Đây là nội dung nổi bật được nhiều đại biểu nhấn mạnh tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam 2026 ngày 5/10, trong đó đáng chú ý là yêu cầu hình thành hệ sinh thái hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người nông dân và các tổ chức nghiên cứu.
Từ nông trại đến chuỗi giá trị toàn cầu
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà lợi thế cạnh tranh ngày càng dựa vào công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa. Theo đó, doanh nghiệp cần tạo ra giá trị cao hơn từ lao động và nguyên liệu, qua đó thúc đẩy tăng trưởng nhưng giảm áp lực lên tài nguyên. Chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận là nguồn lực tạo lợi thế cạnh tranh. Các yêu cầu về giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và quản trị bền vững ngày càng trở thành điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó có thể tự mình thực hiện toàn bộ quá trình chuyển đổi.
Ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, cần xây dựng các chuỗi giá trị có sự tham gia của doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, trường đại học, tổ chức tài chính và Nhà nước. Cùng với đó là chuyển từ tư duy “doanh nghiệp thực hiện chính sách” sang “Nhà nước và doanh nghiệp đồng kiến tạo phát triển”.
Từ góc nhìn quốc tế, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang tăng trưởng dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh dân số già hóa, chi phí lao động tăng và cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, năng suất phải trở thành thước đo quan trọng của tăng trưởng. Đổi mới sáng tạo cũng không chỉ là công nghệ cao, mà cần bắt đầu từ những cải tiến thiết thực trong sản xuất, quản trị và sử dụng năng lượng.
Theo ông Bùi Minh Giáp, thu hút FDI cũng cần được nhìn nhận theo hướng tạo ra sự liên kết, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ quan tâm đến quy mô vốn đầu tư.
Thực tế từ các doanh nghiệp cho thấy phát triển bền vững đang được triển khai ngày càng sâu trong chuỗi giá trị. Ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), tập trung vào câu chuyện nâng cao giá trị ngành cà phê Việt Nam. Theo ông, trong điều kiện tài nguyên đất và nước có giới hạn, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị sản phẩm ngay tại Việt Nam.
Nestlé đã đồng hành cùng 23.000 hộ nông dân tại Tây Nguyên chuyển đổi sang canh tác nông nghiệp tái tạo, hướng tới sử dụng hiệu quả hơn nước và vật tư nông nghiệp. Cùng với thay đổi phương thức canh tác, doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, phát triển thương hiệu và nâng cao năng lực cho các đối tác trong nước. Việc truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế cũng giúp sản phẩm cà-phê Việt Nam thích ứng tốt hơn với những yêu cầu mới của thị trường toàn cầu. Theo ông Binu Jacob, để nâng cao giá trị hàng hóa Việt Nam, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp, nông dân và các tổ chức nghiên cứu.
Trong khi đó, ông James Crampton, Giám đốc Ngoại vụ cấp cao của Heineken Việt Nam, Đại diện VBCSD, nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp FDI trong việc tạo ra giá trị cho nền kinh tế thông qua thực hành kinh doanh có trách nhiệm. Không chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất, Heineken xây dựng hệ sinh thái các doanh nghiệp vệ tinh, hỗ trợ các nhà phân phối trong nước nâng cao năng lực, đồng thời thúc đẩy tiết kiệm tài nguyên, tái chế và sử dụng hiệu quả nguồn nước.
Theo ông Jarlath Cradock, tăng trưởng của doanh nghiệp không thể tách rời sự phát triển của hệ sinh thái chung quanh. FDI chất lượng cao cần tạo ra tác động lan tỏa thông qua chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam và đóng góp vào quá trình xây dựng nền kinh tế xanh, tự cường.
Cần một hệ sinh thái cùng chuyển đổi
Ở khối doanh nghiệp trong nước, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành sản xuất, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), chia sẻ cách doanh nghiệp đưa phát triển bền vững vào hoạt động sản xuất và mở rộng tác động tới cộng đồng. Vinamilk tập trung vào chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn và kiểm kê khí nhà kính. Doanh nghiệp sử dụng nhiều nguồn năng lượng sạch, tận dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất biogas và phân bón hữu cơ, đồng thời tăng cường tuần hoàn nước.
Phát triển bền vững cũng được mở rộng tới chuỗi cung ứng thông qua việc liên kết với 4.000 hộ nông dân, hỗ trợ kỹ thuật và đưa các tiêu chí ESG vào hoạt động của nhà cung ứng. Những mô hình này cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ diễn ra bên trong nhà máy, mà cần lan tỏa từ doanh nghiệp tới người sản xuất, nhà cung ứng và người tiêu dùng.
Từ góc độ địa phương, ông Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Quảng Ninh nhấn mạnh, tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững phải được thực hiện thống nhất. Quảng Ninh định hướng chuyển đổi phương thức tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, kinh tế biển, du lịch xanh, kinh tế số và ứng dụng AI. Địa phương cũng hướng tới tăng cường đối thoại, đồng hành cùng doanh nghiệp và thúc đẩy các mô hình phát triển mới.
Ông Lê Văn Ánh đề xuất tăng quyền chủ động cho địa phương trong thử nghiệm các mô hình kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon và năng lượng sạch; đồng thời xây dựng cơ chế hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu.
Nhìn từ các ý kiến tại Diễn đàn, phát triển bền vững đang chuyển từ một yêu cầu riêng của doanh nghiệp thành vấn đề có ý nghĩa đối với toàn bộ nền kinh tế. Khi doanh nghiệp FDI gắn kết với doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp lớn đồng hành với nông dân, còn Nhà nước tạo dựng môi trường thể chế thuận lợi, quá trình chuyển đổi xanh có thể tạo thêm giá trị thay vì chỉ làm phát sinh chi phí.
Đây cũng là cơ sở để Việt Nam nâng cao năng suất, chất lượng hàng hóa, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước nâng vị trí trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững, vì thế, không phải hai con đường song song mà là một hành trình cùng hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng nền kinh tế phát triển thịnh vượng.
