Bảo đảm chất lượng môi trường cho người dân nông thôn Thủ đô

Để phong trào trở thành nếp sống

Ghi nhận tại xã Quang Minh, xây dựng môi trường “Sáng-Xanh-Sạch-Đẹp”, đô thị văn minh và “Cuối tuần xanh” được triển khai từ thôn, xóm, khu dân cư đến cơ quan, trường học. Chính quyền xã tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức phân loại rác tại nguồn, tổ chức tổng vệ sinh đường làng, ngõ xóm vào cuối tuần, kiểm tra việc thu gom, vận chuyển, xử lý rác và chấn chỉnh tình trạng tập kết không đúng quy định. Quang Minh cũng tổ chức 6 đợt ra quân đồng loạt, thu hút hơn 5.130 lượt người tham gia.

Điều tạo nên sức sống cho phong trào là những hoạt động chung đang được chuyển thành việc làm cụ thể của từng tổ chức, từng khu dân cư. Hội Liên hiệp Phụ nữ xã triển khai mô hình “Chi hội phụ nữ hành động vì môi trường xanh” tại thôn Giai Lạc, gắn với “Gia đình 5 không, 3 sạch”, đồng thời duy trì “Ngôi nhà xanh”, “Biến rác thành tiền”, “Đổi rác tái chế lấy cây xanh”. Đoàn Thanh niên đảm nhận “Tuyến đường cờ thanh niên - đoạn đường không rác”, duy trì “Chủ nhật xanh”. Khi mỗi tổ chức có một phần việc, mỗi khu dân cư có một cách làm, bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ chỉ được nhắc đến trong những đợt phát động, mà dần trở thành công việc của chính cộng đồng.

Chị Thanh Tuyền, người dân xã Quang Minh nhận thấy rõ sự thay đổi ấy trong đời sống hằng ngày. Quét dọn đường làng, ngõ xóm, thu gom rác, chăm sóc cây xanh không còn chỉ tập trung vào những đợt cao điểm mà dần trở thành việc làm thường xuyên.

“Quan trọng nhất là ý thức của người dân được nâng cao và coi giữ gìn môi trường là trách nhiệm của mình. Khi làm được như vậy, đường làng, ngõ xóm sạch đẹp hơn và việc bảo vệ môi trường mới có thể duy trì lâu dài”, chị Thanh Tuyền nói.

Từ thực tế đó, Bí thư Đảng ủy xã Quang Minh Hoàng Anh Tuấn yêu cầu các phong trào phải được duy trì thường xuyên, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng và phân công rõ trách nhiệm tại từng tuyến đường, khu dân cư, không gian công cộng. Đây là bước chuyển cần thiết để những đợt ra quân không chỉ tạo ra sự thay đổi nhất thời, mà hình thành nếp giữ gìn môi trường trong đời sống hằng ngày. Một tuyến đường có thể sạch sau một buổi tổng vệ sinh, nhưng để không tái diễn rác thải, điểm tập kết tự phát hay cảnh quan nhếch nhác, điều cần nhất vẫn là ý thức và trách nhiệm được duy trì từ chính mỗi người dân.

Giữ môi trường sống “Sáng-Xanh-Sạch-Đẹp” cũng là quyết tâm của người dân xã Phúc Thịnh. Xóm Đại Bằng, thôn Sơn Du được chọn làm mô hình điểm với khoảng 220 hộ, phấn đấu 100% gia đình có thùng rác, ký cam kết không xả rác bừa bãi, giữ gìn vệ sinh và bảo đảm thoát nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Từ mỗi gia đình đến không gian chung, đường hoa, vườn hoa kiểu mẫu, cây xanh, tuyến ngõ thông minh được hình thành, từng bước xóa các điểm tồn đọng rác.

Mô hình cũng gắn chỉnh trang cảnh quan với hạ tầng. Tuyến đường từ đường gom Võ Nguyên Giáp vào xóm Đại Bằng, dài khoảng 400m, được định hướng cải tạo, nâng cấp, vừa thuận tiện đi lại, vừa tạo diện mạo khang trang cho khu dân cư. Theo Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Phúc Thịnh Nguyễn Mạnh Hồng, các mô hình phải được triển khai thực chất, có phần việc cụ thể, có thể kiểm tra, duy trì và phát huy vai trò chủ thể của người dân. Khi người dân cùng tham gia, giữ gìn và giám sát, tiêu chí môi trường mới có thể trở thành nếp sống.

Cách làm từ khu dân cư điểm được đặt trong đợt thi đua “100 ngày vì môi trường Sáng-Xanh-Sạch-Đẹp”, với những mục tiêu rõ ràng: 100% thôn tổng vệ sinh ít nhất một buổi mỗi tuần, trồng 2.000 cây xanh, xây dựng hơn 10.000m² đường hoa và phấn đấu trên 95% số thôn đạt yêu cầu về cảnh quan. Những chỉ tiêu này không chỉ tạo thước đo cho phong trào, mà còn là cơ sở để Phúc Thịnh theo dõi kết quả, giữ nhịp thực hiện và từng bước nhân rộng cách làm.

Môi trường trở thành thước đo chất lượng nông thôn mới

Nhìn rộng ra toàn thành phố, các mô hình bảo vệ môi trường ở khu vực nông thôn đang được triển khai ngày càng rộng, đi sâu vào từng cộng đồng dân cư và hoạt động sản xuất. Theo Hội Nông dân thành phố Hà Nội, từ đầu năm 2026, các cấp hội đã xây dựng 114 mô hình bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và thành lập gần 70 câu lạc bộ “Nông dân tham gia bảo vệ môi trường”. Sáu mô hình ứng dụng chế phẩm sinh học được triển khai để xử lý rác hữu cơ, phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón, đồng thời giảm ô nhiễm trong chăn nuôi.

Cùng với việc xây dựng mô hình, công tác tuyên truyền, hướng dẫn cũng được mở rộng. Với 10 lớp tập huấn, 20 lớp tuyên truyền về thu gom rác thải, bảo vệ môi trường nông thôn đã thu hút hơn 4.000 lượt hội viên; các cấp hội trực tiếp và phối hợp trồng 45.964 cây xanh tại nhà văn hóa, tuyến đường nông thôn, đường làng, ngõ xóm và các khu vực công cộng.

Những thay đổi trong cách tiếp cận công tác bảo vệ môi trường đang đi từ những việc quen thuộc như quét dọn, thu gom rác sang xử lý phụ phẩm nông nghiệp, tái chế chất thải hữu cơ, giảm ô nhiễm trong chăn nuôi và tổ chức sản xuất thân thiện hơn với môi trường. Với nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, đó cũng là yêu cầu thực chất hơn: môi trường không chỉ nằm ở một con đường sạch, mà phải được nhìn từ cách sản xuất, cách xử lý chất thải đến chất lượng không gian sống của người dân.

Theo Văn phòng Điều phối các Chương trình mục tiêu quốc gia thành phố Hà Nội, từ những chuyển động ở cơ sở, có thể thấy Thủ đô đang đi đúng vào phần cốt lõi của yêu cầu mới: xây dựng nông thôn không chỉ bằng hạ tầng, mà bằng cách tổ chức một không gian sống có trách nhiệm và bền vững.

Theo Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, “Môi trường và cảnh quan nông thôn” là một trong 10 tiêu chí, trong đó khung thí điểm xã nông thôn mới hiện đại đặt yêu cầu cảnh quan, môi trường phải “Sáng-Xanh-Sạch-Đẹp-An toàn”. Cụ thể hóa yêu cầu đó, ngày 28/8/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, làm căn cứ để các địa phương rà soát, đánh giá và xây dựng lộ trình thực hiện. Từ Quang Minh, Phúc Thịnh đến 114 mô hình do Hội Nông dân thành phố triển khai, những phần việc ở cơ sở đang từng bước biến tiêu chí môi trường thành những thay đổi có thể nhìn thấy trong đời sống.

Song, để những thay đổi ấy bền vững, không thể chỉ trông vào các đợt ra quân hay lực lượng vệ sinh môi trường. Khi mỗi hộ dân tự quản phần đường trước nhà, mỗi đoàn thể đảm nhận một tuyến đường, mỗi thôn duy trì vệ sinh định kỳ, trách nhiệm bảo vệ môi trường được chia sẻ rộng hơn và cảnh quan cũng có cơ sở để được giữ gìn lâu dài. Khi ấy, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trở thành chủ thể thực hiện tiêu chí môi trường.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, Nguyễn Đình Hoa, xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 không chỉ dừng ở hoàn thiện hạ tầng mà hướng tới nâng cao chất lượng sống, cải thiện môi trường, xây dựng không gian nông thôn xanh, văn minh, hiện đại. Việc thực hiện các tiêu chí cần phù hợp điều kiện từng địa phương, phát huy vai trò chủ thể của người dân, tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm hiệu quả, bền vững. Như vậy, những mô hình “Sáng-Xanh-Sạch-Đẹp”, phân loại rác tại nguồn, xử lý phụ phẩm nông nghiệp, trồng cây xanh hay các tuyến đường tự quản không phải những việc làm riêng lẻ. Đó là những bước cụ thể để đưa tiêu chí môi trường từ văn bản vào đời sống, và quan trọng hơn, biến một yêu cầu của chương trình nông thôn mới thành nếp sống của cộng đồng.