“Trò chuyện với hội họa” - yêu để hiểu và hiểu để yêu

Cuốn sách “Trò chuyện với hội họa” vừa ra đời nhân kỷ niệm 20 năm ngày thành lập Gallery39, như kỷ niệm đẹp trong hành trình một người họa sĩ không chỉ vẽ cho mình mà còn luôn hướng lòng “yêu để hiểu và hiểu để yêu”.

Họa sĩ Lê Thiết Cương và hoa hậu Việt Nam 2010 Ngọc Hân tại lễ ra mắt sách.
Họa sĩ Lê Thiết Cương và hoa hậu Việt Nam 2010 Ngọc Hân tại lễ ra mắt sách.

1. Sau cuốn sách “Nhà và người” phát hành tháng 8/2024, mới đây, họa sĩ Lê Thiết Cương giới thiệu tới bạn đọc và công chúng yêu nghệ thuật ấn phẩm “Trò chuyện với hội họa”, do NXB Hội Nhà văn ấn hành. Đây là cuốn sách thứ hai trong bộ 4 cuốn mà họa sĩ sẽ hoàn thành xuất bản trong thời gian tới. Năm 2026 sẽ có cuốn thứ ba “Trong hạt thóc có hạt gạo” và cuốn thứ tư về nhiếp ảnh.

“Tôi muốn trò chuyện với tôi về tác phẩm đó”, họa sĩ Lê Thiết Cương mở đầu buổi ra mắt cuốn sách thứ hai của mình bằng cách trả lời những câu hỏi của người dẫn chương trình - hoa hậu 2010 Ngọc Hân. “Khi đi xem triển lãm hoặc đến gặp họa sĩ, đi bảo tàng, anh chia sẻ mình luôn có nhu cầu viết. Bởi với Lê Thiết Cương, khởi đầu của việc viết chính là trò chuyện với mình. Cũng như bao người viết, anh mong muốn tìm, phát hiện xem tác phẩm hội họa ấy, triển lãm ấy có gì đặc biệt. Và khi những bài viết ấy được đăng báo, được xuất bản trong một cuốn sách thì việc “trò chuyện” ấy như niềm vui được nhân đôi.

Viết như một thôi thúc tự thân, và với một người khó tính, thậm chí lúc nóng nảy có thể nói những câu người khác khó nghe thì viết cũng là một cách để giải bày, lý giải, phân tích bằng lý trí vẻ đẹp của một bức tranh, một tác phẩm gốm hay điêu khắc… chứ không dừng lại ở mức độ cảm nhận. Lê Thiết Cương cũng mong muốn viết nên những chuyện “ngoại truyện”, khi trong nghiệp hội họa, anh đã trải nghiệm hầu hết các chất liệu bột mầu, sơn dầu, sơn mài… đủ để hiểu và lý giải tới người đọc thế nào là vóc, là hom, là thí, là bó, thế nào là sơn then, cánh gián, thế nào là thiếp vàng, thiếp bạc, gắn trứng… Những kiến thức nền ấy đủ để tạo ra sự cần thiết, khác biệt, làm nên sự khác nhau giữa một họa sĩ viết phê bình và một nhà phê bình chuyên nghiệp.

2. Hai chương đầu cuốn sách “Trò chuyện với hội họa”, Lê Thiết Cương gọi tên các họa sĩ tên tuổi của nền hội họa nước nhà, từ bộ tứ Nghiêm Liên Sáng Phái đến các họa sĩ Đào Đức, Lưu Công Nhân, Linh Chi, Trần Lưu Hậu… đến lứa họa sĩ tiếp nối Khóa kháng chiến như Lý Trực Sơn, Trịnh Thái, Nguyễn Hải, Nguyễn Quốc Thái..., rồi đến thế hệ họa sĩ Đổi mới: Đỗ Sơn, Đào Hải Phong, Hoàng Phượng Vỹ, Hà Trí Hiếu, Đinh Ý Nhi, Phan Phương Đông… và Hậu đổi mới: Lê Kinh Tài, Trương Tiến Trà, Đinh Thị Thắm Poong, Lập Phương… thông qua những tác phẩm tiêu biểu. Anh đưa câu chuyện của sơn mài khi nói về bức tranh “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của họa sĩ Nguyễn Gia Trí - như một dòng hợp xướng của nét: nét đứt, nét liền, to nhỏ, nét then, nét son, nét vàng hòa quyện, uốn lượn, bay bổng, phóng khoáng; đưa câu chuyện về nét của họa sĩ Lưu Công Nhân lúc khoan lúc nhặt, lúc đậm khi nhạt, lúc thì ào ạt, khi thì tĩnh lặng; Đào Hải Phong - người kể những câu chuyện bằng mầu, “thái quá mầu cũng là để cân bằng với toàn bộ những gì mà anh ấy không thái quá”…

3. “Trò chuyện với hội họa” không dừng lại ở những họa sĩ thành danh, Lê Thiết Cương hướng con mắt của mình tới những họa sĩ trẻ, với những tác phẩm đầu tiên, triển lãm đầu tiên, khi chưa ai biết đến họ. Đó là Lê Ngọc Thuận với ý tưởng xuyên suốt về cách tạo hình hiện đại trên nền văn hóa truyền thống của người Cơ Tu, Tây Giang, Quảng Nam; Lê Minh Trí với những điêu khắc con giống “bằng cách tạo hình, tạo khối theo kiểu gợi, không sa vào chi tiết, khối chuyển êm, căng mọng”. Những gợi mở ban đầu ấy của họa sĩ Lê Thiết Cương đủ cho các nghệ sĩ trẻ nhìn thấy mình rõ hơn, để công chúng hiểu hơn về những họa sĩ trẻ ngày nay, con đường họ đang đi và những đóng góp, nhiều khi khá âm thầm trong dòng chảy mỹ thuật hiện đại.

Xuất phát từ sự “cảm” nhưng có lẽ, với nghĩa vụ của một người viết - họa sĩ trong nghề khi xem tranh, cần đưa ra những góc nhìn khác, Lê Thiết Cương đã “Trò chuyện với hội họa” bằng thái độ khiêm nhường. Quá trình đó anh được học, được hiểu về sơn mài của Nguyễn Gia Trí, hiểu về tranh thủy mặc của Lưu Công Nhân, hiểu cách vẽ bột mầu - vẽ như không vẽ của Trần Trung Tín… Có nghĩa là anh học được các bậc thầy. “Đương nhiên lúc đầu tôi phải rung bần bật ở trong lòng thì tôi mới viết được. Sau khi phân tích thì mình học được từ các bậc thầy. Mình biết rằng mình học thôi chứ không làm được. 40 bức tranh trong triển lãm này biểu thị sự trân trọng của Lê Thiết Cương với tài năng của các họa sĩ khác. Mình phải yêu để hiểu và hiểu để yêu!”, anh nói.

Có thể nói “Trò chuyện với hội họa” của Lê Thiết Cương vừa thẳng thắn, chân thành, vừa có quá khứ, vừa có hiện tại, giống như một gạch nối liền mạch khi tái hiện dòng chảy hội họa hiện đại nước nhà.

Có thể bạn quan tâm

Thi sĩ “vẽ bóng mình trên vết sẹo bong da”

Thi sĩ “vẽ bóng mình trên vết sẹo bong da”

Thi sĩ Đinh Minh Thiện vừa trình làng tập thơ thứ tư: “Bản giao hưởng tháng Tư” (NXB Hội Nhà văn). Ở tập thơ này, nhãn quan của một họa sĩ đối thoại không hồi kết với chiều sâu tĩnh tại của một tâm hồn hướng Phật.

Đoàn văn nghệ sĩ đi thực tế sáng tác ở Pù Luông.

Nét truyền thống mở lối du lịch cộng đồng

Giữa trùng điệp núi rừng miền tây xứ Thanh, thôn Bản Báng - vùng đệm thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (xã Pù Luông) là điểm sáng mới của du lịch cộng đồng. Không chạy theo số lượng và phát triển nóng, người dân Bản Báng chọn cho mình hướng đi chậm nhưng chắc chắn, với điểm tựa là những giá trị bản địa đặc sắc.

Một tác phẩm của Vua Hàm Nghi.

Xem tranh của Vua Hàm Nghi

Trong chiều 18/4 vừa qua, tại Thủ đô đã diễn ra một hội thảo. Đó là hội thảo “Kết nối, phát huy di sản văn hóa gắn với phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên mới”, do Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam tổ chức, thu hút được sự tham gia đông đảo của nhiều chuyên gia.

Cần có chính sách động viên kịp thời những chủ thể đang nắm giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa.

Giữ bản sắc phải từ người giữ lửa

Nhân ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4), nhìn lại chặng đường bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số (DTTS) có thể thấy, để di sản thật sự “sống” bền lâu, vẫn cần thêm những chính sách sát thực tiễn và sự tiếp sức đúng chỗ cho nghệ nhân.

Thú vui đàm đạo. Ảnh: SONG ANH

Người ở phố Hàng

Hà Nội ba sáu phố phường - khu vực các phố Hàng được coi là trung tâm kẻ chợ, nơi sầm uất, phát triển phong phú nhất của Hà thành, tạo nên nền tảng văn hóa, nhịp đập cho trái tim Thăng Long từ thuở những xa xôi lịch sử.

Sáng tạo văn chương cần những trải nghiệm thực tế để thấm được hơi thở đời sống. Ảnh: Các tác giả đi thực tế tại khu vực biên giới Tây Nguyên.

Ma trận văn chương AI

Văn học không nằm ngoài ma trận AI. Ngày càng có nhiều người tận dụng AI để sáng tác văn chương. Hàng loạt tác phẩm in báo, xuất bản sách thậm chí tham dự các cuộc thi bị độc giả lẫn người trong nghề tố cáo. Thậm chí cả công trình nghiên cứu văn học hay sách định hướng đề thi cũng… AI nốt. Hiện trạng này ngày càng đáng báo động!

Đặt người viết vào trọng tâm của sáng tạo

Đặt người viết vào trọng tâm của sáng tạo

Hướng đến giá trị cốt lõi của văn chương, các chuyên gia và nhà văn đều nhấn mạnh: Con người phải được đặt vào vị trí trung tâm trong quá trình sáng tạo. Theo đó, trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ giữ vai trò công cụ hỗ trợ đi kèm sự minh bạch, trách nhiệm và năng lực kiểm soát.

AI giúp bạn đọc mở rộng không gian tiếp cận tác phẩm nhưng cũng đối diện nhiều nguy cơ.

Hoàn thiện khung pháp lý đủ mạnh

Qua những gì nhóm tác giả đã phản ánh, chia sẻ trong chuyên đề này, có thể thấy vấn đề vì thế không còn dừng lại ở chuyện công nghệ mạnh đến đâu, mà là pháp luật, thể chế và đạo đức nghề nghiệp có theo kịp hay không?

Không quên “Những người ta gặp“

Không quên “Những người ta gặp“

Ngày 15/4, Triển lãm “Những người ta gặp” của nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Vũ Anh Tuấn đã khai mạc tại Nhà triển lãm 45 Tràng Tiền, Hà Nội, đón nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh và người yêu nghệ thuật đến tham quan.

Những “mảnh vữa“ của ngôi nhà hy vọng

Những “mảnh vữa“ của ngôi nhà hy vọng

Kỷ niệm 43 năm Ngày Người khuyết tật Việt Nam, tại làng lụa Vạn Phúc (Hà Đông, Hà Nội), doanh nghiệp xã hội Vụn Art đã khởi công cơ sở hỗ trợ nghề thủ công cho người khuyết tật.

Chiếc máy ép mía chạy sức trâu của ông ngoại nằm yên sau nhiều năm không sử dụng.

Mùi mật mía năm xưa

Dưới mái hiên cũ kỹ của căn nhà ngoại, tôi vẫn thường ngồi lặng im, nhìn ra cánh đồng sau hè. Nơi ấy, cỏ voi, cỏ dại đã che khuất. Nhưng chỉ cần cơn gió nhẹ thổi qua làm lay động vạt cỏ xanh, tôi lại thấy thấp thoáng hai khối sắt sần sùi còn sót lại của chiếc máy ép mía ông ngoại từng dùng.

Minh họa: TRẦN XUÂN BÌNH

Nỗi nhớ sông Đà

Tháng ba dương lịch năm con Ngựa. Mùa xuân đang chín ửng. Ban ngày nhiệt kế chỉ 25 nhưng đêm tụt xuống 17 độ, vẫn đủ lạnh với một cựu sĩ quan già, là chính tôi.

Chuyên đề: Chống AI lũng đoạn văn chương

Chuyên đề: Chống AI lũng đoạn văn chương

Không còn là chuyện có nên hay không sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tác văn học nữa, mà thực tế đang đặt ra yêu cầu ứng phó với việc lợi dụng, lạm dụng AI để tạo nên những sản phẩm mang tên tác giả cụ thể nhưng không thấm mồ hôi của lao động nghề nghiệp, không “đóng dấu” được bản sắc của người viết.

Những câu thơ lay gọi

Những câu thơ lay gọi

Quê hương bắt đầu từ mùi điền dã hoai nồng, thấm thía vào máu thịt, khiến kẻ thiên di dù đi đến chân trời viễn mộng nào cũng thấy tâm hồn mình chơi vơi thiếu vắng một khoảng bình yên. Mỗi tấc đất ta đi qua đều viết nên một trang sử của tâm trạng, nơi cái bình thường nhất khi xa lại trở nên bồi hồi.

Ca sĩ Tùng Dương cùng đĩa than "The Voice - Timeless". Ảnh: NVCC

Đĩa than, cuộc chơi của sự cầu toàn

Giữa thời đại âm nhạc số lên ngôi, đĩa than không còn phổ biến nhưng lại trở thành lựa chọn của những nghệ sĩ theo đuổi chuẩn mực cao nhất. Với các ca sĩ Phạm Thu Hà, Tùng Dương hay Hoàng Quyên, mỗi album vinyl là một hành trình công phu, tốn kém nhưng giàu tính lựa chọn.

Nhạc, triết, tranh và phim đầu hè

Nhạc, triết, tranh và phim đầu hè

Vừa qua, nữ nhạc trưởng người Pháp Zahia Ziouani đến Việt Nam biểu diễn cùng Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (miền bắc - VNSO) và Dàn nhạc Giao hưởng Thành phố Hồ Chí Minh (HBSO). Chỉ huy dàn nhạc, luôn là việc hiếm hoi dành cho phụ nữ.

35 năm một chiếc nôi văn trẻ

35 năm một chiếc nôi văn trẻ

Sáng 12/4, tại trụ sở Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội đã diễn ra lễ kỷ niệm 35 ngày thành lập Câu lạc bộ (CLB) Văn học trẻ Hà Nội. CLB thành lập năm 1991, tập hợp nhiều cây bút trẻ đang sống và công tác tại Hà Nội.

Lan tỏa tự hào A80 (Hà Nội, 2025). Ảnh: VŨ ANH TUẤN

“Những người ta gặp” như may mắn trong đời

“Mỗi người chúng ta, suốt cả cuộc đời sẽ chứng kiến nhiều việc lớn nhỏ trong cuộc sống, được tiếp xúc, được gặp gỡ nhiều người khác nhau, để rồi có lúc những ký ức xưa trở lại tâm trí ta thật bất ngờ. Với tôi cũng vậy.

Tại nhiều công trình mang đậm dấu ấn giao thoa, tiếp biến văn hóa, còn ít hoạt động mới hướng đến giới trẻ. Ảnh: DƯƠNG XUÂN

Thương hiệu Thành phố sáng tạo cần vun đắp nhiều hơn

Để phát triển công nghiệp văn hóa ở Hà Nội, khẳng định Thành phố sáng tạo, phát triển hướng đến tương lai Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, thì vai trò của nguồn lực văn hóa cần được đánh giá đúng. Hơn thế, cần được kích hoạt mạnh mẽ hơn.

Người lao công. Ảnh: NAM NGUYỄN

Người dọn villa Tây

Chị Lê Thị Tịnh, ngụ làng rau Trà Quế (phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng) là một người làm nghề tạp vụ theo giờ cho những căn villa mà khách nước ngoài thuê ở phố Hội.

“Tả phù” (tượng ngựa bên tả trong đình làng), tranh của Nguyễn Tuấn Cường bằng sơn mài trên vóc gỗ (110 x 80cm, 2026).

Độc đáo sơn mài trên vóc kính, sắt, nhựa

Chỉ với 14 tác phẩm sơn mài cổ trên vóc gỗ - khổ trung bình của họa sĩ Nguyễn Tuấn Cường và 4 tác phẩm “cách tân” sơn mài khổ nhỏ trên vóc bằng kính, nhựa-plastic và… sắt nữa của nữ họa sĩ Việt kiều Phi Phi Oanh, triển lãm “Hội hè miên man” tại gallery 30 Quang Trung (Hà Nội) đã đem lại “một không gian nghịch lý thị giác”.

Một cảnh trong vở diễn.

Đối thoại Đông - Tây trên sân khấu Việt

Vở kịch "Pygmalion" vừa được Trường đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội dàn dựng để tham dự Liên hoan các trường đào tạo Sân khấu châu Á lần thứ VIII - 2026 (ATEC) diễn ra tại Trung Quốc vào tháng 5 tới.

Minh họa: NGUYỄN VĂN ĐỨC

Vườn sau quán

Năm giờ sáng chợ đã tấp nập. Hằng kéo xe đẩy vào chỗ ngồi quen thuộc, gần cột điện, sát vỉa hè. Chị mở bao tải ra, từng bó đậu bắp xanh mướt xếp lên miếng bạt. Trái non, tươi, còn đọng sương. Hằng ngồi xuống chiếc ghế nhựa thấp, lưng còn mỏi từ hôm qua làm vườn. Ngón tay chai sần, đen nhẻm sau mấy tháng bới đất.

Ông Hùng và cộng sự đặt mục tiêu kiến tạo nhiều chương trình trải nghiệm văn hóa cho du khách.

Làm du lịch là kiến tạo văn hóa

Ông Hùng điềm đạm, nụ cười thân thiện giữa nhịp sống sôi động của thành phố. Chúng tôi nói về những thành quả và dự định phát triển du lịch, nhưng vượt lên trên những con số và dự án là những suy tư về văn hóa.

"Miền giao hòa" (80x100cm, sơn mài, năm 2026) của họa sĩ Nguyễn Nghĩa Dậu, giảng viên Khoa Đồ họa.

Mùa sáng tạo mới

Đã thành thông lệ, sau tháng Giêng, các giảng viên Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam lại tổ chức một gặp gỡ nghề nghiệp tại triển lãm Xuân trong khuôn viên nhà trường, cùng công bố những sáng tác mới nhất.