Khi rác nở hoa

Phế liệu kể chuyện môi trường

Là một trong 13 tác phẩm nghệ thuật tại Lễ hội “Hoa và rác” 2026, “Thời gian của phế liệu” không chỉ khiến người xem tò mò vì kích thước mà còn cả câu chuyện thú vị. Đặt tại sảnh chính Nhà Văn hóa Sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh suốt thời gian triển lãm, tác phẩm cao 5m của nhóm VietStar tạo nên góc nhìn mới về phế liệu, thời gian và môi trường. Cột đế của tác phẩm là trục máy phóng, một bộ phận rất quan trọng trong việc giảm rác thải nhựa ra môi trường. Trước khi trở thành phế liệu, suốt 15 năm qua, nó miệt mài tách hữu cơ và nilon trong rác thải sinh hoạt của người dân thành phố và các tỉnh lân cận, cung cấp nguyên liệu cho quá trình làm hạt nhựa tái sinh. Đồng hồ tháp bên trên là lưới sàn để phân tách hữu cơ trong dây chuyền phân loại rác thải.

Với chiều cao 8m cùng nhiều chi tiết vừa quen vừa lạ, tác phẩm “Vượt trên em là hoa, vượt dưới anh là chiếc lá già” kể câu chuyện về hoa hướng dương trong nắng cùng thông điệp sống tích cực, mạnh mẽ. Tháp phế liệu này được làm từ khung sườn của hai máy sàn Terraselect 7 và Terraselect 9 đã hỏng sau hành trình sàn và phân loại hàng trăm nghìn tấn phân hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp. Bên ngoài là lưới inox của trống sàn cho rác và phân hữu cơ.

Trong khi đó, “Bàn phơi bày sự thật” được dựng lên từ trục đẩy rác, trục khuỷu, khung dao nghiền và dây xích băng tải, những thiết bị âm thầm tiếp nhận, phân loại, tái sinh hàng triệu tấn rác suốt 15 năm qua. Khi được lắp lại, mọi chuyển động dừng hẳn. Máy móc không còn lao động, chỉ đứng đó để người ta lặng lẽ ngắm nhìn, chiêm nghiệm về đời sống, môi trường. Ánh sáng tràn qua các khe hở, phơi bày toàn bộ cấu trúc khiến tác phẩm trở nên độc đáo, khác biệt.

Ngô Việt vừa là một kỹ sư về hạ tầng và môi trường, vừa là một nghệ sĩ trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác. Năm 2010, anh sáng lập VietStar, một nhà máy chuyên xử lý, tái chế rác và sản xuất điện năng cho Thành phố Hồ Chí Minh. Anh cũng đồng sáng lập Feelings Art House, một nhóm nghệ sĩ chuyên nghiệp về ca nhạc và vũ đạo đương đại. “Hoa và rác” ra đời cách đây ba năm, là dự án cộng đồng với mong muốn lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường cho Trái đất.

Toàn bộ tác phẩm điêu khắc cũng như sân khấu trong và ngoài trời đều được dàn dựng từ vật liệu tái chế do VietStar cung cấp. Sự xuất hiện của các bộ phận máy móc xử lý rác cồng kềnh đóng vai trò nhân chứng trong từng tác phẩm, truyền cảm hứng sống trách nhiệm hơn với “mẹ thiên nhiên”. Những chi tiết khô khan, những khung sườn gỉ sét, thứ tưởng chừng bỏ đi bỗng đẹp lạ kỳ khi được tạo hình thành đóa hướng dương rực rỡ hay khóm hoa nở rộ giữa đêm. Mỗi tác phẩm nặng vài tấn, được đặt tên và mô tả như những thực thể có tâm hồn, đầy tính nghệ thuật, nhẹ nhàng kể câu chuyện về sự giải thoát và hy vọng.

Thay đổi góc nhìn

Bên cạnh triển lãm tác phẩm làm từ phế liệu, Lễ hội “Hoa và rác” 2026 còn có chương trình biểu diễn ca múa nhạc đương đại miễn phí ngay sân khấu mở tại Khu đô thị Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh để bất kỳ ai quan tâm đến nghệ thuật - môi trường đều có thể tham gia. Góp mặt trong chương trình biểu diễn lần này cùng nghệ sĩ Ngô Việt còn có hơn 30 nghệ sĩ đến từ Nhạc viện và Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ Kịch Thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp với hơn 1.500 chuyên viên, tình nguyện viên. Cuộc mạn đàm song ngữ Việt-Anh, minh họa bằng vũ điệu đương đại, là một sáng tác nghệ thuật khác trong chuỗi hoạt động của lễ hội nhằm kêu gọi sự quan tâm và hành động của cộng đồng về những giải pháp tích cực cho các vấn đề liên quan đến môi trường.

Âm nhạc, vũ đạo, thơ văn, điêu khắc, sắp đặt kết hợp hài hòa, mang đến không gian thưởng lãm “trước đây chưa từng”, gắn kết mọi người hướng về thông điệp chung: Khi nghệ thuật lên tiếng cho môi trường sống. “Chúng tôi không dựng sân khấu để biểu diễn mà tạo ra một không gian khơi mở sự tỉnh thức. Mỗi bản nhạc là một lời tâm huyết. Mỗi vũ điệu là một chuyển động thức tỉnh. Mỗi tác phẩm nghệ thuật bằng phế liệu là sự hồi sinh của rác. Mỗi khán giả là một mắt xích trong hành trình sống xanh mà chúng ta không thể trì hoãn”, nghệ sĩ Ngô Việt chia sẻ.

Đồng hành cùng lễ hội là chuỗi hoạt động hưởng ứng do Nhà Văn hóa Sinh viên và các trường thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh triển khai, gồm: Tuần lễ Hoa và rác (từ ngày 14 đến 22/3/2026), Cuộc thi Thời trang tái sinh; Trại Sáng tạo công nghệ xanh và nghệ thuật; các sự kiện cộng đồng với điểm nhấn là hoa và rác; Phiên chợ xanh, Hạt giống xanh… Trước khi đến với công chúng và các trường đại học lớn trên cả nước, “Hoa và rác” đã được công diễn tại nhiều địa điểm văn hóa trọng điểm, nhận về phản hồi tích cực từ cộng đồng. Chị Bùi Huỳnh Kiều My, Phó Giám đốc Nhà Văn hóa Sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, khi nghệ thuật cất lời, ý thức cộng đồng sẽ được khơi mở mạnh mẽ nhất: “Đây không chỉ là không gian thưởng lãm, mà còn là bài học trực quan về tư duy phát triển bền vững, khuyến khích mỗi bạn sinh viên trở thành một đại sứ xanh, biến những suy nghĩ tích cực thành hành động thiết thực để bảo vệ hành tinh của chúng ta”.