Vĩnh biệt một trí tuệ lớn của ngành thủy lợi Việt Nam: Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên

Đối với ngành thủy lợi Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học mô hình thủy lực, Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên được ghi nhận là một trong những người đặt nền móng đầu tiên và bền vững nhất. Tin ông ra đi ngày 8 tháng 4 khiến bạn bè, người thân, học trò không khỏi bàng hoàng.

Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên từng là Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam.
Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên từng là Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam.

Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên sinh ra trong một gia đình trí thức tiêu biểu của xứ Thanh, một gia đình có dấu ấn đặc biệt trong đời sống công vụ và khoa học nước nhà, khi cả bốn anh em cùng mang tên Niên.

Người anh cả Nguyễn Diên Niên là nhà sử học. Ông Nguyễn Dy Niên, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao. Người em là ông Nguyễn Ty Niên, nguyên Cục trưởng Cục Phòng, chống lụt bão và Quản lý đê điều, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vừa từ trần ngày 7/12/2025. Ba con người, ba lĩnh vực khác nhau nhưng đều để lại những dấu ấn sâu đậm trong lịch sử phát triển đất nước.

Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên được đào tạo bài bản, chuyên sâu tại Liên Xô, mang theo nền tảng khoa học vững chắc và tư duy hệ thống hiện đại trở về phục vụ đất nước. Trên cương vị Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, ông không chỉ là nhà quản lý khoa học xuất sắc mà còn là người truyền cảm hứng, dẫn dắt nhiều thế hệ cán bộ nghiên cứu trưởng thành.

Dấu ấn khoa học nổi bật nhất của ông là việc xây dựng thành công mô hình thủy lực KOD-01, mô hình dòng chảy không ổn định một chiều đầu tiên của Việt Nam, cùng với mô hình chất lượng nước KODQ-01. Trong bối cảnh những năm 1985-1990, khi máy tính cá nhân IBM 286 còn hết sức hạn chế về bộ nhớ và năng lực xử lý, việc tối ưu hóa thuật toán để mô hình có thể vận hành hiệu quả là một thành tựu mang tính đột phá. Tầm nhìn khoa học của ông không chỉ dừng lại ở việc giải quyết bài toán kỹ thuật, mà còn mở ra hướng tiếp cận mới cho toàn ngành.

Đặc biệt, mô hình này đã được ứng dụng hiệu quả trong nghiên cứu kiểm soát lũ vùng Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần quan trọng vào các chương trình phát triển thủy lợi giai đoạn 1990-2000, nhất là sau trận lũ lịch sử năm 1994.

Không chỉ dừng lại ở đó, ông còn là tác giả của lý thuyết “thành phần nước” – một hướng tiếp cận khoa học cho phép xác định nguồn gốc và “tuổi” của nước, hiện vẫn được ứng dụng rộng rãi trong nhiều nghiên cứu hiện đại. Những đóng góp này đã khẳng định vị thế của ông như một chuyên gia đầu ngành, sánh vai cùng các tên tuổi lớn như Phó Giáo sư, Anh hùng Lao động Nguyễn Như Khuê (mô hình VRSAP hay Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tất Đắc (mô hình SAL), những người nay cũng đã đi xa.

Trong ký ức của các thế hệ đồng nghiệp và học trò, Giáo sư Nguyễn Ân Niên không chỉ là một nhà khoa học uyên bác mà còn là một nhân cách lớn. Ông luôn quan tâm sâu sắc đến công tác đào tạo, trực tiếp hướng dẫn, góp ý cho nhiều luận án tiến sĩ, và tạo điều kiện để lớp trẻ phát triển. Phong cách lãnh đạo của ông là sự kết hợp giữa trí tuệ, sự tận tâm và khả năng thấu hiểu con người.

Với cá nhân người viết bài này – một thế hệ đàn em có nhiều năm công tác trong cùng lĩnh vực – những kỷ niệm về ông vẫn còn vẹn nguyên. Trong thời gian ông là Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, còn tôi đảm nhiệm vai trò Viện trưởng Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam, chúng tôi không chỉ phối hợp chặt chẽ trong công việc mà còn thường xuyên chia sẻ những trăn trở về sự phát triển của ngành.

Tôi còn nhớ rõ một hội thảo khoa học quan trọng khi có ý kiến phê phán mô hình VRSAP – một vấn đề nhạy cảm trong bối cảnh tác giả mô hình đã qua đời. Trên tinh thần khoa học cởi mở, chúng tôi đã cùng nhau phân tích, phản biện dựa trên cơ sở lý thuyết chặt chẽ của hệ phương trình Saint-Venant, sử dụng các phương pháp số như phần tử hữu hạn, đường đặc trưng, sai phân hiện và sai phân ẩn. Chính những ý kiến sâu sắc, khách quan của Giáo sư Nguyễn Ân Niên cùng các nhà khoa học đầu ngành đã góp phần giải tỏa những khúc mắc, củng cố niềm tin cho lãnh đạo và cộng đồng khoa học.

Một kỷ niệm khác còn in đậm là lần đầu tôi được tham gia đoàn công tác của Chính phủ do Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh dẫn đầu, cùng các đồng chí lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ gồm Bộ trưởng Phạm Gia Khiêm và Thứ trưởng Chu Hảo đến làm việc với Viện Khoa học thủy lợi miền Nam. Bài trình bày của Giáo sư Nguyễn Ân Niên hôm đó thực sự gây ấn tượng mạnh: mạch lạc, sâu sắc, vừa mang tầm chiến lược vừa rất cụ thể, thực tiễn. Đó là phong cách của một nhà khoa học lớn – luôn nhìn xa nhưng không rời thực tế.

Hôm nay, khi Giáo sư, Tiến sĩ, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên đã về cõi vĩnh hằng, những gì ông để lại không chỉ là các công trình khoa học, mà còn là một di sản tinh thần quý báu: tinh thần khoa học nghiêm cẩn, tư duy đổi mới, và tấm lòng tận tụy với con người, với đất nước.

Dòng chảy của những con sông vẫn tiếp tục, và trong dòng chảy ấy, dấu ấn của ông – người đã dành trọn đời mình để nghiên cứu và bảo vệ chúng sẽ còn mãi.

Có thể bạn quan tâm

Hoạt động nghiên cứu, thực hành tại Trường đại học Phenikaa. (Ảnh: VŨ THƠM)

Xây dựng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ xứng tầm

Nguồn nhân lực được coi là yếu tố cốt lõi, quyết định sự thành công trong đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhiều chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đã chỉ rõ nhiệm vụ đào tạo, thu hút, trọng dụng đội ngũ trí thức, chuyên gia và lực lượng lao động trình độ cao trong bối cảnh đổi mới hiện nay.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, phóng viên Báo Nhân Dân phỏng vấn GS, TS Trần Hồng Thái, Ủy viên TƯ Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó trưởng Ban Chính sách chiến lược TƯ chung quanh những giải pháp đột phá phát triển khoa học-công nghệ trong bối cảnh đổi mới hiện nay.

Đại diện Ban tổ chức tham quan khu vực tranh tài của các thí sinh tại Vòng chung kết Hội thi Tin học trẻ thành phố Hà Nội lần thứ 31.

Robot tuần tra, phần mềm học lịch sử VR xuất hiện ở Hội thi Tin học trẻ thành phố Hà Nội

Là hoạt động thường niên dành cho thanh thiếu nhi Thủ đô do Đoàn Thanh niên, Hội đồng Đội phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức, Hội thi Tin học trẻ thành phố Hà Nội đã bước sang lần tổ chức thứ 31. Năm nay, vòng chung kết Hội thi diễn ra ngày 17/5 theo hình thức tập trung với nhiều sản phẩm đầy sáng tạo.

Mục tiêu của Chiến lược nhằm xây dựng hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam hiện đại, mở, hài hòa tiêu chuẩn quốc tế, đóng vai trò là hạ tầng thể chế mềm của quốc gia. (Ảnh minh họa)

Phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035

Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2035, phấn đấu 60% số tiêu chuẩn Việt Nam được xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của thị trường trọng điểm; 30% tiêu chuẩn Việt Nam mới được xây dựng trong giai đoạn phục vụ các lĩnh vực công nghệ mới, đặc biệt là công nghệ chiến lược, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Các diễn giả trao đổi tại phiên đối thoại trong khuôn khổ diễn đàn. (Ảnh: HNV)

Khẳng định vai trò trung tâm của Đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia

Ngày 15/5, Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp Đại học, Cao đẳng Việt Nam (VNEI), Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông phối hợp tổ chức Diễn đàn Quốc gia VNEI 2026 với chủ đề: “Vai trò của Đại học trong Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo và hợp tác quốc tế”.

(Ảnh minh họa: Tân hoa xã)

Anh điều tra hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp của Microsoft

Ngày 14/5, Cơ quan Cạnh tranh và thị trường Anh (CMA) thông báo mở cuộc điều tra nhằm xác định liệu Microsoft có nắm giữ “vị thế thị trường chiến lược” (SMS) trong lĩnh vực phần mềm doanh nghiệp hay không, đồng thời xem xét khả năng tập đoàn công nghệ này có thể hạn chế cạnh tranh và quyền lựa chọn của khách hàng.

Thiết bị flycam đang thực hiện chuyến bay tuần tra trên không, giúp lực lượng chức năng luồn lách và giám sát chặt chẽ các mảng rừng tràm có mật độ cây dày đặc.

Cà Mau ứng dụng công nghệ tham gia canh lửa mùa khô

Thay vì chỉ dựa vào sức người tuần tra như phương thức truyền thống, Cà Mau đã chủ động thiết lập một mạng lưới giám sát hiện đại với sự kết hợp giữa hệ thống camera (mắt thần) và thiết bị bay không người lái (flycam) tích hợp cảm biến nhiệt.

Một góc nông trại Chapor Farm, thôn Ma Ty, xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa kiến tạo thương hiệu cho nông sản sạch

Giữa cái nắng gay gắt của vùng bán sơn địa phía nam tỉnh Khánh Hòa, những luống dưa lưới xanh mướt trong nhà màng ở thôn Ma Ty, xã Bác Ái Tây vẫn sinh trưởng tốt. Không còn cảnh canh tác phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, giờ đây từng giọt nước, từng dưỡng chất đều được điều tiết tự động bằng hệ thống công nghệ hiện đại. 

Một góc Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu nhìn từ trên cao.

Cà Mau gỡ vướng cho Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Chiều 13/5, đoàn công tác của đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh có chuyến khảo sát thực tế nhằm đánh giá toàn diện, tháo gỡ những “nút thắt” để sớm phát huy công năng của Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu.