Thêm cơ hội tiếp cận điều trị tiên tiến cho người bệnh

Việc Bộ Y tế xây dựng Thông tư mới về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán thuốc thuộc phạm vi hưởng của bảo hiểm y tế (BHYT), với đề xuất bổ sung nhiều thuốc điều trị ung thư và bệnh mạn tính, được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận điều trị tiên tiến, đồng thời giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân.

Từ nhu cầu thực tiễn

Theo quy định hiện hành, việc thanh toán thuốc cho người tham gia BHYT đang thực hiện theo Thông tư số 20/2022/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ ngày 1/3/2023. Danh mục thuốc ban hành kèm theo Thông tư gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, chia thành 27 nhóm lớn, cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu.

Tuy nhiên, danh mục này phần lớn kế thừa từ năm 2018 theo Thông tư số 30/2018/TT-BYT, chỉ bổ sung một số thuốc điều trị Covid-19 và mở rộng phạm vi sử dụng cho trạm y tế xã. Trong khi đó, những năm gần đây, nhiều loại thuốc mới đã được cấp phép lưu hành tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực điều trị ung thư.

Tại Bệnh viện K T.Ư, cơ sở chuyên khoa ung thư lớn nhất cả nước, nhu cầu tiếp cận các thuốc điều trị mới ngày càng gia tăng, một bác sĩ làm việc tại Khoa Nội ung bướu, Bệnh viện K T.Ư cho biết: “Trong điều trị ung thư hiện nay, nhiều thuốc thế hệ mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng hay liệu pháp miễn dịch đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Các thuốc này giúp tác động chính xác vào tế bào ung thư, giảm tổn thương cho tế bào lành, từ đó cải thiện đáng kể thời gian sống cũng như chất lượng sống của người bệnh”. Tuy vậy, theo bác sĩ, rào cản lớn nhất vẫn là chi phí điều trị. “Nhiều thuốc có giá hàng chục triệu đồng cho mỗi chu kỳ điều trị. Nếu bảo hiểm chưa chi trả hoặc chỉ chi trả ở mức hạn chế, không ít bệnh nhân phải cân nhắc hoặc dừng điều trị dù vẫn còn cơ hội”, ông nói.

Tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai), các bác sĩ cũng ghi nhận nhu cầu ngày càng lớn của người bệnh đối với các thuốc điều trị mới. TS, BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm cho biết: “Trong vài năm gần đây, phác đồ điều trị ung thư đã có nhiều thay đổi nhờ các thuốc thế hệ mới. Nếu danh mục thuốc BHYT được cập nhật kịp thời, bác sĩ sẽ có thêm nhiều lựa chọn điều trị phù hợp với từng giai đoạn bệnh”.

Còn đối với người bệnh ung thư, chi phí thuốc điều trị thường là gánh nặng lớn nhất. Bà Nguyễn Thị Lan (56 tuổi, tỉnh Ninh Bình), đang điều trị ung thư phổi tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu nhớ lại quãng thời gian đầu phát hiện bệnh cách đây gần hai năm. Ban đầu, bà chỉ nghĩ mình bị ho kéo dài do thời tiết. Sau nhiều lần khám, bà được chẩn đoán mắc ung thư phổi giai đoạn tiến triển. “Lúc nghe bác sĩ nói còn thuốc điều trị đích, tôi rất mừng vì vẫn còn hy vọng. Nhưng khi biết chi phí thuốc mỗi tháng lên tới vài chục triệu đồng thì cả gia đình đều lo lắng”, bà Lan chia sẻ. Để có tiền duy trì điều trị, gia đình bà phải bán một phần đất vườn. Dù một phần thuốc đã được BHYT hỗ trợ, nhưng chi phí còn lại vẫn rất lớn. “Nếu thêm nhiều thuốc mới được bảo hiểm chi trả thì người bệnh sẽ bớt gánh nặng rất nhiều”, bà nói.

Một trường hợp khác là anh Trần Văn Hùng (42 tuổi, tỉnh Hưng Yên), đang điều trị ung thư đại trực tràng tại Bệnh viện K. Anh Hùng từng là lao động chính trong gia đình, làm nghề lái xe tải. Khi phát hiện bệnh, anh buộc phải nghỉ việc để điều trị dài ngày. “Điều trị ung thư không chỉ tốn kém mà còn kéo dài. Có những loại thuốc bác sĩ khuyên dùng nhưng chi phí cao nên mình phải cân nhắc rất nhiều”, anh nói. Theo anh, nếu các thuốc mới được BHYT chi trả nhiều hơn, người bệnh sẽ có thêm cơ hội tiếp cận phác đồ điều trị hiệu quả. “Không ai muốn bỏ dở điều trị chỉ vì không đủ tiền!”, anh Hùng nói.

Theo dự thảo Thông tư mới của Bộ Y tế, danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm thuộc phạm vi thanh toán của BHYT dự kiến sẽ bổ sung 84 thuốc mới. Trong đó, 30 thuốc điều trị ung thư chiếm khoảng 35,7%, là nhóm có tỷ lệ lớn nhất. Đây chủ yếu là các thuốc phát minh mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và liệu pháp miễn dịch. Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung: 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, tâm thần, tiết niệu. 18 thuốc điều trị bệnh hiếm, trong đó có 14 thuốc thuộc nhóm ung thư.

PGS, TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K cho rằng, việc cập nhật danh mục thuốc BHYT là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh điều trị ung thư đang có nhiều tiến bộ nhanh chóng.

“Trong vài năm gần đây, nhiều thuốc điều trị ung thư thế hệ mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng hay liệu pháp miễn dịch đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong thực hành lâm sàng. Những thuốc này giúp tăng hiệu quả kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Tuy nhiên, chi phí điều trị thường khá cao, nên nếu được đưa vào danh mục BHYT chi trả sẽ tạo điều kiện để người bệnh tiếp cận sớm hơn với các phương pháp điều trị tiên tiến”.

Theo PGS, TS Lê Văn Quảng, việc bổ sung các thuốc mới vào danh mục BHYT không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh mà còn giúp các cơ sở điều trị có thêm lựa chọn trong xây dựng phác đồ phù hợp với từng trường hợp bệnh. “Ở góc độ chuyên môn, khi danh mục thuốc được cập nhật kịp thời theo tiến bộ của y học, bác sĩ có điều kiện áp dụng các phác đồ điều trị hiện đại ngay tại Việt Nam. Điều này góp phần nâng cao chất lượng điều trị, đồng thời bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế”, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh việc bổ sung thuốc mới, dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh điều kiện và tỷ lệ thanh toán đối với 52 thuốc hiện hành, trong đó nhiều thuốc được mở rộng phạm vi sử dụng và nâng tỷ lệ thanh toán. Theo Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), việc cập nhật danh mục thuốc lần này được thực hiện trên cơ sở đánh giá khoa học, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và nhu cầu điều trị thực tế tại các cơ sở y tế. Danh mục thuốc BHYT được quy định theo tên hoạt chất. Vì vậy trên thực tế, số thuốc thương mại được quỹ BHYT thanh toán có thể nhiều hơn, tùy theo số thuốc được cấp phép lưu hành.

Bảo đảm quyền lợi người bệnh và tính bền vững của quỹ BHYT

Theo thống kê, chi phí thuốc chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi khám, chữa bệnh BHYT. Năm 2022, chi phí thuốc từ quỹ BHYT là 40,01 nghìn tỷ đồng (33,41%). Năm 2023 tăng lên 45,841 nghìn tỷ đồng (32,82%). Năm 2024 đạt 50,784 nghìn tỷ đồng (31,22%).

Ông Lê Văn Phúc, Trưởng ban Thực hiện chính sách BHYT, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho rằng, việc mở rộng danh mục thuốc BHYT, đặc biệt là các thuốc điều trị ung thư thế hệ mới, là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng quyền lợi, yêu cầu bảo đảm an toàn và bền vững của quỹ BHYT luôn được đặt lên hàng đầu.

Theo ông Lê Văn Phúc, các thuốc phát minh mới thường có chi phí điều trị cao, do đó việc đưa vào danh mục BHYT cần được tính toán kỹ lưỡng về hiệu quả điều trị cũng như tác động ngân sách. “Việc xây dựng danh mục thuốc BHYT phải dựa trên các tiêu chí khoa học, đánh giá đầy đủ hiệu quả điều trị và khả năng chi trả của quỹ. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý sẽ quy định điều kiện sử dụng và tỷ lệ thanh toán phù hợp, nhằm vừa mở rộng cơ hội tiếp cận điều trị cho người bệnh, vừa bảo đảm cân đối, an toàn và bền vững của quỹ BHYT trong dài hạn”, ông Phúc nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng, cùng với việc cập nhật danh mục thuốc, cần tiếp tục tăng cường quản lý sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả tại các cơ sở khám chữa bệnh, qua đó góp phần kiểm soát chi phí và sử dụng hiệu quả nguồn quỹ BHYT.

Nếu được ban hành, đây sẽ là đợt cập nhật danh mục thuốc BHYT có quy mô lớn nhất trong nhiều năm qua.