình phía trước sẽ không còn là những bài thi Olympic, mà là quá trình làm quen với kiến thức chuyên ngành, phòng thí nghiệm, các dự án và những vấn đề kỹ thuật thực tế.
Tại Trường đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG Hà Nội, Trương Thanh Xuân, tân sinh viên chương trình Cử nhân khoa học tài năng, Khoa Toán - Cơ - Tin học, bước vào giảng đường với thành tích Huy chương đồng Olympic Toán quốc tế năm 2025.
Được chọn phát biểu tại lễ khai giảng, Xuân nói về sự kiên trì, tư duy sắc bén và tình yêu với tri thức - những phẩm chất cần thiết để theo đuổi Toán học và nghiên cứu khoa học. Lựa chọn của Thanh Xuân gợi thêm một lát cắt khác của mùa tuyển sinh: Sức hút của khoa học cơ bản. Toán học, Vật lý hay các ngành khoa học nền tảng có thể không phải những lựa chọn dễ dàng, nhưng lại cung cấp cơ sở cho nhiều lĩnh vực công nghệ cao.
Trong khi đó, tại Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội, tân sinh viên Lê Minh Ngọc, thủ khoa tổ hợp D01, nhìn hành trình đại học từ một góc độ khác. Em mong muốn được mở rộng tầm nhìn, đào sâu nghiên cứu ngành học và trưởng thành trong môi trường đại học. Với các tân sinh viên, Minh Ngọc nhấn mạnh tinh thần “dám làm, dám thử, dám sai”.
Không chỉ học kiến thức, cần hình thành năng lực
Theo GS, TSKH Nguyễn Đình Đức (ĐHQG Hà Nội), nếu tuyển sinh thường được nhìn từ những chỉ số đầu vào như số lượng thí sinh, điểm chuẩn hay chỉ tiêu, thì yêu cầu phát triển nguồn nhân lực hiện nay đòi hỏi phải quan tâm nhiều hơn tới đầu ra.
Theo ông, sinh viên các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn không chỉ cần kiến thức chuyên môn. Các em còn phải có khả năng tự học, làm việc với dữ liệu thực tế, sử dụng ngoại ngữ, giao tiếp, phối hợp với doanh nghiệp và các nhóm nghiên cứu, đồng thời liên tục cập nhật công nghệ.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với chương trình đào tạo đại học: Không chỉ truyền đạt kiến thức của một ngành, mà phải giúp người học hình thành năng lực tiếp tục học và làm việc trong một thị trường thay đổi rất nhanh.
Thực tế ở nhiều trường cho thấy, quá trình này đang được đưa đến gần sinh viên hơn, thay vì chờ đến năm cuối mới chuẩn bị cho các em bước vào thị trường lao động. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, hoạt động kết nối doanh nghiệp, thực tập và trải nghiệm thực tế được đưa vào quá trình phát triển năng lực nghề nghiệp của sinh viên. Những hoạt động này tạo cơ hội để người học đối chiếu kiến thức trên giảng đường với những vấn đề thực tế.
Ở Đại học Kinh tế quốc dân, các hoạt động kết nối doanh nghiệp và ngày hội thực tập giúp sinh viên tiếp cận vị trí thực tập, việc làm, tích lũy kinh nghiệm và hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp ngay khi còn học đại học.
Trường đại học Ngoại thương cũng đưa trải nghiệm thực tế đến sớm hơn. Trại trải nghiệm “MINICASE 2026” dành cho sinh viên, đặc biệt là sinh viên năm nhất, giúp người học tiếp cận những bài toán kinh doanh thực tế dưới sự hướng dẫn của doanh nghiệp và chuyên gia. Qua đó, sinh viên có cơ hội rèn tư duy logic, làm việc nhóm, phản biện, trình bày và giải quyết vấn đề.
Theo các chuyên gia giáo dục đại học, với những sinh viên vừa rời ghế phổ thông, bước vào đại học cũng là lúc cách học cần thay đổi. Trước hết là khả năng tự học. Một chương trình đại học không thể cung cấp tất cả kiến thức mà một người sẽ sử dụng trong cả quá trình làm việc. Đặc biệt ở những lĩnh vực công nghệ, kiến thức thay đổi nhanh. Khả năng đọc tài liệu, đặt câu hỏi, tìm hiểu vấn đề và cập nhật kiến thức vì thế ngày càng quan trọng.
Ngoại ngữ và năng lực số cũng là những hành trang cần thiết. Với nhiều ngành, ngoại ngữ không chỉ để hoàn thành chuẩn đầu ra mà còn là công cụ tiếp cận tri thức mới. Trong khi đó, AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, phân tích, mô phỏng hay nghiên cứu, nhưng người học vẫn phải kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với kết quả do mình tạo ra.
Trải nghiệm cũng cần được bắt đầu sớm. Sinh viên năm nhất chưa nhất thiết phải tìm một công việc đúng ngành, nhưng có thể tham gia câu lạc bộ, dự án, cuộc thi, nghiên cứu khoa học hoặc các chương trình trải nghiệm nghề nghiệp.
Tại Trường đại học Công nghệ Thông tin, ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh, sinh viên được tạo cơ hội tham gia nghiên cứu khoa học dưới sự hướng dẫn của giảng viên. Qua những hoạt động này, người học làm quen với việc đặt câu hỏi, tìm phương pháp giải quyết và trình bày kết quả.
Trường đại học Công nghệ Giao thông vận tải cũng triển khai chương trình thực tập trải nghiệm doanh nghiệp, đưa sinh viên tới môi trường nhà máy và doanh nghiệp để làm quen với công việc, tác phong công nghiệp và cách vận dụng kiến thức chuyên môn vào thực tế.
Bên cạnh đó, thách thức lớn của giáo dục đại học trong bối cảnh AI và công nghệ thay đổi nhanh là không thể dự báo đầy đủ những công việc sẽ phổ biến sau 5 hay 10 năm. Vì vậy, nếu chỉ đào tạo sinh viên cho một vị trí công việc cụ thể, chương trình rất dễ trở nên lạc hậu. Điều cần thiết hơn là tạo cho người học một nền tảng đủ vững để có thể thích ứng. Sinh viên cần kiến thức chuyên môn để hiểu bản chất vấn đề; năng lực số để làm việc với công nghệ mới; ngoại ngữ để tiếp cận tri thức; kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm để phối hợp với người khác; tư duy phản biện để đánh giá thông tin và khả năng học lại khi công việc thay đổi…
