Thúc đẩy xuất khẩu tăng trưởng bền vững

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Bộ Công thương cho biết, kinh tế thế giới tiếp tục còn nhiều biến động, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, chi phí logistics tăng cao và các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Các yếu tố rủi ro cuối năm

Tính đến ngày 15/6, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 239,9 tỷ USD, tăng 21,1% so cùng kỳ năm 2025. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch gần 70 tỷ USD, tăng 21,7%; xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 28,2%. Cùng với đó, xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 14,2%, phản ánh sự duy trì ổn định tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu hai con số và đạt kim ngạch khoảng 546-550 tỷ USD trong năm 2026, tăng 15-16% so với năm 2025, hoạt động xuất khẩu sẽ phải vượt qua nhiều thách thức từ biến động chính sách thương mại của các thị trường lớn, rủi ro địa chính trị và chi phí logistics ở mức cao.

Đối với thị trường Mỹ, mức thuế bổ sung 12,5% sau cuộc điều tra theo Điều 301 liên quan đến lao động cưỡng bức dự kiến sẽ được áp dụng đối với nhiều quốc gia, dù thời điểm thực hiện chưa được công bố. Do áp dụng trên diện rộng, biện pháp này được đánh giá chưa làm thay đổi đáng kể tương quan cạnh tranh giữa các nước xuất khẩu. Tuy nhiên, khi mức phụ thu nhập khẩu tạm thời 10% theo Điều 122 của Luật Thương mại Mỹ năm 1974 hết hiệu lực vào ngày 23/7/2026 và được thay thế bằng mức thuế theo Điều 301, chi phí xuất khẩu vào thị trường này có thể gia tăng, ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp và sức cạnh tranh của một số mặt hàng tiêu dùng trong ngắn hạn.

Bên cạnh đó, dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột và khôi phục hoạt động lưu thông qua Eo biển Hormuz từ giữa tháng 6/2026, rủi ro địa chính trị tại Trung Đông vẫn hiện hữu. Giá dầu và chi phí logistics tiếp tục ở mức cao, làm gia tăng chi phí sản xuất, vận tải và xuất khẩu. Đồng thời, những tác động lan tỏa tới thương mại toàn cầu và nhu cầu nhập khẩu tại một số thị trường cũng có thể ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng của nhiều ngành hàng xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, xuất khẩu thủy sản đang có dấu hiệu chững lại. Nếu quý I ghi nhận mức tăng trưởng 17-18%, thì đến hết sáu tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tương ứng mức tăng khoảng 11%.

Ngoài những bất ổn địa chính trị và biến động từ thị trường quốc tế, ngành thủy sản hiện đối mặt với 5 nhóm khó khăn chính. Trong đó, áp lực lớn nhất là chi phí logistics tăng mạnh. Chỉ trong một ngày sau 15/6, cước vận chuyển container đi Los Angeles (Mỹ) tăng từ khoảng 5.400 USD lên 6.500 USD, trong khi tuyến New York tăng từ 6.500 USD lên gần 8.000 USD/container, tương đương mức tăng khoảng 30%. Điều này làm gia tăng đáng kể chi phí xuất khẩu trong bối cảnh doanh nghiệp khó điều chỉnh giá bán do áp lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp phản ánh khó mở rộng hạn mức tín dụng trong giai đoạn cao điểm thu mua nguyên liệu của quý II và quý III. Việc thiếu vốn lưu động có thể ảnh hưởng đến khả năng thu mua, thực hiện đơn hàng và cạnh tranh thị phần với các nước xuất khẩu thủy sản khác.

Duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu

VASEP kiến nghị Bộ Công thương xem xét trao đổi với phía Hàn Quốc trong quá trình rà soát Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Hàn Quốc (VKFTA), đặc biệt đối với cơ chế hạn ngạch thuế quan 15.000 tấn tôm được hưởng thuế suất 0%. Việc phân bổ hạn ngạch thông qua đấu thầu đang làm phát sinh chi phí lớn, làm giảm hiệu quả ưu đãi mà doanh nghiệp đáng lẽ được hưởng từ hiệp định.

Bên cạnh đó, Hiệp hội kiến nghị sớm hoàn thiện và ban hành nghị định hướng dẫn thực hiện Điều 13 Nghị quyết 250 của Quốc hội về hội nhập kinh tế quốc tế.

“Đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực hỗ trợ các hiệp hội và doanh nghiệp trong việc ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại, rào cản kỹ thuật và các biện pháp bảo hộ ngày càng gia tăng tại các thị trường xuất khẩu”, ông Nam nhìn nhận.

Đối với lĩnh vực điện tử, bà Đỗ Thị Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho biết, nhu cầu thị trường thế giới sẽ tiếp tục cải thiện nhờ nhu cầu mua sắm cuối năm tại Mỹ và châu Âu, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu, cùng xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và dịch chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là điểm đến phù hợp cho các hoạt động dịch chuyển sản xuất. Dự kiến, tổng kim ngạch xuất khẩu điện tử cả năm được kỳ vọng tăng từ 15-20% so với năm 2025. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành điện tử tiếp tục đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số của Việt Nam trong năm 2026.

Tuy nhiên, ngành điện tử vẫn đối mặt nhiều sức ép khi nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc). Cùng với đó, giá nhiều linh kiện điện tử, đặc biệt là chip nhớ và các linh kiện công nghệ cao, tiếp tục tăng do nhu cầu toàn cầu đối với trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng, khiến chi phí sản xuất tăng và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Bà Hương đề xuất hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh, ứng dụng AI vào sản xuất; tăng cường xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, Apple, Intel, Nvidia và Foxconn.

“Cần sớm ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp điện tử Việt Nam giai đoạn 2026-2035; hoàn thiện các cơ chế ưu đãi cho lĩnh vực điện tử, bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu; đẩy nhanh Chương trình phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia. Đồng thời, có chính sách ưu đãi về tín dụng và thuế cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ và nghiên cứu, phát triển”, bà Hương kiến nghị.

Trước những yêu cầu đặt ra, Bộ Công thương cho biết, sẽ tiếp tục tập trung đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường xuất khẩu và tháo gỡ các điểm nghẽn về logistics nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đồng thời, Bộ tăng cường cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo sớm về các biện pháp phòng vệ thương mại, quy định về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và các rào cản kỹ thuật để doanh nghiệp chủ động ứng phó.

Về dài hạn, trọng tâm là hoàn thiện thể chế, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước. Cùng với đó là hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; đầu tư phát triển hạ tầng logistics, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và mở rộng thị trường xuất khẩu sang Trung Quốc, Ấn Độ, khu vực Đông Bắc Á, châu Đại Dương và Mỹ latin.

Bộ Công thương khẳng định, sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, triển khai đồng bộ các giải pháp từ xúc tiến thương mại, phát triển thị trường đến hỗ trợ tháo gỡ khó khăn, nhằm thúc đẩy xuất khẩu tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.