Trao truyền văn hóa bên mái nhà Moong

Từng bị xuống cấp, hư hỏng, nhiều ngôi nhà Moong của người Pa Cô trên dãy Trường Sơn đã được phục dựng nguyên vẹn. Trong những ngày đầu tháng 8 vừa qua, nhà Moong truyền thống ở thôn A Năm thuộc xã A Lưới 1 đã được UBND thành phố Huế công nhận và xếp hạng Di tích lịch sử cấp thành phố.

Trao truyền văn hóa bên mái nhà Moong

Nhà Moong truyền thống là một loại hình kiến trúc dân gian độc đáo, gắn bó mật thiết với quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng Pa Cô. Nhà được dựng bằng gỗ, tre, nứa, các cột trụ chính sử dụng gỗ lớn. Đây cũng là một trong những điểm khác biệt so với nhà sàn thông thường. Nhà Moong ở thôn A Năm hiện có 5 gian, dài khoảng 35m và ba lối lên xuống bằng cầu thang. Trên đỉnh nóc nhà, những chi tiết gỗ chạm khắc hình sừng trâu cùng các họa tiết đặc trưng văn hóa truyền thống.

Trong tiếng Pa Cô, nhà Moong, hay còn gọi là Đung Moong, không đơn thuần là một ngôi nhà mà là không gian chung, biểu tượng cho sự đoàn kết, gắn bó và tinh thần cộng đồng. Đây vừa là nơi sinh sống, vừa là không gian diễn ra các hoạt động chung, nơi lưu giữ phong tục, tập quán, tri thức dân gian và những giá trị văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong đời sống cộng đồng, nhà Moong là nơi hội họp của già làng, trưởng bản và dân làng, là không gian diễn ra các nghi lễ, lễ hội truyền thống, cưới hỏi, hoạt động văn hóa, văn nghệ và nhiều sự kiện quan trọng. Chính trong không gian này, người đi trước đã truyền lại cho thế hệ trẻ kinh nghiệm sản xuất, phong tục, tập quán, những câu chuyện về nguồn cội và đạo lý ứng xử trong gia đình, dòng họ, cộng đồng. Giá trị của nhà Moong không chỉ nằm ở một công trình kiến trúc truyền thống, mà còn ở không gian văn hóa sống được hình thành và bồi đắp qua nhiều thế hệ. Ở đó, các giá trị vật thể và phi vật thể gắn bó với nhau, cùng phản ánh đời sống, tâm hồn, tri thức và bản sắc riêng của người Pa Cô.

Đặc biệt, nhà Moong còn mang trong mình dấu ấn lịch sử sâu sắc. Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, nhiều nhà Moong của đồng bào Pa Cô từng là nơi hội họp, cất giấu lương thực, che chở cán bộ và phục vụ hoạt động cách mạng. Giữa quá trình hiện đại hóa, nhà Moong thôn A Năm trở thành một nơi giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về kiến trúc, lịch sử đồng thời có thêm một sản phẩm văn hóa phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.