Thương mại hóa 5G: Từ đầu tư hạ tầng đến động lực mới của nền kinh tế số

Nếu như 4G tạo ra Internet di động đại chúng, góp phần thay đổi căn bản đời sống xã hội và phương thức tiêu dùng số, thì 5G được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới của kinh tế số theo chiều sâu, gắn với tự động hóa, dữ liệu thời gian thực và các mô hình sản xuất-quản trị thông minh. Tuy nhiên, thương mại hóa 5G không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là bài toán tổng thể về hạ tầng, mô hình kinh doanh, chính sách và sự sẵn sàng của toàn xã hội.

Tại tọa đàm “Thương mại hóa 5G đã tác động đến nền kinh tế Việt Nam ra sao?” được tổ chức bởi Câu lạc bộ Nhà báo công nghệ thông tin Việt Nam (ICT Press Club), các cơ quan quản lý, nhà mạng và doanh nghiệp công nghệ đã cùng phân tích thực tiễn triển khai 5G tại Việt Nam, những tác động bước đầu đối với nền kinh tế, cũng như con đường phát triển trong thời gian tới.

Hạ tầng đi trước, tạo nền cho kinh tế số

Chia sẻ tại tọa đàm, đại diện các doanh nghiệp viễn thông đều khẳng định quan điểm xuyên suốt của Việt Nam trong phát triển hạ tầng số: hạ tầng phải đi trước một bước.

Ông Nguyễn Quốc Khánh, Phó Trưởng ban Công nghệ, Tập đoàn VNPT cho biết, VNPT đã khai trương 5G từ cuối năm 2024 và đang tăng tốc triển khai trong năm 2025, hướng tới mục tiêu đến năm 2026 phủ sóng khoảng 55-60% dân số. Việc triển khai được ưu tiên tại các khu đô thị, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và các khu vực có mật độ lưu lượng cao, gắn trực tiếp với các hoạt động kinh tế.

Cùng với mở rộng vùng phủ, VNPT tập trung xây dựng các năng lực nền tảng của 5G như Network Slicing, Network API và thử nghiệm các mô hình mạng riêng (Private Network) cho giáo dục đại học, nhà máy thông minh, từng bước tạo tiền đề cho các mô hình kinh doanh mới trong môi trường số.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Tuấn Huy, Phó Trưởng ban Công nghệ, Tổng công ty MobiFone cho rằng, mạng 5G đã được phủ sóng toàn quốc trong năm 2025, bước đầu tạo nền tảng cho kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới, những giải pháp số mới. Tuy nhiên, năm 2025 mới chỉ là giai đoạn tạo nền; từ năm 2026, 5G mới thực sự phát huy vai trò là động lực tăng trưởng.

MobiFone hiện tập trung triển khai 5G cho các bài toán B2G (Business to Government – Doanh nghiệp tới Chính phủ) như thành phố thông minh, giao thông thông minh, chống ngập, năng lượng thông minh - những lĩnh vực đòi hỏi độ trễ thấp và khả năng kết nối internet vạn vật (IoT) quy mô lớn.

Theo ông Huy, với các khu đô thị mới, việc triển khai 5G và mạng riêng ngay từ đầu sẽ cho phép hiện thực hóa các mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu thời gian thực, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo - điều khó có thể thực hiện trong các khu đô thị cũ.

Đại diện Viettel Telecom, bà Nguyễn Hà Thành, Phó Tổng Giám đốc cho biết, chỉ riêng trong năm 2025, Viettel đã triển khai hơn 23.500 trạm 5G, nâng tổng số trạm 5G lên khoảng 30.000 trạm, đạt vùng phủ ngoài trời khoảng 90% và vùng phủ trong nhà khoảng 70% dân số. Đây là tốc độ triển khai thuộc nhóm nhanh nhất thế giới.

Theo bà Hà Thành, 5G được Viettel xác định là hạ tầng chiến lược quốc gia, tương tự các thế hệ mạng trước đây. Bên cạnh dịch vụ cho người dùng cá nhân, Viettel đã triển khai các mô hình mạng riêng cho doanh nghiệp, nhà máy và thử nghiệm các ứng dụng thời gian thực, không độ trễ, mở ra những hướng đi mới cho thương mại hóa 5G trong sản xuất và quản trị.

Theo đánh giá của Tiến sĩ Mai Liêm Trực, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bưu chính Viễn thông, 5G tại Việt Nam đã được triển khai vượt dự kiến. Ông bày tỏ niềm tự hào khi thấy các kỹ sư Việt Nam giờ đây có thể tự sản xuất thiết bị 5G, tự triển khai những mạng lưới phức tạp nhất thế giới chỉ trong 12-15 tháng, tốc độ mà ngay cả những cường quốc cũng phải kiêng dè.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Duy Lâm, chuyên gia cao cấp về giải pháp viễn thông, Huawei Việt Nam cho rằng, 5G Việt Nam đang đi rất nhanh và đã có một số ứng dụng được triển khai. Đồng thời chia sẻ, từ kinh nghiệm của các nước, Việt Nam nên tập trung phát triển các ứng dụng thương mại điện tử. Phát triển ứng dụng thương mại điện tử dễ triển khai, lại giúp người dùng có thể livestream dễ dàng để bán hàng, thực hiện mua, bán hàng online. Việc phát triển các ứng dụng cho các ngành kinh tế, như nhà máy thông minh, đô thị thông minh khó hơn và cần có thời gian đòi hỏi sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và định hướng của Nhà nước.

Theo quan điểm của ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam, 5G không chỉ kết nối thiết bị mà còn kết nối các ước mơ của những người nông dân. Khi 5G được triển khai trên khắp cả nước, nông sản Việt Nam sẽ có thể vươn xa.

"Nhờ 5G đã có những mô hình kinh doanh mới. Chúng tôi đã đi đến vùng Sìn Hồ, Sin Suối Hồ (Lai Châu), thấy bà con dân tộc lại là những người ứng dụng công nghệ rất mạnh mẽ để tiêu thụ nông sản. Trước đây tôi nghĩ ở đô thị, ứng dụng 5G mới mạnh mẽ. Thực tế cho thấy ứng dụng 5G đã thay đổi cách kinh doanh truyền thống sang kinh doanh số ở những khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa lại phát triển rất mạnh mẽ", ông Lâm Thanh chia sẻ.

5G - chất xúc tác cho giai đoạn phát triển mới

Bên cạnh những lợi ích to lớn mà công nghệ 5G mang lại, các nhà mạng cũng gặp không ít thách thức, trong đó vấn đề lớn nhất là đầu tư 5G cực kỳ tốn kém.

Ông Nguyễn Tuấn Huy, đại diện MobiFone thẳng thắn nói: "Suất đầu tư 5G cao gấp 3-4 lần 4G. Nếu chỉ trông chờ vào gói cước viễn thông thông thường, các nhà mạng sẽ không bao giờ thu hồi vốn được".

Để hỗ trợ, Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ 15% vốn đầu tư nếu doanh nghiệp đạt đủ 20.000 trạm phát sóng 5G trong năm 2025. Đây là một động thái "tiếp sức" quan trọng, nhưng về lâu dài, các nhà mạng phải tự tìm ra mô hình kinh doanh mới: Từ thu phí camera AI, giải pháp chống lụt cho thành phố, đến việc vận hành các trung tâm dữ liệu biên…

Đại diện cơ quan quản lý, ông Nguyễn Phú Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định, 5G và các thế hệ mạng di động tiếp theo là hạ tầng số đặc biệt quan trọng, phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việc đầu tư ban đầu có thể chưa mang lại hiệu quả kinh tế tức thì nhưng xét về dài hạn là yêu cầu bắt buộc.

Ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Nhà nước đã ban hành các cơ chế hỗ trợ tài chính để khuyến khích doanh nghiệp triển khai nhanh 5G, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý cho việc chia sẻ hạ tầng. Tuy nhiên, việc sử dụng chung hạ tầng cần được thực hiện linh hoạt, tránh cực đoan, để vừa tiết kiệm chi phí xã hội, vừa duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh - yếu tố then chốt giúp mạng viễn thông Việt Nam đạt chất lượng cao với giá thành hợp lý.

“Nghị quyết 57 của Chính phủ đặt ra mục tiêu là triển khai 5G nhanh trên toàn quốc. Chúng tôi rất ghi nhận sự nỗ lực của các doanh nghiệp trong vấn đề phát triển 5G”, ông Cương chia sẻ.

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến thống nhất cho rằng: Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy 5G chưa phải là “đòn bẩy tức thời” tạo ra tăng trưởng kinh tế ngay lập tức, mà là chất xúc tác cho quá trình chuyển đổi số toàn diện. Khi hạ tầng đã sẵn sàng, thiết bị ngày càng phổ biến, bài toán còn lại nằm ở phát triển ứng dụng, hoàn thiện chính sách và nâng cao mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp, người dân.

Trong bối cảnh đó, thương mại hóa 5G không chỉ là câu chuyện của các nhà mạng, mà là nhiệm vụ chung của cả hệ sinh thái số. Nếu các yếu tố này được kết nối đồng bộ, 5G sẽ trở thành nền móng quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số nhanh, bền vững và có chiều sâu tại Việt Nam trong những năm tới.