Đó là hiệu quả từ quá trình thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) vùng dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi phía bắc. Đặc biệt, Chương trình giảm nghèo và Chương trình nông thôn mới, đã đạt được kết quả lớn trên nhiều mặt.
Kỳ 1: Trái ngọt từ cộng hưởng chính sách
Vượt chặng đường núi gập ghềnh, quanh co qua nhiều cua tay áo liên tục từ phố núi Bắc Hà, tỉnh Lào Cai lên trung tâm xã Xín Mần, tỉnh Tuyên Quang, hạ tầng cơ sở, mạng lưới giao thông tới những thôn, bản vùng biên đã cải thiện rõ rệt.
Cơ hội từ đường liên xã, liên thôn
Thăm hợp tác xã (HTX) Hạnh Mơi đang canh tác 3 ha và liên kết với gần 7 ha của bà con trong thôn trồng củ cải cung cấp cho doanh nghiệp xuất sang Nhật Bản, thấy rõ hiệu quả khi người dân nắm được cơ hội từ những con đường giao thông nông thôn.
Năm 2022, từ khi có đường ô-tô thuận lợi, anh Hoàng Văn Mơi đã nhanh chóng kết nối với doanh nghiệp xuất khẩu và chế biến nông sản Misaki. Doanh nghiệp cử kỹ sư nông nghiệp về cùng ăn, cùng ở với bà con để tiện hướng dẫn kỹ thuật và trực tiếp thu mua sản phẩm. Về phía HTX Hạnh Mơi, phần lớn khu đất canh tác đều nằm gần đường lớn, người dân chỉ cần thu hoạch củ cải và tập kết tại các điểm để xe tải của công ty tới thu gom.
“Thời tiết lạnh nên chăn nuôi không hiệu quả, nhưng trồng rau, củ, quả trái vụ lại rất tốt. Năm nay là năm thứ tư liên tiếp chúng tôi thực hiện mô hình rau liên kết, tháng cao điểm có thể thu 20 tấn củ cải/ngày, HTX đã tạo công ăn việc làm cho khoảng 15 lao động thời vụ với thu nhập khoảng 200-500 nghìn đồng/người/ngày”, anh Mơi chia sẻ. Một năm HTX trồng hai lứa củ cải, thu hoạch xong lại trồng gừng xen canh, tranh thủ thời gian đất nghỉ trước vụ củ cải sau, tăng thêm thu nhập.
Nhận thấy đường mới giúp đưa đón khách du lịch thuận lợi hơn, xã Pà Vầy Sủ tận dụng cảnh sắc thiên nhiên và bản sắc phong phú thu hút du khách trong và ngoài nước. Ông Dương Việt Hùng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Pà Vầy Sủ, tỉnh Tuyên Quang cho biết: “Xã đã hoàn thiện hơn 10 đầu điểm công trình giao thông cho các thôn bản. 12 tuyến đường từ trung tâm xã đi các thôn bản với khoản đầu tư 20 tỷ đồng cũng đã hoàn thành”.
“Xã có trên 90% đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó đồng bào H’Mông chiếm 50% và một số dân tộc khác. Bởi vậy, chúng tôi muốn phát huy những giá trị bản sắc, như lễ hội Gầu Tào của người H’Mông, gắn với quy hoạch phân khu khu du lịch thảo nguyên Suối Thầu. Hiện chúng tôi đã thành lập các câu lạc bộ múa khèn, múa sinh tiền của đồng bào H'Mông; hoạt động thêu, nhuộm chàm vải, múa ngựa giấy của đồng bào dân tộc Nùng, sẵn sàng phục vụ khách du lịch; cùng với các dịp lễ, Tết quan trọng của địa phương. Về lâu dài, các giá trị văn hóa này cũng được đưa vào trường học để các cháu tiếp thu và lưu giữ từ thế hệ đi trước”, ông Hùng cho biết thêm.
Còn tại xã Nậm Tăm, tỉnh Lai Châu, đường giao thông nông thôn đã kiên cố hóa, đạt 100% theo tiêu chí xây dựng nông thôn mới, giúp đi lại thuận lợi. Bám theo các tuyến đường liên xã, liên thôn là hệ thống kênh, mương dẫn nước phục vụ tưới tiêu, sản xuất. Nhờ đó, tại các bản có đông người Thái, người Dao, Lự, nhiều mô hình trồng trọt, chăn nuôi như ong lấy mật, nuôi ngựa, trâu, bò, dê… phát triển mạnh. Các hộ không chỉ phát triển kinh tế gia đình mà đã theo hướng sản xuất hàng hóa.
Cải thiện hạ tầng giao thông thôn, bản luôn là bài toán khó với địa phương do nguồn lực có hạn, dựa chủ yếu vào ngân sách nhà nước. Tận dụng triệt để nguồn hỗ trợ từ các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025, cùng sự đóng góp của bà con, “những con đường làm từ sức dân” đã kết nối thôn, bản với mạng lưới giao thông liên xã, liên tỉnh và liên khu vực. Ông Giàng Xuân Hồ, Phó Bí thư Đảng ủy xã Xín Mần là cán bộ địa phương đã hơn 20 năm gắn bó với công tác DTTS vùng cao Hà Giang trước đây. Ông cho biết, xã Xín Mần đã cộng hưởng các Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững...
Rất nhiều nguồn lực cộng hưởng cùng nỗ lực trong một quá trình dài mới có thể đưa những xã “135” của vùng cao vượt khó vươn lên thoát nghèo và có được diện mạo khang trang, đổi mới như hiện nay. Chuyển biến không phải là câu chuyện một vài quý, vài năm mà là nhiều năm liền bền bỉ, kiên định, Nhà nước và nhân dân cùng làm, bảo đảm nguồn lực cho sự ổn định và phát triển nơi thôn, bản.
Trăn trở cũ với quyết tâm mới
Năm 2016, sau 5 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, xã Nậm Tăm, tỉnh Lai Châu là xã đầu tiên của huyện Sìn Hồ khi đó đạt chuẩn sớm, vì xã đã có lợi thế về một số chỉ tiêu nông thôn mới (NTM). “Được đầu tư về cơ sở hạ tầng từ các chương trình, dự án xóa đói, giảm nghèo và được nhân dân đóng góp tiền bạc, công sức cùng thực hiện nên đạt nhiều thành quả tích cực”, ông Lò Văn Sâu nhớ lại. Khi chuyển về thôn bản tái định cư theo chủ trương của tỉnh Lai Châu, người dân Nậm Tăm đã góp hơn 1.300 ha đất để trồng cây cao su, phát triển kinh tế công nghiệp địa phương.
10 năm sau, các chính sách về đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, an sinh xã hội, lao động việc làm đã dần thu “trái ngọt” thể hiện ở những thôn, bản khang trang, đời sống người dân được nâng lên một mức. Nhưng việc phát triển kinh tế chỉ dựa vào khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên hay tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp nhỏ, lẻ trong khu vực đã bộc lộ sự thiếu chắc chắn, thiếu liên kết. Xã Nậm Tăm đã triển khai dự án hỗ trợ chăn nuôi ngựa sinh sản, đối tượng thụ hưởng là các hộ nghèo và cận nghèo, thực hiện theo hình thức đối ứng - Nhà nước và nhân dân cùng làm. Xã hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật còn bà con dựng chuồng trại, thức ăn chăn nuôi và công chăn nuôi. Mô hình này được liên kết theo chuỗi với mỗi chu kỳ là 5 năm. Xã kết nối với doanh nghiệp và yêu cầu các đơn vị này bảo đảm đầu ra.
Tháng 12/2025, Chính phủ đã quyết định tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia gồm chương trình xây dựng NTM, chương trình giảm nghèo bền vững và chương trình phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi thành một chương trình mục tiêu quốc gia thống nhất cho giai đoạn 2026-2035. Ông Nguyễn Xuân Đà, Chủ tịch UBND xã Nậm Tăm đánh giá, đây là cột mốc quan trọng song cũng đặt ra nhiều nhiệm vụ mới. Trong giai đoạn tiếp theo, xã xác định các phương hướng, mục tiêu để tiếp tục ổn định KT-XH, phát huy thế trận lòng dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong đó có triển khai thực hiện nghị quyết về phát triển văn hóa gắn với bảo tồn di sản, bản sắc văn hóa dân tộc. “Thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM năm 2025, xã xác định tiếp tục thực hiện có hiệu quả cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn. Thông qua triển khai chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) gắn với lợi thế vùng miền, phát triển tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề và dịch vụ nông thôn, bảo tồn và phát huy các làng nghề truyền thống ở nông thôn; đẩy mạnh sản xuất, chế biến theo chuỗi giá trị”, ông Nguyễn Xuân Đà chia sẻ.
Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Tăm Lò Văn Sâu cho biết thêm, UBND xã đã xây dựng nghị quyết chuyên đề về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc gắn với phát triển du lịch. Song, so với các điểm đến quen thuộc khác của Lai Châu như Sin Suối Hồ, bản Vàng Pheo - xã Mường So, nơi đã xây dựng được “thương hiệu” về các lễ hội, nghề thủ công, tri thức dân gian, phong tục tập quán, nghề thủ công truyền thống của người Lự, người Thái… thì việc xây dựng và phát triển du lịch gắn với bản sắc văn hóa ở Nậm Tăm còn một hành trình dài để ghi danh trên bản đồ du lịch.
Ông Lò Văn Sâu nhớ lại, trước đây, cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số rất khó khăn, sản xuất lạc hậu, trình độ dân trí thấp và còn nhiều hủ tục. Ông nhấn mạnh: “Năm 2016, từ khi đạt chuẩn xây dựng NTM và tiếp tục đặt mục tiêu xây dựng NTM chất lượng cao, chúng tôi luôn xem đây là một nhiệm vụ chính trị quan trọng. Điện, đường giao thông, trường học được quan tâm đầu tư đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH”.
(Còn nữa)
