Cũng từ đó, dự án Giáo dục di sản Việt Nam (Vietnam Heritage Education - VietHED) ra đời và lọt vào top 12 Sáng kiến khởi nghiệp thanh niên 2025 trong cuộc thi do IOM (Tổ chức Di cư quốc tế) tổ chức. Nguyễn Phan Anh Thy, người đồng sáng lập VietHED đã có những chia sẻ với Thời Nay về dự án nhằm giúp các giá trị di sản sống động hơn trong thế hệ trẻ thông qua các hoạt động thực tế.
PV: Cơ duyên nào đưa Thy và các cộng sự theo đuổi dự án này?
Nguyễn Phan Anh Thy (NPAT): Chúng tôi có nhiều năm làm việc trong các ngành liên quan tới và giáo dục qua các dự án như “Journeys in Hue”. Trong quá trình làm việc, các thành viên có cơ hội tiếp xúc với nhiều nghệ nhân - làng nghề, các nhà nghiên cứu, du khách. Từ đó, nhóm đã có những sự thấu hiểu hơn về tình hình thực tế ở địa phương và khởi xướng những dự án, chương trình hỗ trợ cho nghệ nhân như bà Công Tôn Nữ Trí Huệ làm gối tựa, bà Trương Thị Hường làm trống lùng tung.
Qua nhiều năm làm việc với nghệ nhân và làng nghề trong các dự án, chúng tôi nhìn thấy những khoảng trống lớn trong việc truyền tải giá trị di sản đến thế hệ trẻ. Trải nghiệm văn hóa hiện có thú vị nhưng chưa giúp học sinh hiểu sâu về câu chuyện, kỹ năng và tinh hoa của nghề. Chính điều đó khiến VietHED ra đời, như một mô hình giáo dục di sản mang tính hệ thống bài bản hơn.
PV: Đằng sau những câu chuyện góp sức giữ nghề, điều các bạn trăn trở là gì?
NPAT: Đối với chúng tôi, việc tìm kiếm giải pháp phù hợp cho vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản là vấn đề khó nhưng rất cấp thiết. Bởi phần lớn các nghệ nhân đều đã lớn tuổi, nghề truyền thống có nguy cơ thất truyền và không có thế hệ tiếp nối nên chúng ta không còn nhiều thời gian mà cần phải nghiêm túc nghiên cứu và hành động sớm. Thí dụ như lúc chúng tôi hỗ trợ nghề làm gối tựa cho gia đình mệ Trí Huệ thì mệ đã gần trăm tuổi nên chúng tôi phải làm việc rất cật lực chạy đua với thời gian và thực hiện được các mục tiêu.
Hơn nữa, quá trình thương mại hóa các sản phẩm truyền thống không phải dễ dàng do thị trường tiêu thụ không ổn định. Thông thường sản phẩm thủ công là đúc kết tinh hoa từ đôi bàn tay nghệ nhân, được làm tỉ mỉ trong thời gian dài. Do đó, giá bán của các sản phẩm này thường cao hơn mức bình thường, việc thúc đẩy để khách hàng thấu hiểu giá trị lớn của sản phẩm và đồng ý đón nhận cũng mất khá nhiều thời gian, công sức và sự nghiêm túc đầu tư.
PV: Một số tổ chức quốc tế đã hỗ trợ nhóm các bạn thực hiện dự án. Thy có thể nói rõ hơn về điều này?
NPAT: Đối với gối tựa, chúng tôi đã nhận được sự hỗ trợ của Chính phủ Canada và Công ty Du lịch Long Mã với mô hình du lịch trải nghiệm văn hóa di sản cũng được công nhận là một trong 30 doanh nghiệp tạo tác động xã hội năm 2023 (Social Impact Business) trong chương trình của UNDP và tài trợ bởi Chính phủ Canada. Hiện tại, với dự án hỗ trợ trống lùng tung, chúng tôi có sự chung sức của Chính phủ Anh thông qua chương trình Sáng kiến Thanh niên khởi nghiệp được tổ chức bởi IOM (Tổ chức Di cư quốc tế) và triển khai bởi BambuUP.
Cả hai chương trình này đều có chung mục tiêu là hỗ trợ chúng tôi phát triển nghề truyền thống và tăng sinh kế cho cộng đồng tại địa phương. Trong giá trị cốt lõi khi phát triển doanh nghiệp, chúng tôi luôn gắn liền với các giá trị và trách nhiệm xã hội, gắn kết cộng đồng. Do đó, các chương trình dự án triển khai luôn bám sát vào tinh thần này.
PV: Bạn thấy các bạn nhỏ đón nhận nghề truyền thống như thế nào?
NPAT: Các em được sống với một tuổi thơ hồn nhiên và vui tươi đúng với tuổi của mình. Các em cũng biết quý trọng hơn những đồ vật thân quen chung quanh mình hơn bởi lẽ các em thấu cảm được với những khó khăn, gian khổ mà ông bà, cha mẹ đã trải qua và có tình thương hơn với những giá trị đó. Chúng tôi tin tưởng rằng việc giáo dục các giá trị này sẽ giúp các em phát triển toàn diện và lớn lên trong sự thấu hiểu về nguồn gốc, thêm yêu những sản phẩm thủ công và mang hình ảnh tốt đẹp của người Việt Nam hội nhập cùng bạn bè thế giới.
PV: Cảm ơn Anh Thy về cuộc trò chuyện!
