Nhưng ngay từ những tháng đầu năm, khi giá xăng, dầu liên tục neo ở mức cao và nhiều mặt hàng thiết yếu bắt đầu “rục rịch” tăng giá, nỗi lo “lương tăng không theo kịp giá” lại hiện hữu rõ ràng hơn bao giờ hết.
9 nhóm lao động dự kiến được tăng lương từ 1/7
Tại buổi làm việc với lãnh đạo Bộ Nội vụ chiều 17/3, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đôn đốc Bộ Nội vụ xây dựng hai dự thảo nghị định về mức lương cơ sở mới và điều chỉnh lương hưu, trợ cấp tương ứng, áp dụng từ 1/7. Theo đề xuất, sẽ có 9 nhóm đối tượng được hưởng lương, phụ cấp áp dụng mức lương cơ sở, bao gồm: Cán bộ, công chức từ Trung ương đến cấp xã; Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập; Người làm các công việc theo chế độ hợp đồng lao động đối với một số loại công việc trong cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập…; Người làm việc trong chỉ tiêu biên chế tại các hội được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động; Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng và lao động hợp đồng thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam; Sĩ quan, hạ sĩ quan hưởng lương, công nhân công an và lao động hợp đồng thuộc Công an nhân dân; Người làm việc trong tổ chức cơ yếu; Hạ sĩ quan và binh sĩ thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam; hạ sĩ quan và chiến sĩ nghĩa vụ thuộc Công an nhân dân; Người hoạt động không chuyên trách ở thôn và tổ dân phố.
Lương cơ sở hiện nay là 2,34 triệu đồng/tháng. Với mức tăng dự kiến 8% như nêu trên, lương cơ sở sẽ lên mức gần 2,53 triệu đồng/tháng (mỗi tháng tăng khoảng gần 190.000 đồng).
Nếu lương cơ sở tăng khoảng 8% từ ngày 1/7 tới, nhiều khoản thu nhập và chế độ liên quan của cán bộ, công chức, người lao động có thể tăng theo, bao gồm: Tiền lương của cán bộ, công chức, viên chức; các loại phụ cấp và trợ cấp; một số chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) tính trực tiếp theo lương cơ sở...
Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, lương cơ sở cũng là căn cứ xác định mức tiền lương làm cơ sở đóng BHXH bắt buộc của một số nhóm. Ngoài ra, mức đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình và công đoàn phí cũng sẽ tăng.
Áp lực giá cả từ chợ dân sinh đến siêu thị
Dù chính sách tăng lương chưa triển khai nhưng qua khảo sát tại các chợ dân sinh ở Hà Nội như Nghĩa Tân, Phùng Khoang, Nhân Chính… mặt bằng giá thực phẩm đã tăng nhẹ và lan rộng, chủ yếu do tác động từ giá xăng, dầu. Thịt lợn, mặt hàng thiết yếu trong bữa ăn hiện dao động từ 88.000 đến 200.000 đồng/kg, trong đó ba chỉ khoảng 180.000 đồng/kg, sườn non lên tới 200.000 đồng/kg. Rau xanh cũng tăng thêm 3.000-5.000 đồng/kg, phổ biến ở mức 25.000-30.000 đồng/kg với các loại cải, mùng tơi.
Tại một số chợ nhỏ lẻ, giá thực phẩm còn tăng nhanh hơn do nguồn hàng nhập manh mún. Nhiều tiểu thương cho biết chi phí vận chuyển tăng vì giá xăng, dầu khiến giá nhập hàng tăng theo, nên họ buộc phải điều chỉnh giá bán.
Ở các chợ đầu mối như Long Biên hay Hoàng Mai, mức tăng tuy không đột biến nhưng đã rõ rệt. Theo tiểu thương, rau củ tăng từ 3.000-5.000 đồng/kg, thậm chí có loại tăng 7.000-10.000 đồng/kg chỉ sau vài ngày.
Không chỉ thực phẩm tươi sống, các dịch vụ ăn uống bình dân cũng đồng loạt điều chỉnh giá. Một bát phở, suất cơm văn phòng hay bún đã tăng thêm từ 5.000-15.000 đồng.
Trong khi đó, tại hệ thống siêu thị, nhờ nguồn cung lớn và các chương trình bình ổn, giá cả có phần ổn định hơn. Nhiều đơn vị triển khai “khóa giá”, giảm giá đến 50% đối với hàng thiết yếu nhằm giữ chân người tiêu dùng và hạn chế tác động lan tỏa từ giá xăng, dầu.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây chỉ là giải pháp ngắn hạn. Khi chi phí đầu vào tiếp tục tăng, việc giữ giá lâu dài sẽ trở nên khó khăn.
Về phía doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất và vận tải, áp lực chi phí đầu vào đang gia tăng rõ rệt. Giá xăng, dầu tăng kéo theo chi phí logistics, nguyên liệu… đồng loạt tăng. Theo dự báo, trong quý II/2026, giá thực phẩm có thể tăng thêm 5-7% do hiệu ứng lan tỏa từ chi phí nhiên liệu.
Một chủ doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm tại Hà Nội cho biết: “Chúng tôi cố gắng giữ giá nhưng không thể kéo dài nếu chi phí tiếp tục tăng. Nếu tăng lương từ ngày 1/7, áp lực chi phí lao động cũng sẽ lớn hơn, buộc doanh nghiệp phải tính toán lại giá bán”. Điều đáng lo ngại là nguy cơ hình thành “vòng xoáy”: giá tăng - tăng lương - chi phí tăng - giá tiếp tục tăng.
Ở góc độ người sử dụng lao động, việc tăng lương cơ sở (dù không áp dụng trực tiếp cho khu vực doanh nghiệp) vẫn tạo hiệu ứng lan tỏa lên thị trường lao động. Một doanh nghiệp dệt may tại Hà Nam cho biết: “Khi khu vực công tăng lương, khu vực tư cũng chịu áp lực điều chỉnh để giữ chân lao động. Trong khi đó, chi phí đầu vào đã tăng do giá xăng, nguyên liệu. Doanh nghiệp đang chịu áp lực kép”. Nhiều doanh nghiệp lo ngại nếu không có giải pháp hỗ trợ, đặc biệt về thuế, tín dụng, chi phí logistics, thì việc duy trì sản xuất ổn định sẽ gặp khó khăn.
TS Cấn Văn Lực (Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV) nhận định: “Việc điều chỉnh tăng lương cơ sở từ ngày 1/7 là cần thiết để cải thiện thu nhập và kích thích tiêu dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực lạm phát vẫn hiện hữu, đặc biệt từ giá xăng, dầu và chi phí đầu vào, cần hết sức thận trọng trong điều hành giá. Nếu không kiểm soát tốt, rất dễ xảy ra tình trạng “tăng lương danh nghĩa nhưng giảm thu nhập thực tế”. Do đó, chính sách tiền lương cần đi kèm các giải pháp kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường và nâng cao năng suất lao động”.
Người lao động lo lắng
Giữa bối cảnh đó, câu chuyện “đi chợ mỗi ngày tốn thêm vài chục nghìn đồng” đang trở thành thực tế với nhiều gia đình.
Chị Nguyễn Thị Huyền (Long Biên, Hà Nội) chia sẻ: “Mỗi lần đi chợ giờ cầm 500.000 đồng mà thấy hụt hẫng, mua chưa đủ bữa đã hết tiền. Giá tăng không nhiều nhưng cái gì cũng tăng một chút. Cộng lại mỗi tháng chi tiêu đội lên đáng kể. Nếu kéo dài thì rất khó cân đối”. Không ít người tiêu dùng cho biết họ đã phải thay đổi thói quen mua sắm: mua ít hơn, chọn hàng rẻ hơn, hoặc chuyển sang siêu thị khi có khuyến mãi.
Đối với công nhân và người lao động thu nhập thấp, áp lực còn nặng nề hơn. Anh Trần Văn Dũng, công nhân Khu công nghiệp Quế Võ (Bắc Ninh), cho biết: “Tiền ăn, tiền trọ, tiền điện nước đều đã tăng. Lương chưa tăng mà chi phí đã tăng trước rồi. Nếu lương tăng mà giá tiếp tục tăng thì đời sống của công nhân như chúng tôi vẫn rất chật vật”. Theo ghi nhận, không ít công nhân đã phải cắt giảm chi tiêu cá nhân, hạn chế ăn ngoài, thậm chí giảm khẩu phần để tiết kiệm.
Đại diện một tổ chức công đoàn tại Khu công nghiệp Thăng Long cho biết, vấn đề lớn nhất hiện nay không phải là lương thấp, mà là sức mua thực tế bị giảm. “Người lao động rất mong tăng lương, nhưng nếu giá cả tăng nhanh hơn thì thu nhập thực tế không cải thiện. Công đoàn kiến nghị cần có các chính sách kiểm soát giá và hỗ trợ thiết thực cho công nhân như nhà ở, bữa ăn ca, phúc lợi xã hội”.
Về vấn đề này, ông Ngọ Duy Hiểu (Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) cho biết: “Người lao động, đặc biệt là công nhân tại các khu công nghiệp, rất kỳ vọng vào việc tăng lương. Tuy nhiên, điều họ quan tâm hơn cả là chi phí sinh hoạt có được kiểm soát hay không. Nếu giá nhà trọ, thực phẩm, dịch vụ thiết yếu đều tăng theo thì đời sống vẫn rất khó khăn. Công đoàn kiến nghị các cơ quan chức năng cần tăng cường bình ổn giá, đưa hàng hóa thiết yếu đến gần hơn với người lao động với mức giá hợp lý”.
Trước diễn biến này, yêu cầu đặt ra với cơ quan quản lý là phải chủ động, quyết liệt hơn trong điều hành giá. Nhiều chuyên gia đề xuất rằng cần kiểm soát chặt chẽ thị trường, ngăn chặn tình trạng “té nước theo mưa”, tăng giá bất hợp lý. Điều hành linh hoạt giá xăng, dầu, sử dụng hiệu quả quỹ bình ổn để giảm sốc giá, hạn chế tác động dây chuyền. Đẩy mạnh các chương trình bình ổn thị trường, đặc biệt tại đô thị lớn và khu công nghiệp. Hỗ trợ trực tiếp nhóm thu nhập thấp thông qua trợ giá, giảm thuế, hoặc các gói an sinh xã hội. Kiểm soát chi phí trung gian, giảm chi phí logistics - yếu tố đang chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành hàng hóa.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, tăng lương là chủ trương đúng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nhưng trong bối cảnh giá cả đang chịu áp lực từ nhiều phía, đặc biệt là giá xăng dầu, nếu không kiểm soát tốt, chính sách này có thể bị “bào mòn” bởi lạm phát. Giữ được mặt bằng giá ổn định lúc này chính là “chìa khóa” để bảo đảm hiệu quả của chính sách tiền lương, giữ vững niềm tin của người dân và quan trọng hơn, là bảo đảm sự ổn định của cả nền kinh tế trong giai đoạn nhiều biến động.
