Với hy vọng tìm kiếm căn nguyên dẫn đến sự tồn tại của “thế giới ngầm” ngành kinh doanh vật liệu xây dựng (VLXD), khoảng giữa tháng 12/2025, chúng tôi bắt đầu liên hệ từ cơ quan quản lý chung là Sở Xây dựng TP Hà Nội cho đến chính quyền và công an các địa bàn được xem là “nóng” về tập kết, trung chuyển, buôn bán VLXD như Định Công, Hoàng Mai, Đông Anh, Đông Ngạc, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh... của thành phố Hà Nội. Tuy nhiên, sau hơn một tháng kể từ kỳ đầu loạt bài “Thế giới ngầm của ngành kinh doanh vật liệu xây dựng” được xuất bản, thực trạng này vẫn chưa có được lời giải đáp thỏa đáng.
"Đánh bùn sang ao", việc đành để đó…
Trong quá trình tìm hiểu vấn đề, chúng tôi đã đặt lịch làm việc với Sở Xây dựng TP Hà Nội và cả chục đơn vị có địa bàn liên quan, nhưng đến nay chỉ làm việc được với hai đơn vị là Công an phường Định Công và UBND phường Đông Ngạc. Thêm Công an xã Thiên Lộc cáo bận, cho biết sẽ xin ý kiến Công an TP Hà Nội để trả lời bằng văn bản với các nội dung Báo Nhân Dân đề nghị thông tin.
Đại diện cho Công an phường Định Công (nơi có nhiều bãi tập kết, trung chuyển VLXD có dấu hiệu hoạt động trái phép, tự phát - đã nêu trong kỳ đầu loạt bài), Trung tá Nguyễn Văn Lợi, Tổ phó Cảnh sát trật tự đô thị cho biết, trên địa bàn phường hiện không ghi nhận bến bãi tập kết VLXD trái phép gây lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, ảnh hưởng mỹ quan. “Phường cũng có một số điểm kinh doanh VLXD hình thành kho bãi, nhưng chúng tôi chỉ quản lý trật tự công cộng, họ kinh doanh trên đất của họ thế nào phải hỏi bên công an kinh tế”. Về xử lý các xe ba bánh, xe tự chế để chuyên chở VLXD, đồng chí cho biết trong tháng 3, tháng 4/2025, Công an phường đã yêu cầu cưa cắt tại chỗ với 6 trường hợp. Nhiều trường hợp đã bỏ luôn phương tiện khi bị xử lý.
Như vậy, việc hình thành các bến bãi tập kết VLXD ở Định Công được cho rằng, thuộc về trách nhiệm của lực lượng Cảnh sát Kinh tế. Trách nhiệm của phường và các cơ quan liên quan có vẻ chưa được phối hợp một cách rõ ràng(?!).
Tại phường Đông Ngạc, Phó Chủ tịch UBND phường Nguyễn Văn Công cho biết, sau sắp xếp, địa bàn phường mới rộng, gồm địa giới của 5 phường cũ thuộc quận Bắc Từ Liêm. Nhưng phần địa giới giáp sông Hồng lại thu ngắn lại, chỉ còn chưa đầy 2 km. Trước đây, ở khu vực ven sông có 5 hộ kinh doanh VLXD không phép, nhưng đều đã bị xử lý. Hiện khu vực này không còn bến bãi kinh doanh VLXD nào.
Ở vùng trung tâm phường, có khoảng 8-10 điểm kinh doanh VLXD, trong đó còn một số điểm không phép. “Chúng tôi đã lập hồ sơ để xử lý, tuy nhiên chưa làm được triệt để vì một số khó khăn, trong đó có việc nhu cầu VLXD của người dân rất cao. Phường có khoảng hơn 100 nghìn dân, đang đô thị hóa mạnh và công trình cá nhân xây rất nhiều”, ông Công nhìn nhận.
Với các đơn vị còn lại, chúng tôi tiếp tục kiên nhẫn để chờ đợi câu trả lời.
Cần kiểm soát chặt nguồn cung VLXD Thủ đô
Cuối tháng 10/2025, UBND thành phố Hà Nội có Quyết định số 5340/QĐ-UBND về việc phê duyệt khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại 3 mỏ cát gồm: Cổ Đô, Thanh Chiểu (đều thuộc xã Cổ Đô) và Liên Mạc (Thượng Cát) thuộc phường Thượng Cát. Theo đó, việc phê duyệt khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại 3 mỏ cát: Mỏ Cổ Đô và Thanh Chiểu thuộc địa bàn xã Cổ Đô, mỏ Liên Mạc (Thượng Cát) thuộc địa bàn phường Thượng Cát để bảo đảm nguyên liệu, vật liệu cho các dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, công trình, hạng mục công trình thuộc chương trình mục tiêu quốc gia…
Cần nhớ rằng, hồi tháng 11/2023, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cũ (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) từng tổ chức đấu giá 3 mỏ cát. Kết quả, giá cuối cùng trúng đấu giá 3 mỏ cát lên tới gần 1.700 tỷ đồng, gấp 70 lần mức khởi điểm. Ở thời điểm đó, Công ty CP Đầu tư và thương mại Việt Sơn trúng đấu giá mỏ cát Châu Sơn (huyện Ba Vì cũ) có trữ lượng hơn 700.000 m3 với giá gần 400 tỷ đồng. Công ty TNHH thương mại Phúc Lộc Thịnh trúng đấu giá mỏ cát Tây Đằng - Minh Châu (huyện Ba Vì cũ) có trữ lượng cát gần 4,9 triệu m3, giá trúng đấu giá gần 884 tỷ đồng. Công ty TNHH Đầu tư thương mại dịch vụ KSP trúng đấu giá mỏ Liên Mạc (quận Bắc Từ Liêm cũ, nay thuộc địa bàn phường Thượng Cát) có trữ lượng hơn 500.000 m3 với giá hơn 400 tỷ đồng.
Sau đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu TP Hà Nội rà soát và báo cáo lại trước ngày 20/11/2023. Đến ngày 6/12/2023, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Hà Minh Hải cho biết, thành phố xin lùi thời hạn báo cáo Thủ tướng đến ngày 15/12/2023. Từ đó tới giờ, câu chuyện này không được nhắc tới cho đến khi UBND thành phố Hà Nội ra quyết định không đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại 3 mỏ cát (trong đó có mỏ Liên Mạc như đã nói ở trên). Như vậy, về cơ bản thì các mỏ cát lớn nằm dọc sông Hồng trên địa bàn Hà Nội đều trong tình trạng ngừng hoạt động.
Chính vì lẽ đó, tính từ khoảng tháng 5/2025, giá cát tại các đại lý kinh doanh VLXD tại Hà Nội tăng gần gấp đôi so với đầu tháng 5. Ở thời điểm đầu năm 2025, giá cát xây dao động ở khoảng 280 - 320 nghìn đồng/m3.
Theo khảo sát của PV, ở thời điểm những ngày cuối năm 2025, giá cát mua lẻ trên thị trường (không có chứng từ) thì cát xây có giá 450-500 nghìn đồng/m3; cát đen đổ nền (cát san lấp) có giá 300- 350 nghìn đồng/m3.
Như đã phân tích, tìm hiểu thì thông thường giá cát hút từ dưới sông lên thuyền chỉ chiếm một phần ba giá trị. Lên tới bãi trên bờ giá cát đã tăng gấp đôi. Vào tới chân công trình thì giá cát sẽ tăng ít nhất ba lần. Điều đó khá hợp lý bởi giá cát đen tại sông Hồng ở thời điểm này đang vào quãng 100 nghìn - 120 nghìn đồng/m3 (giá trên tàu), còn giá trên bờ thì tùy thuộc vào khu vực dân cư và cách thức vận chuyển. Thông tin từ một số đại lý VLXD cho biết, khu vực Long Biên, Ecopark, Ocean Park, Thạch Bàn, giá cát bán lẻ (loại được đóng vào bao kích cỡ tương đương bao xi-măng có giá 36 nghìn đồng/bao (khoảng hơn 500 nghìn đồng/m3), chưa tính phí vận chuyển. Đây mới là giá bán cho đại lý cấp 1. Tới người tiêu dùng thì giá sẽ cao hơn nữa, tùy theo mức độ công trình và cách tính toán của từng công ty xây dựng.
Ở khu vực Thanh Trì, giá cát đóng bao chưa có VAT, chưa tính công vận chuyển, khối lượng lớn được tính là: Cát xây tô (hạt mịn) giá 35 nghìn đồng/bao. Cát bê-tông (hạt vàng) 36 nghìn đồng/bao. Cát hồng ngự (hạt mịn) 30 nghìn đồng/bao. Cát san lấp 23 nghìn đồng/bao. Cát bê-tông (hạt len, đen) 34 nghìn đồng/bao. Cát vàng (hạt nhỏ) dùng cho xây và tô giá 36 nghìn đồng/bao.
Ở khu vực Hoàn Kiếm, Đống Đa và Hai Bà Trưng giá cát đã lên tới 50 nghìn đồng/bao. Điều đáng nói là tất cả những báo giá nêu trên đều không bao gồm giấy tờ hợp pháp và chưa tính chi phí vận chuyển. Như vậy, về cơ bản phí vận chuyển cho khối lượng cát tới chân công trình sẽ do chủ đầu tư phải gánh chịu. Câu hỏi đặt ra là: Cùng khối lượng cát có chất lượng như nhau nhưng tại sao giá lại cao lên gấp nhiều lần khi vào trong nội thành (dù rằng chi phí vận chuyển do người mua phải trả)?
Điều kỳ lạ là mặc dù ở thời điểm này người ta nói rằng cát đang trong tình trạng thiếu nguồn cung, sự khan hiếm ấy đẩy giá cát lên cao. Đó là quy luật cung cầu. Nhưng hầu hết các công trình xây dựng vẫn đang liên tục được triển khai và các đại lý vẫn có thể cung cấp cho người tiêu dùng khối lượng lớn cát, đá, sỏi các loại.
Một cán bộ từng công tác tại quận Bắc Từ Liêm cũ cho biết, tình hình tập kết, kinh doanh VLXD nơi này vốn phức tạp từ lâu, với nhiều tay anh chị "nắm trùm", "bảo kê" chủ yếu về cát. Trước đây, Bắc Từ Liêm có 34 bến bãi VLXD, nhưng chỉ 8 có phép, còn lại không phép. Năm 2019, quận ra quân xử lý, nhưng một thời gian sau tình trạng bến bãi không phép lại tái diễn.
“Có thời gian, cả hoạt động kinh doanh VLXD lẫn đổ trộm phế thải trên địa bàn quận đều cực kỳ phức tạp về đêm. Lãnh đạo quận quyết định xây dựng ở ven sông 5 barie có khóa chắc chắn, giao lực lượng công an quản lý, giám sát. Tuy nhiên, các đối tượng vi phạm liên tục cắt khóa, đến mức quận phải tính phương án mua khóa có giá trị hơn 2 triệu đồng để… có cơ sở khởi tố đối tượng”, vị cán bộ nói. Năm 2024, tình hình “cát tặc” rất căng thẳng, quận Bắc Từ Liêm khi đó dự kiến làm chòi canh ven sông, như chòi gác bên quân đội, lắp đèn công suất lớn rọi thẳng xuống sông để chống “cát tặc” ban đêm. Phương án đã được duyệt, vật tư chuẩn bị mua thì bỏ cấp quận, nên kế hoạch đành… thôi.
Thế giới ngầm của ngành kinh doanh vật liệu xây dựng (Kỳ 1)
