Giữ thông suốt thủ tục xuất nhập khẩu sau phân cấp

Hồ sơ theo thẩm quyền mới

Một hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) nay có thể do cơ quan, tổ chức tại địa phương giải quyết, nhưng doanh nghiệp vẫn khai và gửi trên hệ thống do Bộ Công thương quản lý. Với kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan kiểm tra được chuyển về đầu mối do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao hoặc chỉ định. Những thay đổi này đặt ra vấn đề cụ thể: kết nối hồ sơ và kết quả giải quyết thế nào khi thẩm quyền đã thay đổi?

Đó cũng là nội dung Cục Hải quan đang rà soát để điều chỉnh phương án triển khai dự án Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối cơ chế một cửa ASEAN (giai đoạn 3). Trong 188 thủ tục hành chính thuộc 9 bộ, ngành dự kiến triển khai, có 65 thủ tục được xác định có phân cấp từ Trung ương cho địa phương, chiếm 34,6%. Riêng lĩnh vực đường bộ của Bộ Xây dựng, toàn bộ 23 thủ tục trong danh mục rà soát đã được phân cấp cho địa phương.

Việc điều chỉnh diễn ra trong bối cảnh phân quyền, phân cấp được đẩy mạnh gắn với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Theo thông tin của Cục Hải quan ngày 1/10, năm 2025, Chính phủ đã ban hành 28 nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, qua đó phân cấp 556 thủ tục từ Trung ương cho địa phương. Năm 2026, 8 nghị định về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh tiếp tục phân cấp thêm 134 thủ tục.

Với hoạt động xuất nhập khẩu, thay đổi trải rộng ở các lĩnh vực kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm, xuất xứ hàng hóa, quản lý hóa chất và phương tiện vận tải. Trong đó, cấp C/O, kiểm tra an toàn thực phẩm và cấp phép hóa chất là những nhóm có lượng hồ sơ lớn, phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến nhiều cá nhân, cơ quan, tổ chức.

Từ ngày 1/8/2026, việc cấp C/O được phân cấp cho các cơ quan, tổ chức cấp C/O tại địa phương. Hồ sơ được doanh nghiệp khai, gửi và được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra, xử lý, quyết định cấp trên hệ thống do Bộ Công thương quản lý. Sau khi xử lý, dữ liệu C/O điện tử mẫu D và AK/VK được truyền sang Cổng thông tin một cửa quốc gia để tiếp tục chuyển cho các đối tác nước ngoài. Các C/O khác được Bộ Công thương trả trực tiếp cho doanh nghiệp.

Ở trường hợp này, cơ quan có thẩm quyền giải quyết thay đổi, còn mô hình hệ thống và đầu mối kết nối, trao đổi dữ liệu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia được giữ nguyên. Theo kết quả rà soát của Cục Hải quan, các vướng mắc về quy trình, thời gian xử lý và hoạt động của hệ thống cấp C/O được xác định phát sinh tại khâu tiếp nhận, xử lý, cấp C/O của Bộ Công thương và các cơ quan cấp C/O.

Với kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thẩm quyền kiểm tra được chuyển về cơ quan do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao hoặc chỉ định từ ngày 1/9/2026. Để tiếp nhận hồ sơ theo thay đổi này, Ban Công nghệ thông tin và Thống kê Hải quan, Cục Hải quan đã phối hợp với Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số của Bộ cập nhật, bổ sung danh mục cơ quan xử lý trên Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Việc cập nhật bao gồm thủ tục cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm hàng hóa có nguồn gốc thực vật nhập khẩu và kiểm tra nhà nước về chất lượng thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có nguồn gốc thực vật nhập khẩu.

Từ ngày 1/9 đến ngày 15/9/2026, đối với thủ tục nêu trên, Cổng đã tiếp nhận và chuyển Bộ Nông nghiệp và Môi trường xử lý 25.674 hồ sơ; trả kết quả cấp giấy an toàn thực phẩm đối với 8.932 hồ sơ. Theo Cục Hải quan, việc vận hành đã đáp ứng yêu cầu xử lý hồ sơ theo thẩm quyền mới.

Trong lĩnh vực hóa chất, việc phối hợp tập trung đồng thời vào hướng dẫn nghiệp vụ và kết nối dữ liệu giấy phép. Cục Hải quan đã tổng hợp vướng mắc từ các đơn vị, trao đổi với Cục Hóa chất, Bộ Công thương để làm rõ, thống nhất cách thực hiện, ban hành văn bản hướng dẫn các Chi cục Hải quan khu vực. Những nội dung chưa thống nhất tiếp tục được báo cáo Bộ Tài chính để trao đổi, kiến nghị Bộ Công thương hướng dẫn.

Cùng với đó, hai cục đang phối hợp triển khai phương án kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử về giấy phép hóa chất, nhằm hỗ trợ công chức hải quan thực hiện thủ tục và tạo thuận lợi cho thông quan hàng hóa.

Phân cấp thẩm quyền là một phần của việc điều chỉnh. Một vấn đề khác là lựa chọn cách kết nối khi các thủ tục đang được thực hiện trên những hệ thống khác nhau.

Trong 188 thủ tục dự kiến triển khai ở giai đoạn 3, có 166 thủ tục đã có hệ thống xử lý nghiệp vụ. Trong đó, 62 thủ tục triển khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, 104 thủ tục trên hệ thống chuyên ngành hoặc cổng dịch vụ công của các bộ, ngành. Còn lại 22 thủ tục chưa có hệ thống xử lý nghiệp vụ, tập trung chủ yếu ở Bộ Y tế.

Với hiện trạng này, mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia gắn với việc xác định rõ hồ sơ được nộp ở đâu, cơ quan nào xử lý và kết quả được trao đổi bằng cách nào. Trên cơ sở trao đổi với đầu mối nghiệp vụ, kỹ thuật của các bộ, ngành, Cục Hải quan dự kiến triển khai ba phương án.

Đối với thủ tục đã triển khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, Cổng thông tin một cửa quốc gia chỉ tiếp nhận kết quả giải quyết dưới dạng chỉ tiêu thông tin điện tử để phục vụ tra cứu. Chức năng tiếp nhận hồ sơ sẽ không được xây dựng trên Cổng thông tin một cửa quốc gia đối với nhóm này, nhằm tránh trùng lặp giữa các hệ thống.

Đối với thủ tục đã có hệ thống nghiệp vụ chuyên ngành, hồ sơ dự kiến được tiếp nhận trên Cổng thông tin một cửa quốc gia rồi chuyển về hệ thống của các bộ, ngành để xử lý. Kết quả được gửi lại Cổng để trả cho người dân, doanh nghiệp. Cách kết nối này gắn khâu tiếp nhận, trả kết quả với hệ thống xử lý nghiệp vụ hiện có của cơ quan chuyên ngành.

Với thủ tục chưa có hệ thống nghiệp vụ chuyên ngành, Cổng thông tin một cửa quốc gia sẽ hỗ trợ xây dựng chức năng, cấp tài khoản và phân quyền cho cán bộ, công chức của các bộ, ngành tiếp nhận, trả kết quả trực tiếp trên Cổng. Việc xử lý hồ sơ, phân cấp, phân quyền vẫn do các bộ, ngành thực hiện theo quy trình riêng, không thuộc chức năng của Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Sự phân định này làm rõ vai trò của Cổng trong tiếp nhận, chuyển hồ sơ và trao đổi kết quả, đồng thời giữ trách nhiệm giải quyết thủ tục tại cơ quan có thẩm quyền. Các phương án kết nối được xây dựng theo hệ thống hiện hữu và nhu cầu của từng nhóm thủ tục.

Phạm vi rà soát cũng cho thấy yêu cầu phối hợp trải rộng qua nhiều lĩnh vực. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có các thủ tục về kiểm dịch động vật, thực vật, thú y, thủy sản và kiểm tra chất lượng hàng hóa nông, lâm, thủy sản. Bộ Công thương có các thủ tục về hóa chất, xuất nhập khẩu, quá cảnh và xuất xứ hàng hóa. Bộ Y tế có các thủ tục về kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, dược phẩm, nguyên liệu làm thuốc, mỹ phẩm và thiết bị y tế.

Các nhóm còn lại liên quan đến phương tiện vận tải đường bộ thuộc Bộ Xây dựng; kiểm tra chất lượng hàng hóa thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ; xuất bản phẩm hàng hóa thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Quốc phòng, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cơ bản không làm thay đổi thẩm quyền xử lý, các thủ tục tiếp tục thực hiện theo mô hình cơ quan chuyên ngành.

Thẩm quyền thay đổi đến đâu, phương án tiếp nhận và trao đổi dữ liệu được rà soát, cập nhật tương ứng đến đó. Việc bổ sung cơ quan xử lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, giữ đầu mối kết nối dữ liệu C/O và xây dựng phương án chia sẻ giấy phép hóa chất đang cụ thể hóa cách phối hợp sau phân cấp. Trên cơ sở ấy, giai đoạn 3 của dự án được điều chỉnh nhằm bảo đảm kết nối phù hợp với thẩm quyền mới, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu.