Giữa cái nắng gay gắt của mùa khô Nam Bộ, trên những cánh đồng sắn ở xã Tân Hội, tiếng động cơ dầu phục vụ tưới tiêu đang dần thưa vắng. Thay vào đó là âm thanh vận hành của những mô-tơ bơm nước sử dụng điện từ các tấm pin năng lượng mặt trời đặt giữa ruộng.
Mô hình điện mặt trời phục vụ tưới tiêu đang mở ra hướng mới cho cây sắn trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giá nhiên liệu biến động và yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh ngày càng cấp thiết.
Là vùng nguyên liệu sắn trọng điểm của tỉnh Tây Ninh với hơn 3.400 ha canh tác, xã Tân Hội đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng nguyên liệu cho ngành chế biến tinh bột sắn và nhiên liệu sinh học. Địa phương duy trì diện tích sản xuất ổn định, tích cực ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất cây trồng.
Trên cánh đồng sắn của gia đình ông Bùi Công Ngọc ở xã Tân Hội, các tấm pin năng lượng mặt trời được lắp gọn bên cạnh hệ thống tưới nhỏ giọt. Dòng nước được dẫn trực tiếp đến từng gốc sắn, giúp cây phát triển ổn định trong điều kiện nắng hạn kéo dài.
Ông Ngọc cho biết, trước đây khi bước vào mùa khô, chi phí bơm nước luôn là nỗi lo của người trồng sắn. Trung bình mỗi hec-ta phải chi từ 7-10 triệu đồng tiền điện hoặc nhiên liệu để duy trì độ ẩm cho cây suốt khoảng bốn tháng mùa khô. Có thời điểm giá dầu tăng mạnh khiến chi phí đội lên rất cao. Từ khi lắp hệ thống điện mặt trời kết hợp biến tần cho máy bơm, gia đình ông giảm đáng kể tiền điện, chủ động sản xuất hơn và không còn phụ thuộc quá nhiều vào điện lưới.
"Nếu như trước đây, một hệ thống điện mặt trời cần vốn đầu tư lớn với nhiều thiết bị cồng kềnh, thì nay chỉ cần từ 2-4 tấm pin là có thể vận hành trực tiếp hệ thống bơm tưới cho diện tích khá rộng. Chi phí đầu tư cũng giảm xuống còn khoảng 12 triệu đồng/hệ thống; từ 2-3 vụ là hoàn vốn. Mức đầu tư này phù hợp để nông dân mạnh dạn tiếp cận công nghệ mới", ông Ngọc chia sẻ thêm.
Ông Dương Thanh Phương, phụ trách Trạm Khuyến nông xã Tân Hội cho biết: Vào mùa khô, nhu cầu nước tưới và điện phục vụ sản xuất tăng cao, trong khi giá nhiên liệu liên tục biến động, tạo áp lực lớn đối với người dân. Do vậy, địa phương đã khuyến khích nông dân ứng dụng năng lượng tái tạo vào sản xuất nông nghiệp. Chỉ cần có nắng là hệ thống vận hành, người dân không còn phải lo về chi phí điện hay dầu diesel.
Phương thức tưới trên đồng sắn cũng đang chuyển dịch theo hướng tiết kiệm tài nguyên. Trước đây, phần lớn nông dân tưới phun theo cách truyền thống gây thất thoát nước lớn, nay nhiều hộ đã chuyển sang tưới nhỏ giọt, đưa nước trực tiếp đến vùng rễ cây.
Theo đánh giá của ngành nông nghiệp tỉnh Tây Ninh, hệ thống tưới nhỏ giọt đã giúp tiết kiệm nước và giữ độ tơi xốp cho đất, hạn chế cỏ dại phát triển và giảm công chăm sóc. Nhờ chủ động được nguồn nước và áp dụng phương thức tưới phù hợp, năng suất sắn tại nhiều khu vực đã tăng khoảng 20%.
Hệ thống còn cho phép kết hợp bón phân, phun thuốc thông qua dòng nước, góp phần giảm chi phí nhân công và nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư. Từ hiệu quả bước đầu, mô hình điện mặt trời phục vụ tưới tiêu lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Hiện xã Tân Hội đã có hơn 10 hộ dân áp dụng công nghệ này vào sản xuất.
Kế hoạch năm 2026, Tân Hội sẽ hỗ trợ nông dân lắp đặt hệ thống điện mặt trời cho 6 hộ dân với diện tích 12 ha. Dù diện tích chưa lớn, nhưng đây được xem là bước hỗ trợ thiết thực nhằm giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu và tạo niềm tin để nông dân chuyển sang hướng sản xuất hiện đại, tiết kiệm.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh Nguyễn Đình Xuân cho rằng: Điều đáng ghi nhận là sự chủ động tiếp cận và làm chủ công nghệ mới của người dân. Tuy nhiên, để mô hình điện mặt trời tưới sắn phát triển mạnh hơn, cần tiếp tục tháo gỡ những “vướng mắc” về thủ tục, cơ chế hỗ trợ để người dân tiếp cận nguồn lực.
Với hơn 60.000 ha, hiện tỉnh Tây Ninh là địa phương có diện tích trồng sắn lớn nhất cả nước. Trong bối cảnh sức ép về an ninh năng lượng và yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính ngày càng gia tăng, cây sắn là một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng cho ngành nhiên liệu sinh học.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, ưu thế lớn của sắn là hàm lượng tinh bột cao, phù hợp cho sản xuất ethanol. Nhiều giống sắn mới có hàm lượng tinh bột đạt từ 29 - 31%, cho hiệu suất chuyển hóa nhiên liệu sinh học cao.
Tiến sĩ Trương Vĩnh Hải, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền nam nhận định: Với lợi thế về vùng nguyên liệu và năng suất ngày càng được cải thiện nhờ khoa học, công nghệ, sắn hoàn toàn có thể trở thành nguồn nhiên liệu xanh, quan trọng cho lộ trình thay thế nhiên liệu hóa thạch.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn nhấn mạnh: “Phát triển ethanol từ sắn là hướng đi mang tính chiến lược kép, vừa nâng cao giá trị nông sản và góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính”.
