Cơ chế hợp nhất quy hoạch
Theo Sở Quy hoạch-Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, thời gian qua, mặc dù Quốc hội đã ban hành các nghị quyết thí điểm mang tính đột phá (điển hình như Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15), nhưng từ thực tiễn thi hành cho thấy, các cơ chế thí điểm này dù rất tích cực, vẫn vấp phải những rào cản mang tính hệ thống khi đối chiếu với hệ thống các bộ luật chuyên ngành.
Hàng loạt các dự án đầu tư mang tầm vóc nghìn tỷ, đặc biệt là các dự án chỉnh trang đô thị, tái thiết khu vực trung tâm hay hạ tầng giao thông vẫn gặp vướng mắc về thủ tục giao đất, định giá đất, sự chồng chéo giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng, dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo” kéo dài và sự xung đột về thẩm quyền giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành.
Theo ông Trương Trung Kiên, Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc, đối với đô thị đặc biệt, chỉ lập duy nhất một quy hoạch tổng thể thành phố. Bản quy hoạch tổng thể này được xây dựng theo phương pháp luận mới, dựa trên nguyên tắc tích hợp, lồng ghép hữu cơ toàn bộ nội dung của quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố; đồng thời, cụ thể hóa sâu sắc các định hướng chiến lược từ quy hoạch cấp quốc gia và quy hoạch vùng Đông Nam Bộ.
Thực tế mà ông Kiên chia sẻ chính là điểm nghẽn lâu nay đối với công tác tổ chức quy hoạch của một thành phố đầu tàu, nay đã trở thành một thành phố siêu đô thị sau sáp nhập với 14 triệu dân.
Nhằm đẩy mạnh lộ trình phân cấp, phân quyền theo đúng tinh thần và tư duy lập pháp kiến tạo mới của hệ thống chính trị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh đề đạt: Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh sẽ được giao trọng trách là cơ quan trực tiếp phê duyệt và quyết định điều chỉnh quy hoạch tổng thể này sau khi được Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua.
“Cơ chế hợp nhất quy hoạch không những rút gọn đến mức thấp nhất trình tự tổ chức, lập, thẩm định quy hoạch, tăng tính chủ động, linh hoạt của chính quyền địa phương mà còn tạo ra một bản đồ định hướng duy nhất, minh bạch, rõ ràng. Đây cũng là cách gia tăng niềm tin cho cộng đồng nhà đầu tư chiến lược trong nước và nước ngoài”, ông Kiên chia sẻ.
Đối với nhà ở, Thành phố Hồ Chí Minh đang chịu áp lực dân số rất lớn, nhu cầu nhà ở tăng cao nhưng quỹ đất hạn chế, trong khi nhiều quy định pháp luật vẫn áp dụng theo tư duy quản lý “đồng phục” giữa siêu đô thị đặc biệt với các địa phương quy mô nhỏ hơn. Điều này dẫn đến độ trễ trong phê duyệt quy hoạch, thủ tục đầu tư kéo dài, thiếu nguồn cung nhà ở và chi phí phát triển đô thị ngày càng cao.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để làm nhà ở thương mại chỉ dựa trên quy hoạch đô thị đã được phê duyệt và năng lực của nhà đầu tư, thay vì ràng buộc điều kiện phải có đất ở như quy định hiện nay.
Sở cũng đề xuất Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép nhà đầu tư thực hiện dự án nhà ở thương mại mà không bắt buộc phải có sẵn đất ở trong quỹ đất dự án. Thực tế, quy định hiện hành đang khiến nhiều khu đất đã được quy hoạch phát triển đô thị vẫn không thể triển khai dự án vì không có dù chỉ “1m² đất ở”.
Chú trọng mô hình quản trị đô thị
Chia sẻ tại Hội thảo khoa học “Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho Thành phố Hồ Chí Minh” do Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức, ông Mai Hữu Quyết, Bí thư Đảng ủy phường Thủ Đức phân tích: Để phường, xã phát triển đột phá, cần có các cơ chế tạo chủ động và các mô hình mới cần được luật hóa trong Luật Đô thị đặc biệt bởi quy mô, diện tích, dân số và sự phát triển kinh tế-xã hội giữa những phường, xã này có sự khác biệt rất lớn.
Đơn cử, đơn vị có diện tích nhỏ nhất chỉ khoảng 0,98 km² nhưng đơn vị lớn nhất có thể lên tới 192 km², tức gấp gần 200 lần. Về dân số, có những xã chỉ khoảng hơn 15.000 người nhưng có phường hơn 230.000 người.
Ông Quyết đề nghị Trung ương chỉ cần quy định mức bình quân số công chức cho thành phố cao hơn các địa phương khác và dựa trên chỉ tiêu đó thành phố được quyền chủ động quy định số lượng biên chế công chức của từng phường, xã.
Nhằm nâng cao vai trò đầu tàu của Thành phố Hồ Chí Minh, các ý kiến đóng góp xây dựng luật cho rằng, phân quyền là quan trọng nhưng phải “phân quyền triệt để”. Luật phải hướng tới đột phá về thể chế, chính sách để thành phố làm đúng “vai” là thành phố đầu tàu, nhất là đẩy mạnh mô hình quản trị đô thị.
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt sẽ là đột phá của đột phá về thể chế, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, vai trò, vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh trong khu vực và cả đối với quốc tế.
Theo đó, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo lập được những khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội, tạo điều kiện để Thành phố Hồ Chí Minh xác định được mô hình quản trị trong vai trò là một siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, diện tích hơn 6.700 km2 và nhiều tiềm năng, lợi thế, được xác định có vai trò dẫn dắt, đầu tàu phát triển kinh tế-xã hội.
Đó là cơ chế phân bổ ngân sách, cơ chế thu hút nguồn nhân lực, mô hình quản trị đô thị thông minh. Có được những thể chế “đột phá” này, thành phố sẽ tập trung các điều kiện để khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực trong xã hội.
