Trong gần hai năm qua, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành một hệ thống các nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội. Cũng từ đó, các hoạt động sản xuất, kinh doanh, lao động sản xuất được mở đường, tạo hành lang pháp lý; các doanh nghiệp, doanh nhân và người lao động có cơ hội phát triển.
Tiết giảm hàng nghìn tỷ đồng
Tại Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã yêu cầu các bộ, cơ quan phải tiếp tục rà soát, cắt giảm tiếp 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thời cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết. Cùng với đó, cắt giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý.
Cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết về phân cấp, phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, góp phần thúc đẩy tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, tiếp tục đặt ra yêu cầu đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Theo bà Ngô Thị Tuyết, Phó Vụ trưởng Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật của cơ quan nhà nước mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi. Đối với doanh nghiệp, việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm các yêu cầu thủ tục giúp tiết kiệm chi phí, dành thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời mở ra cơ hội đầu tư mới. Sau gần hai năm triển khai, Bộ NN&MT đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết và giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so năm 2024.
Thời gian tới, Bộ NN&MT sẽ tiếp tục rà soát thủ tục hành chính theo từng ngành, lĩnh vực và toàn bộ chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh. Quá trình này sẽ tập trung loại bỏ các thành phần hồ sơ, bước thực hiện và yêu cầu quản lý chồng chéo. Cùng với đó, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và năng lực thực thi của địa phương; chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và số hóa quy trình...
“Chúng tôi sẽ tăng cường tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và duy trì đối thoại để kịp thời nhận diện, tháo gỡ vướng mắc. Những bất cập về hồ sơ, quy trình hay thời gian xử lý sẽ là cơ sở để rà soát, điều chỉnh quy định, bảo đảm cải cách thủ tục hành chính đi vào thực chất”, bà Tuyết nêu rõ.
Còn theo TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, ngay từ đầu nhiệm kỳ, Chính phủ đã có nhiều chỉ đạo về cải cách, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đặc biệt, trong những tháng đầu năm 2026, hàng loạt nghị quyết về cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính được ban hành.
Một bước tiến đáng chú ý là việc sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư, với nội dung cắt giảm 62 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo đó, khi một ngành, nghề không còn thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp sẽ không phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh tương ứng trước khi hoạt động. Thay vào đó, cơ quan quản lý chuyển sang hậu kiểm, dựa trên các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.
Cách tiếp cận này vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tăng tính chủ động, trách nhiệm tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các quy định mới về giám sát, kiểm soát thủ tục hành chính cũng góp phần tạo nền tảng cho quá trình cải cách theo hướng minh bạch, rõ ràng và thống nhất hơn.
“Đây là những bước tiến quan trọng nhằm tiếp tục tháo gỡ rào cản thể chế, giảm gánh nặng tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh”, bà Thảo nhìn nhận.
Cần sự vào cuộc đồng bộ
Ở góc độ doanh nghiệp, TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội cho rằng, dù công tác cải cách thủ tục hành chính đã có những chuyển biến tích cực, thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ. Các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng và phòng cháy, chữa cháy vẫn cần được đơn giản hóa. Vướng mắc trong hoàn thuế giá trị gia tăng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong duy trì hoạt động.
Đáng chú ý nhất là thủ tục kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Có trường hợp nhập khẩu thép phải chờ kiểm nghiệm chất lượng khoảng 30 ngày. Quá trình này phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất và giao hàng.
Vì vậy, thời gian tới, cải cách thủ tục hành chính cần hướng đến những thay đổi thực chất mà doanh nghiệp có thể cảm nhận được, từ giảm thời gian chờ đợi, chi phí phát sinh đến nâng cao tính chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
“Việc thường xuyên đối thoại, tiếp nhận phản ánh từ hiệp hội và doanh nghiệp cũng là cơ sở quan trọng để nhận diện đúng những bất cập, kịp thời điều chỉnh quy định và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách”, ông Mạc Quốc Anh nêu rõ.
Để đánh giá hiệu quả thực chất, theo bà Thảo, cần có một đơn vị độc lập đánh giá kết quả thực hiện. Việc đánh giá phải làm rõ chính sách có thật sự đi vào cuộc sống, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp hay không. Đồng thời, cải cách cần bảo đảm hài hòa giữa việc giảm rủi ro, gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Các tổ chức như Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hiệp hội ngành hàng có thể tham gia thực hiện khảo sát, thu thập phản hồi và kiến nghị điều chỉnh những quy định còn bất cập. Kết quả đánh giá độc lập kết hợp với ý kiến doanh nghiệp sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn để xác định mức độ hiệu quả, tính hữu ích và khả năng đi vào cuộc sống của chính sách.
Về tiêu chí đánh giá, mỗi lĩnh vực, mỗi loại thủ tục cần có những tiêu chí phù hợp. Tuy nhiên, hai yếu tố cơ bản cần được xem xét là thời gian thực tế để hoàn thành thủ tục và chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp phải bỏ ra. Các quy định hiện hành đã có hướng dẫn tính toán chi phí tuân thủ, nhưng điều quan trọng là phải đánh giá dựa trên trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp.
Chẳng hạn, một thủ tục được quy định giải quyết trong hai ngày, nhưng nếu doanh nghiệp phải nhiều lần bổ sung, chỉnh sửa hồ sơ thì tổng thời gian hoàn thành có thể kéo dài đến 10 ngày, thậm chí một tháng. Vì vậy, cần đo lường toàn bộ thời gian doanh nghiệp thật sự bỏ ra để hoàn tất thủ tục, thay vì chỉ tính theo thời hạn giải quyết được quy định trong văn bản pháp luật.
Tuy vậy, theo bà Thảo, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp thường liên quan nhiều cơ quan, bộ, ngành và lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, nếu chỉ cải cách ở một lĩnh vực mà các lĩnh vực liên quan không có sự thay đổi tương ứng, hiệu quả đạt được có thể bị hạn chế. Do đó, một trong những giải pháp quan trọng trong thời gian tới là nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý, bảo đảm tính liên thông, đồng bộ.
