Bộ phim kể về hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính những cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 đã anh dũng hy sinh trong trận đánh tại Cầu Nhi, thuộc làng Câu Nhi, ngày 26/5/1972.
Từ hành trình ấy, bộ phim khắc họa nỗi chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ của người mẹ mong tin con, sự trở lại chiến trường xưa của các cựu chiến binh và những nỗ lực tiếp nối trong việc tìm kiếm đồng đội; qua đó làm nổi bật tình đồng đội, nghĩa đồng bào và trách nhiệm tri ân của các thế hệ hôm nay.
Làng Câu Nhi, nay thuộc xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, nằm hai bên Quốc lộ 1A, gần phòng tuyến sông Mỹ Chánh. Đây từng là nơi diễn ra một trận đánh đặc biệt ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Ngày 26/5/1972, cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 thực hiện nhiệm vụ tiến công nhằm cắt đứt tuyến hậu cần phục vụ phòng tuyến Mỹ Chánh của địch. Trong trận đánh tại Cầu Nhi của làng Câu Nhi, gần 100 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh, chỉ hơn 10 người còn sống trở về.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến trường năm xưa đã trở lại với cuộc sống bình yên. Những con đường mới được mở, nhà cửa và vườn cây đã phủ lên dấu tích của chiến tranh. Nhưng dưới những lớp đất của Câu Nhi, nhiều người lính vẫn chưa được tìm thấy.
Với những cựu chiến binh từng trực tiếp tham gia trận đánh, đó là ký ức không thể nguôi ngoai về những đồng đội đã cùng hành quân, chiến đấu rồi vĩnh viễn nằm lại. Với thân nhân liệt sĩ, đó là sự chờ đợi kéo dài qua nhiều thập kỷ. Đặc biệt, hình ảnh người mẹ đã đi qua gần trọn một đời người nhưng vẫn mong ngóng ngày con trở về trở thành một trong những ám ảnh sâu sắc nhất đối với những người làm phim.
Tiếp cận một đề tài giàu ý nghĩa lịch sử và nhân văn, biên kịch Bạch Hoàng Đạt và đạo diễn Vũ Minh Phương đã nhiều lần trực tiếp trở lại Câu Nhi từ trước khi bộ phim chính thức được triển khai. Qua những chuyến đi thực tế, ê-kíp gặp gỡ các cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ, người dân địa phương và lực lượng quy tập; từng bước thu thập, đối chiếu các lời kể, xác minh địa điểm và tìm kiếm những dấu tích liên quan đến trận đánh…
Sau hơn nửa thế kỷ, không còn tư liệu hình ảnh trực tiếp ghi lại trận đánh. Địa hình chiến trường cũng đã thay đổi, khiến việc xác định diễn biến và vị trí những người đã hy sinh gặp nhiều khó khăn. Bởi vậy, bộ phim không thể dựa vào những thước phim chiến trường có sẵn để tái hiện quá khứ. Chất liệu quan trọng nhất của tác phẩm được hình thành từ quá trình đi thực tế, tìm gặp nhân chứng và kết nối với những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại Câu Nhi.
Từ lời kể của các cựu chiến binh, sự mong ngóng của người mẹ và thân nhân liệt sĩ, kết quả khảo sát địa hình cùng những dấu tích được phát hiện trong quá trình tìm kiếm, hình hài của trận đánh dần được nối lại. Mỗi lời kể của nhân chứng, mỗi địa điểm được xác định và mỗi dấu tích được phát hiện đều cung cấp thêm căn cứ cho quá trình tìm kiếm.
Chia sẻ về nguồn cảm hứng viết kịch bản, biên kịch Bạch Hoàng Đạt cho biết: “Điều khiến tôi quyết định viết kịch bản này không chỉ là một trận đánh hay một sự kiện lịch sử, mà là hành trình của những con người đã đi qua chiến tranh nhưng chưa bao giờ khép lại ký ức về chiến tranh. Khi tìm hiểu về trận đánh Cầu Nhi, tôi nhận ra có những người lính đã hy sinh hơn nửa thế kỷ nhưng vẫn chưa được trở về với gia đình.
Điều đặc biệt hơn là sau hơn 50 năm, vẫn có rất nhiều con người đang âm thầm nối tiếp hành trình ấy: người mẹ hơn một trăm tuổi vẫn chờ con, người cháu kiên trì đi tìm bác, những cựu chiến binh mang theo lời hứa với đồng đội, những cán bộ Đội 584 lặng lẽ đào từng lớp đất, hay một người dân sẵn sàng hiến đất để dựng bia tưởng niệm. Tôi nghĩ đó mới là điều đáng kể.
Chiến tranh kết thúc từ lâu, nhưng tình đồng đội, tình đồng bào và trách nhiệm với những người đã ngã xuống thì chưa bao giờ kết thúc. Chính những con người ấy đã thôi thúc tôi viết nên kịch bản này”.
Tên phim “Câu Nhi - Ngày gặp lại” mang nhiều tầng ý nghĩa. “Ngày gặp lại” trước hết là niềm mong mỏi tìm thấy hài cốt liệt sĩ, đưa những người đã khuất trở về với gia đình và quê hương. Nhưng sự gặp lại trong bộ phim không chỉ dừng lại ở một cuộc đoàn tụ.
Đó là ngày người mẹ được gặp lại người con đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ, dù sự trở về đôi khi chỉ còn được gửi gắm trong một phần hài cốt hay một nắm đất từ chiến trường xưa. Đó là cuộc gặp của những cựu chiến binh với ký ức về đồng đội. Đó cũng là cuộc gặp giữa quá khứ và hiện tại, giữa những người sinh ra trong hòa bình với những câu chuyện chiến tranh tưởng như đã lùi rất xa.
Một điểm nhấn giàu ý nghĩa trong bộ phim là câu chuyện ông Bùi Hữu Tuấn tự nguyện hiến đất để xây dựng Đền tưởng niệm Câu Nhi. Trên khu vườn từng phát hiện nhiều hài cốt liệt sĩ, ông cùng thân nhân liệt sĩ, Hội Cựu chiến binh, chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm chung sức xây dựng một nơi hương khói cho những người đã hy sinh.
Hơn nửa thế kỷ đã qua, hành trình tìm kiếm những người lính hy sinh tại Cầu Nhi vẫn chưa thể khép lại. Câu chuyện về trận đánh tại Cầu Nhi được nhắc lại để mỗi người hiểu sâu sắc hơn rằng độc lập, tự do và hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng máu xương của các thế hệ cha anh.
Với cách tiếp cận chân thực, dung dị và giàu chiều sâu nhân văn, phim tài liệu “Câu Nhi - Ngày gặp lại” là lời tri ân thành kính đối với những người đã ngã xuống tại Cầu Nhi, đồng thời theo sát một hành trình tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn.
