Tuyến biên giới Tây Ninh dài hơn 368 km, tiếp giáp Campuchia qua nhiều địa hình rừng núi hiểm trở, là một trong những hành lang mà tội phạm ma túy, buôn lậu và xuất, nhập cảnh trái phép liên tục tìm cách khai thác.
Cụm cơ động chó nghiệp vụ số 2, Trường trung cấp 24 Biên phòng, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đóng quân tại xã Tân Lập, là một trong những lá chắn tội phạm thầm lặng. Những đồng đội bốn chân đang làm nhiệm vụ đánh hơi ma túy qua lớp bao bì che đậy, phát hiện dấu vết người trong đêm tối hay lao vào tấn công tội phạm trong tích tắc khi nghe một khẩu lệnh duy nhất.
Nhiều trinh sát Bộ đội Biên phòng chia sẻ, có những thứ không thể học từ sách giáo khoa huấn luyện, đơn cử như cảm giác khi đứng trong đội hình phục kích lúc nửa đêm giữa rừng, tai lắng nghe từng tiếng động và tin tưởng tuyệt đối vào chú chó đang nằm sát bên bởi nó có thể phát hiện ra nguy hiểm trước khi mắt người nhìn thấy bất cứ điều gì.
Thiếu tá Cao Văn Chinh, Cụm trưởng Cụm cơ động chó nghiệp vụ số 2 mô tả nguyên tắc vận hành trong thực địa với sự chính xác của người đã trải qua nhiều lần tuần tra đêm. Trong đội hình tuần tra, chó chiến đấu đi trước đánh hơi dấu vết lạ, theo sau là chó phát hiện ma túy. Khi lập đội phục kích, chó được đưa vào các tổ đánh chính, đánh chặn đầu và tổ khóa đuôi.
“Khi trinh sát hoặc phục kích, chó nằm sát huấn luyện viên, không phát ra tiếng động, lúc đối diện tội phạm có vũ khí nguy hiểm, chó có thể đánh lạc hướng hoặc uy hiếp để lực lượng tấn công, trấn áp”, Thiếu tá Chinh chia sẻ.
Chỉ với ba khẩu lệnh: “Tìm”, “Tiến”, “Diệt”, nhưng để chó thành thạo và phản xạ tức thời, cần ít nhất sáu tháng huấn luyện liên tục. Suốt quá trình này, người huấn luyện xây dựng một mối quan hệ đặc biệt với chó nghiệp vụ bởi tính mạng của cả hai có thể phụ thuộc vào nhau trong một tình huống thực địa.
MaiA-38S20 là tên một chú chó sinh ra từ nguồn giống nhập ngoại của nhà trường, hiện được giao cho Trung úy Nguyễn Nhật Duy, quê Cà Mau huấn luyện theo chuyên ngành phát hiện ma túy. Từ khi được biên chế về đơn vị lúc một tuổi, MaiA đã trải qua quá trình phát triển như người lính trẻ thường phải trải qua, từ bỡ ngỡ đến thuần thục, từ huấn luyện trên thao trường đến thực chiến ở biên giới.
Tháng 11/2025, MaiA tham gia cùng lực lượng Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Xa Mát truy bắt đối tượng phạm tội ma túy bỏ trốn, sau đó, còn vinh dự được tiếp tục góp mặt trong sự kiện giao lưu hữu nghị quốc phòng Việt Nam-Campuchia lần thứ 2 tại Tây Ninh.
Vỗ nhẹ lên đầu MaiA sau buổi huấn luyện, Trung úy Duy nói: “MaiA đã được em huấn luyện nhiều năm, tham gia nhiều buổi tuần tra cùng các lực lượng bảo đảm an ninh trong các ngày lễ, Tết, các thời gian cao điểm trong năm”.
Chú chó tên MaiLoc-R11317 thuộc giống Malinois, tức béc-giê Bỉ chuyên ngành chiến đấu, do Thiếu tá Đinh Công Lý phụ trách huấn luyện. Nếu MaiA được huấn luyện để đánh hơi và phát hiện thì MaiLoc được tôi luyện để đối đầu trực tiếp với tội phạm.
MaiLoc đã từng đại diện Trường trung cấp 24 Biên phòng tham gia Hội thao Army Games quốc tế năm 2020 tại Algeria và giành giải Nhất nội dung chó chiến đấu tại Hội thao chó nghiệp vụ lực lượng Bộ đội Biên phòng năm 2023. Ngoài ra, nó còn tham gia biểu diễn tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế năm 2024 tại sân bay Gia Lâm, thành phố Hà Nội.
Thành tích của MaiLoc vừa là niềm tự hào của đơn vị, vừa khẳng định năng lực, trình độ huấn luyện chó nghiệp vụ của Bộ đội Biên phòng Việt Nam đã đạt đến chuẩn mực có thể so sánh với các lực lượng trong khu vực và quốc tế. Thành quả này không tự nhiên mà có, mà là kết quả của nhiều năm lực lượng được đầu tư bài bản về con giống, phương pháp huấn luyện và nâng cao chất lượng đội ngũ huấn luyện viên.
Cụm cơ động số 2 hiện có 12 huấn luyện viên chó nghiệp vụ. Một nguyên tắc huấn luyện chó nghiệp vụ mà những người ngoài ngành thường ngạc nhiên khi nghe, đó là muốn con chó chấp hành mệnh lệnh trong tình huống nguy hiểm nhất, người huấn luyện viên phải yêu thương nó như một phần cơ thể mình.
Thiếu tá Cao Văn Chính diễn đạt điều này bằng thực tiễn công việc: “Những khi chó mệt, ăn uống kém, chấp hành mệnh lệnh không tốt thì mình xem giống như trên cơ thể mình đang bị thương, phải tự chăm sóc và nghỉ ngơi”. Chính những điều thấu hiểu đồng cảm, kiên nhẫn và gắn bó liên tục như vậy nên mối quan hệ giữa huấn luyện viên và chó nghiệp vụ mang đặc thù riêng với mức độ tin tưởng cao.
Dù hiện nay tội phạm xuyên biên giới ngày càng tổ chức tinh vi hơn, sử dụng công nghệ che giấu ngày càng phức tạp hơn nhưng khứu giác của chó nghiệp vụ vẫn là thứ khó đánh lừa nhất. Không thuật toán hay máy quét nào có thể hoàn toàn thay thế khả năng phân tích mùi hương của một chú chó được huấn luyện tốt trong điều kiện địa hình phức tạp và bóng tối bao quanh.
Năng lực bảo vệ biên giới này được xây dựng từng ngày trên thao trường nắng gió, qua từng buổi huấn luyện giữa cái nóng gay gắt miền biên giới, qua từng đêm tuần tra bên cột mốc chủ quyền quốc gia bởi những người lính và những người bạn đồng hành không biết nói nhưng hiểu nhau theo cách mà ngôn ngữ của con người đôi khi không diễn đạt được.
Vì thế, biên giới được giữ yên không phải chỉ bởi hàng rào và cột mốc, mà còn bởi con người và bởi những khứu giác nhạy bén không bao giờ ngủ trong đêm tối.
