Vùng Đông Nam Bộ với vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất nước, đang chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp, dịch vụ hiện đại. Tỷ trọng khu vực nông nghiệp trong GRDP của vùng thấp nhất so với các vùng khác. Cụ thể, tỷ trọng khu vực nông-lâm-thủy sản trong cơ cấu GRDP của vùng Đông Nam Bộ giảm nhẹ từ 4,64% năm 2020 xuống còn khoảng 4,1% năm 2025.
Tương tự, khu vực công nghiệp, xây dựng giảm từ 41,1% xuống còn hơn 40%. Trong khi đó, khu vực dịch vụ đã tăng tỷ trọng từ 43,8% năm 2020 lên hơn 45% năm 2025, duy trì là khu vực kinh tế có tỷ trọng lớn nhất trong các vùng kinh tế cả nước. Điều này cho thấy, chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ của vùng Đông Nam Bộ diễn ra mạnh mẽ.
Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục khẳng định vai trò động lực trong tăng trưởng kinh tế vùng, với sự đầu tư mạnh mẽ từ khu vực FDI và doanh nghiệp tư nhân trong nước.
Khu vực dịch vụ đang trở thành lực kéo mới của nền kinh tế vùng, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và số hóa diễn ra mạnh mẽ. Cơ cấu kinh tế vùng Đông Nam Bộ trong giai đoạn 2020-2025 đang có sự chuyển dịch tích cực, phù hợp định hướng phát triển kinh tế hiện đại, bền vững và có hàm lượng tri thức cao.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tường Anh, Trường đại học Ngoại thương, cơ cấu kinh tế của vùng nói chung và các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ nói riêng có xu hướng chuyển dịch nhanh theo hướng công nghiệp-xây dựng và dịch vụ.
Trong đó, cơ cấu kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh chủ yếu là dịch vụ (tỷ trọng dịch vụ tăng từ 47,7% năm 2021 lên ước đạt 50,62% năm 2025). Đồng Nai và Tây Ninh lại có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp-xây dựng, chủ yếu là công nghiệp chế biến, chế tạo, cho thấy sự dịch chuyển một phần các hoạt động sản xuất.
Thời gian tới, để tận dụng xu hướng này, vùng cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cấp hạ tầng logistics, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh của toàn vùng.
Các chuyên gia cho rằng, vùng Đông Nam Bộ đang đi đầu trong các ngành công nghiệp mới nổi của cách mạng công nghiệp 4.0. Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp vi mạch bán dẫn hàng đầu khu vực, đã ban hành chiến lược phát triển ngành bán dẫn đến 2030, tầm nhìn 2050.
Mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 9.000 kỹ sư trình độ cao cho ngành chip, hình thành ít nhất một trung tâm nghiên cứu và phát triển chuẩn quốc tế về bán dẫn và công nghệ số cốt lõi (AI, IoT, Big Data...). Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh sau hơn hai thập kỷ hoạt động đã thu hút các tập đoàn công nghệ lớn như Intel, Samsung, Nidec... là hạt nhân cho công nghiệp điện tử-vi mạch.
Sau hợp nhất, vùng Đông Nam Bộ có nhiều yếu tố thuận lợi mới cho phát triển, nhất là việc hoàn thành hệ thống giao thông đường bộ cao tốc kết nối vùng, các tuyến đường sắt đô thị, các trung tâm mới như Cảng hàng không quốc tế Long Thành (Đồng Nai), Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với các cơ chế, chính sách đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh...
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tường Anh cho rằng: Để tạo động lực tăng trưởng hai con số, vùng Đông Nam Bộ tiếp tục cơ cấu lại kinh tế theo hướng hiện đại, lấy công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao làm chủ đạo, song hành với phát triển nông nghiệp hiệu quả cao và bền vững.
Trong đó, phát triển công nghiệp vùng theo hướng công nghiệp xanh, công nghệ cao và bền vững. Chuyển nhanh các ngành công nghiệp sử dụng nhiều tài nguyên, giá trị gia tăng thấp sang các ngành công nghệ cao, thân thiện môi trường.
Ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp mũi nhọn có lợi thế: Cơ khí chế tạo, công nghiệp hóa dầu và sản phẩm hóa dầu hạ nguồn, chế biến hóa chất, điện tử-viễn thông, cũng như sản xuất rô-bốt, thiết bị tự động hóa, công nghiệp phần mềm, sản phẩm số, an ninh mạng, sản xuất dược phẩm, sinh phẩm, vật liệu mới...
Đối với lĩnh vực dịch vụ, các địa phương trong vùng cần phát triển mạnh các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao, chất lượng cao để xứng đáng vai trò trung tâm dịch vụ hàng đầu quốc gia. Trọng tâm là các dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, logistics, thương mại điện tử, công nghệ thông tin-truyền thông, giáo dục, y tế chất lượng cao, du lịch và dịch vụ sáng tạo.
Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh thành trung tâm tài chính khu vực và quốc tế, hình thành sàn giao dịch tài chính quốc tế và thu hút định chế tài chính lớn đặt trụ sở. Phát triển mạnh logistics thông qua việc nâng cấp cụm cảng Cái Mép-Thị Vải thành trung tâm logistics đẳng cấp thế giới; xây dựng trung tâm phân phối, cảng cạn, dịch vụ hải quan hiện đại tại cảng Cái Mép và các cảng khác trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo ông Nguyễn Hoài Chung, Hiệp hội Logistics Thành phố Hồ Chí Minh, để hiện thực hóa tầm nhìn đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một trung tâm logistics toàn cầu, cần triển khai đồng bộ các giải pháp và đưa ra tầm nhìn dài hạn.
Hạ tầng giao thông chính là mạch máu của nền kinh tế, tuy nhiên đây chỉ là điều kiện cần. Để tạo ra sức cạnh tranh vượt trội, cần phải xây dựng một hệ sinh thái logistics năng động và có tính chuyên môn hóa cao, với những cơ chế, chính sách đột phá.
