Thỏa thuận hạt nhân Iran: Nhiều tín hiệu tích cực

Triển vọng khôi phục thỏa thuận hạt nhân lịch sử mang tên Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) chứng kiến nhiều tín hiệu tích cực mới, nhất là từ phía Iran. Dù vậy, trong nỗ lực làm sống lại thỏa thuận lịch sử, thách thức được dự báo là không nhỏ, nhất là khi căng thẳng tại Trung Đông chưa hạ nhiệt và cục diện bầu cử Tổng thống Mỹ vẫn rất khó lường.
Các đại biểu tham dự vòng đàm phán về thỏa thuận hạt nhân Iran ở Vienna, Áo, ngày 3/12/2021. (Ảnh: THX/TTXVN)
Các đại biểu tham dự vòng đàm phán về thỏa thuận hạt nhân Iran ở Vienna, Áo, ngày 3/12/2021. (Ảnh: THX/TTXVN)

Khi quyết định lựa chọn ông Masoud Pezeshkian, một người theo chủ nghĩa cải cách vào ghế Tổng thống, người dân Iran mong đợi những giải pháp hữu hiệu để vực dậy nền kinh tế đất nước. Trong đó, được kỳ vọng hơn cả là cách tiếp cận mang lại nhiều lợi ích hơn từ nhà lãnh đạo Iran đối với thỏa thuận hạt nhân JCPOA. Thực tế, trong chiến dịch thuyết phục cử tri trước bầu cử, ông Pezeshkian nhiều lần nhấn mạnh quyết tâm theo đuổi các nỗ lực ngoại giao nhằm hồi sinh thỏa thuận hạt nhân, giúp tháo gỡ các biện pháp trừng phạt và mang lại động lực cần thiết cho nền kinh tế.

Để hiện thực hóa những cam kết tranh cử, tân Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngay lập tức “xắn tay vào việc”. Trước lễ nhậm chức cuối tháng 7 vừa qua, nhà lãnh đạo Iran điện đàm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, trao đổi về việc khôi phục JCPOA. Tổng thống Pezeshkian cũng đề cử ông Abbas Araghchi, chuyên gia đàm phán hạt nhân có tiếng của Iran, vào ghế Bộ trưởng Ngoại giao nước này. Ngày 11/8 vừa qua, ông Pezeshkian cũng điện đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel, nhấn mạnh duy trì lòng tin và bảo vệ lợi ích chung là cơ sở cho thỏa thuận.

Lập trường của Iran là rõ ràng. Tehran sẵn sàng nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân trong khuôn khổ thỏa thuận, đồng thời nhấn mạnh, việc tất cả các bên thực hiện các cam kết đã đưa ra trước đó, kèm việc chấm dứt các lệnh trừng phạt đối với Tehran là nền tảng thuận lợi để thúc đẩy các cuộc đàm phán tiếp theo. Đáp lại thiện chí của Iran, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel bày tỏ mong muốn nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân, đồng thời hy vọng, Liên minh châu Âu (EU) và Iran có thể tương tác hiệu quả hơn dựa trên quan điểm bảo vệ lợi ích chung và xóa bỏ các “bức tường” cản trở mở rộng hợp tác.

Iran ký thỏa thuận hạt nhân lịch sử JCPOA với nhóm cường quốc P5+1 (gồm Anh, Mỹ, Nga, Pháp, Trung Quốc và Đức) tháng 7/2015, theo đó Tehran nhất trí hạn chế chương trình hạt nhân của mình để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với quốc gia Trung Đông này. Tuy nhiên, tháng 5/2018, Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump quyết định rút khỏi thỏa thuận này và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đơn phương chống Iran, khiến Tehran từ bỏ một số cam kết hạt nhân theo thỏa thuận. Nhờ nỗ lực của nhiều bên, các cuộc đàm phán về việc khôi phục JCPOA được khởi động vào tháng 4/2021 tại thủ đô Vienna của Áo. Trải qua nhiều vòng “nhấc lên, đặt xuống”, đàm phán vẫn chưa đạt đột phá như kỳ vọng.

Trong bối cảnh triển vọng hồi sinh JCPOA vẫn còn mong manh, ông Masoud Pezeshkian bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống Iran với nhiều quyết định mang tín hiệu tích cực, nhằm chứng tỏ sự ủng hộ đối với thỏa thuận hạt nhân lịch sử. Dù vậy, xung đột tại Trung Đông leo thang, cùng bối cảnh chính trị hiện nay tại Mỹ với cuộc bầu cử tổng thống khó đoán định, khiến các nỗ lực làm sống lại JCPOA vấp phải nhiều thách thức lớn.

Để vực dậy nền kinh tế trong nước vốn chịu ảnh hưởng nặng nề từ các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt, Tehran nhấn mạnh giải pháp nối lại đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, theo giới quan sát, tình hình chính trị hiện nay ở Xứ Cờ hoa khiến khả năng Washington sớm trở lại đàm phán là không mấy lạc quan. Một mặt, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden còn nhiều vấn đề cần ưu tiên xử lý trong quan hệ với Trung Quốc và Nga. Mặt khác, bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran đều có thể gây tranh cãi nội bộ chính trường Mỹ khi mà cuộc đua vào Nhà trắng bước vào giai đoạn nước rút.

Tiến triển trong đàm phán về JCPOA khó có thể đạt được trước khi cuộc bầu cử Mỹ diễn ra tháng 11 tới đây. Một số kịch bản đã được đưa ra. Nếu đảng Dân chủ duy trì quyền lãnh đạo, một chính quyền tiềm năng của bà Kamala Harris được cho là có thể xem xét về triển vọng đàm phán với Tehran, thậm chí ngay trước lễ nhậm chức của tân Tổng thống. Ngược lại, kịch bản cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà trắng có thể mang lại nhiều rủi ro hơn cho các cuộc đàm phán hạt nhân, khi ông Trump nhắc lại yêu cầu Iran nhượng bộ cho bất kỳ thỏa thuận mới nào khác.

Chưa kể, xung đột giữa Israel và phong trào Hamas kéo theo căng thẳng trong khu vực làm gia tăng “nhận thức tiêu cực” về Iran trong số các chính trị gia Mỹ. Là đồng minh thân cận nhất của Israel, Mỹ khó có thể theo đuổi các cuộc đàm phán với Iran trong khi tình hình bất ổn vẫn tiếp diễn trong khu vực. Trước đây, thành công của JCPOA bắt nguồn từ các cuộc đàm phán dài hạn trong giai đoạn khu vực tương đối bình lặng, hoàn toàn trái ngược với môi trường Trung Đông đầy biến động hiện nay.

Rõ ràng, để đạt mục đích liên quan đàm phán hạt nhân, chính quyền Tổng thống Masoud Pezeshkian đứng trước yêu cầu điều hướng để xử lý những vấn đề phức tạp một cách cẩn trọng, thậm chí hiệu chỉnh lại một số chiến lược, trong bối cảnh tương lai của JCPOA còn chịu ảnh hưởng từ kết quả bầu cử Tổng thống Mỹ và sự ổn định của khu vực Trung Đông.

Có thể bạn quan tâm

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo chung tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. (Nguồn: THX/TTXVN)

Quan hệ Nga-Mỹ: Chưa tạo chuyển biến

Các cuộc gặp mới nhất giữa Nga và Mỹ, cũng như gặp ba bên với Ukraine cho thấy các kênh đối thoại được duy trì, song vẫn chưa đủ để tạo ra những chuyển biến thực chất. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại cuộc họp báo chung ở Washington. (Ảnh tư liệu-minh họa: ANI/TTXVN)

Dấu ấn ngoại giao Ấn Độ

Những năm gần đây, Ấn Độ không chỉ nổi lên là một hình mẫu thành công trong phát triển kinh tế, mà còn từng bước nâng cao vị thế trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Chính sách đối ngoại cân bằng, tự chủ được xem là một nhân tố quan trọng giúp đất nước sông Hằng đứng vững trong một thế giới phân mảnh, cạnh tranh và bất định.

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov. (Ảnh: TTXVN)

Ưu tiên chiến lược của Nga

Không đơn thuần là báo cáo thường niên, phát biểu của Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov tại cuộc họp báo tổng kết đối ngoại năm 2025 được xem như tuyên bố về cách Moskva định vị mình trên bàn cờ quyền lực toàn cầu. 

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm 2026 diễn ra tại Davos, Thụy Sĩ. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Lan tỏa tinh thần đối thoại

Hàng nghìn nhân vật nổi tiếng nhất thế giới trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế và chính trị đang tập trung về Davos, một thị trấn nhỏ ở dãy núi Alps của Thụy Sĩ để thảo luận về hàng loạt vấn đề “nóng” toàn cầu.

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. (Ảnh: THX/TTXVN)

Vấn đề Greenland: Phép thử với NATO

Việc Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đe dọa áp thuế lẫn nhau xoay quanh tham vọng của Washington giành quyền kiểm soát Greenland đang phơi bày những rạn nứt mới trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo chung tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. (Nguồn: THX/TTXVN)

Khe cửa hẹp cho hòa bình ở Ukraine

Khi căng thẳng gia tăng trên chiến trường ở Ukraine, một khe cửa hẹp cho hoạt động ngoại giao vẫn đang hé mở. Tuy vậy, sự mâu thuẫn, giằng co về lợi ích chiến lược giữa các bên tiếp tục là trở ngại lớn, khiến các nỗ lực tìm kiếm hòa bình chưa đạt bước tiến đột phá, thực chất nào.

Các tàu chở hàng chất đầy container tại Cảng Los Angeles, California, Mỹ. (Ảnh: Tân hoa xã)

Hiệp định thương mại tự do FTA: “Lá chắn” của kinh tế thế giới

Cục diện thương mại toàn cầu đang chứng kiến sự xáo trộn mạnh mẽ khi chủ nghĩa bảo hộ không ngừng lan rộng. Tuy nhiên, những xu hướng mới cũng dần hình thành và ngày càng rõ nét, trong đó nổi bật là việc các nước đẩy mạnh đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA), tạo “lá chắn” bảo vệ nền kinh tế.

Khung cảnh đổ nát do xung đột ở phía bắc Dải Gaza. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Mong manh lộ trình hòa bình ở Gaza

Lộ trình hòa bình ở Dải Gaza ghi nhận tín hiệu tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều mâu thuẫn khó dàn xếp trong một sớm một chiều. Giới quan sát đang theo dõi sát công tác chuẩn bị cho giai đoạn 2 của kế hoạch hòa bình, nhằm hướng tới một Gaza không còn xung đột và bạo lực, một Gaza với an ninh, hòa bình và ổn định.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI tác động mạnh đến thị trường lao động toàn cầu. (Ảnh minh họa)

Bài toán nhân lực và việc làm toàn cầu

Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) vừa ra báo cáo cho biết, thị trường lao động toàn cầu đã biến động mạnh trong nhiều năm qua và sẽ còn thay đổi nhanh hơn nữa. Dự báo trong 5 năm tới, 22% tổng số việc làm hiện nay sẽ thay đổi căn bản, biến mất hoặc được tái tạo, do sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen (phải) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa. (Ảnh: TTXVN)

Những tính toán chiến lược ở Syria

Trong chuyến thăm Syria mới đây, các nhà lãnh đạo hàng đầu Liên minh châu Âu (EU) đã mang đến cho Damascus những ưu đãi đặc biệt, nhằm hỗ trợ đất nước từng nhiều năm chìm trong xung đột tái thiết và phát triển. Trao “cành ô liu” cho Syria, lợi ích EU nhận lại cũng không hề nhỏ.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Kỳ vọng hợp tác Đức-Ấn Độ

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đầu tuần tới thực hiện chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Ấn Độ kể từ khi nhậm chức. Chuyến công du không chỉ phát đi tín hiệu về sự điều chỉnh trong tư duy chiến lược của Berlin mà còn cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của New Delhi trong các tính toán dài hạn của châu Âu.

Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. (Nguồn: IRNA/TTXVN)

Lằn ranh đỏ của Iran

Tình hình Trung Đông tiếp tục “dậy sóng”, khi Iran liên tiếp đưa ra tuyên bố xác lập những lằn ranh đỏ không thể xâm phạm. Không chỉ mang tính cảnh báo, động thái này được cho là phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong lập trường của Tehran.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Nhật Bản kỳ vọng nhiều thay đổi

Với tình trạng suy giảm dân số, giá cả leo thang, ảnh hưởng từ các cuộc cạnh tranh chiến lược gay gắt…, năm 2026 được dự báo không phải là một năm có nhiều thuận lợi với Nhật Bản. Tuy vậy, nữ Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định, với sức mạnh nội tại và ý chí vươn lên của người dân, Nhật Bản sẽ đón chào một tương lai tươi sáng.

Quang cảnh một phiên bỏ phiếu của Đại hội đồng Liên hợp quốc. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Khoản ngân sách khiêm tốn dự báo một năm hoạt động rất khó khăn của Liên hợp quốc

Đại hội đồng Liên hợp quốc vừa thông qua ngân sách thường niên năm 2026 trị giá 3,45 tỷ USD. Khoản ngân sách khiêm tốn này dự báo một năm hoạt động rất khó khăn của Liên hợp quốc, đòi hỏi tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh phải hết sức vun vén, thậm chí là “giật gấu vá vai” mới mong đủ chi tiêu.

Ảnh chụp ngày 16/2/2025 cho thấy quang cảnh thành phố Addis Ababa, Ethiopia. (Ảnh minh họa: TÂN HOA XÃ)

Châu Phi: Một tương lai tươi sáng từ những nỗ lực không mệt mỏi

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo, năm 2026, châu Phi sẽ dẫn đầu thế giới về số lượng nền kinh tế tăng trưởng cao, nhiều quốc gia đạt mức tăng trưởng hơn 6%. Dự báo của IMF về một tương lai tươi sáng cho Lục địa đen, vốn luôn là vùng trũng của thế giới, tới từ những nỗ lực không mệt mỏi của các nước châu Phi.

Các đại biểu chụp ảnh tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN (AEM) lần thứ 57, diễn ra ngày 23/9 tại Malaysia. (Ảnh: ASEAN.ORG)

Con tàu ASEAN vững vàng vượt sóng gió

Năm 2025, một năm nhiều biến động, với những diễn biến phức tạp “phủ bóng” lên môi trường địa chính trị toàn cầu và khu vực Đông Nam Á. Bằng sức mạnh nội tại, con tàu ASEAN vững vàng vượt qua sóng cả, là hình mẫu thành công về hợp tác và liên kết khu vực.

Một tên lửa mang đầu đạn hạt nhân chiến thuật của quân đội Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)

Đối thoại thay đối đầu

Những tranh cãi liên quan chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là “mớ bòng bong” khó gỡ khi cuộc họp của Hội đồng Bảo an về vấn đề không phổ biến vũ khí hạt nhân mới đây đã chứng kiến bất đồng sâu sắc giữa các thành viên cơ quan quyền lực Liên hợp quốc. 

Tuyến đường gom Đại lộ Thăng Long (đoạn qua khu vực gần Thiên Đường Bảo Sơn) chìm trong lớp bụi dày đặc, mịt mù. Cây cối ven đường đổi sang màu trắng đục, phủ đầy lớp bột mịn. (Ảnh: THÙY LINH)

Ô nhiễm không khí: Thách thức nghiêm trọng

Theo Báo cáo chất lượng không khí thế giới năm 2025 do tổ chức IQAir công bố, chỉ có 7 quốc gia đáp ứng ngưỡng PM2.5 theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), còn lại hơn 90% số quốc gia vượt xa mức an toàn.