Tháo gỡ rào cản, mở rộng không gian phát triển cho kinh tế tư nhân

Gỡ nút thắt thể chế, giảm rào cản gia nhập thị trường

Bộ Tài chính vừa có báo cáo kết quả 1 năm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Từ cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh đến hoàn thiện pháp luật về đầu tư, thuế, phá sản, dữ liệu và sở hữu trí tuệ, nhiều điểm nghẽn tồn tại nhiều năm đang được tập trung tháo gỡ, góp phần giảm chi phí tuân thủ, mở rộng quyền tự do kinh doanh và tạo môi trường thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Từ cải cách thủ tục đến mở rộng quyền kinh doanh

Sau 1 năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, một trong những chuyển động rõ nét nhất là việc đẩy mạnh cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và giảm các rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, trong năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 15 quyết định phê duyệt phương án cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của 14 bộ. Theo đó, dự kiến bãi bỏ hoặc đơn giản hóa 3.085 trong tổng số 4.888 thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, tương đương 63,1%; cắt giảm 2.371 trong tổng số 6.974 điều kiện kinh doanh, đạt 33,9%.

Những con số này cho thấy quy mô của chương trình cải cách lần này không chỉ dừng ở việc điều chỉnh một số thủ tục riêng lẻ mà hướng tới tháo gỡ những rào cản đã tồn tại trong nhiều năm. Theo tính toán của cơ quan chức năng, việc thực hiện các phương án cải cách sẽ giúp giảm khoảng 29.308 ngày giải quyết thủ tục hành chính và tiết kiệm khoảng 48,6 nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm cho doanh nghiệp và người dân.

Điểm đáng chú ý là quá trình cải cách được triển khai đồng thời với chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Nhiều thủ tục hành chính được đơn giản hóa trên cơ sở khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, giúp giảm yêu cầu kê khai, nộp lại những thông tin mà cơ quan quản lý đã có.

Cùng với đó, Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và phân định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương, tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong giải quyết công việc liên quan đến doanh nghiệp theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Việc triển khai thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính cũng được đẩy mạnh trên phạm vi cả nước. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong xây dựng nền hành chính hiện đại, giúp doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn, giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục.

Bước sang năm 2026, trọng tâm cải cách tiếp tục được mở rộng theo hướng giảm rào cản gia nhập thị trường và bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

Ngay trong tháng 4 và tháng 5/2026, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Theo đó, từ ngày 1/7/2026, số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ giảm từ 198 xuống còn 142 ngành nghề.

Việc rà soát được thực hiện trên nhiều lĩnh vực như chứng khoán, bảo hiểm, vàng, xăng dầu, vận tải hàng không, bất động sản, viễn thông, giáo dục, y tế, công chứng, luật sư và giám định tư pháp. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Tính đến ngày 15/4/2026, các bộ, ngành đã cắt giảm, đơn giản hóa 292 thủ tục hành chính, 1.640 thủ tục kinh doanh và 2.594 điều kiện kinh doanh. Kết quả này tương ứng với mức giảm khoảng 30,9% thời gian thực hiện thủ tục hành chính và 38% chi phí tuân thủ.

Không chỉ tập trung vào cải cách thủ tục hành chính, quá trình hoàn thiện thể chế còn được mở rộng sang lĩnh vực đầu tư kinh doanh. Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã thông qua Luật Đầu tư sửa đổi, trong đó cắt giảm 38 ngành nghề và điều chỉnh phạm vi 20 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Việc tiếp tục rà soát, thu hẹp các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa cho hoạt động đầu tư, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền tự do kinh doanh của người dân và doanh nghiệp theo tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Nhìn tổng thể, sau 1 năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, cải cách thể chế đã có những chuyển động đáng chú ý theo hướng giảm thủ tục, giảm điều kiện kinh doanh và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn cho doanh nghiệp. Đây được xem là tiền đề quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân phát huy vai trò là một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển dài hạn

Nếu cải cách thủ tục hành chính góp phần giảm chi phí gia nhập và vận hành doanh nghiệp thì việc hoàn thiện khung khổ pháp lý trong các lĩnh vực phá sản, thuế, dữ liệu, sở hữu trí tuệ và thực thi hợp đồng lại có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển dài hạn của khu vực kinh tế tư nhân.

Một trong những nội dung đáng chú ý là Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Phục hồi, phá sản. Luật sửa đổi nhiều quy định còn bất cập trong thực tiễn, tháo gỡ những điểm nghẽn trong giải quyết vụ việc phá sản, đồng thời tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn để doanh nghiệp phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh.

Việc hoàn thiện pháp luật về phá sản không chỉ giúp xử lý hiệu quả các doanh nghiệp không còn khả năng phục hồi mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và an toàn của môi trường đầu tư kinh doanh.

Trong lĩnh vực thuế, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi, Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi và Luật Quản lý thuế sửa đổi. Các chính sách mới tiếp tục thể chế hóa chủ trương hỗ trợ doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh.

Nhiều nội dung đáng chú ý đã được bổ sung như ưu đãi thuế suất đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ; áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập đối với hộ, cá nhân kinh doanh; cơ chế hoàn thuế, miễn giảm thuế tự động.

Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng cho lộ trình bãi bỏ phương pháp thuế khoán đối với hộ kinh doanh theo định hướng của Nghị quyết số 68-NQ/TW, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh doanh minh bạch và từng bước nâng cao chất lượng quản trị.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng tập trung hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình kinh tế mới và hoạt động kinh doanh trên nền tảng số. Việc ban hành cơ chế thí điểm đối với tài sản mã hóa được xem là bước đi đầu tiên nhằm hình thành khuôn khổ quản lý đối với một lĩnh vực đang phát triển nhanh trên thế giới.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật về dữ liệu tiếp tục được hoàn thiện với các quy định về Quỹ phát triển dữ liệu quốc gia, thi hành Luật Dữ liệu và hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo liên quan đến dữ liệu. Những quy định này tạo điều kiện để doanh nghiệp kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu hợp pháp, an toàn; đồng thời tăng cường bảo vệ thông tin và phòng chống các hành vi gian lận trên môi trường số.

Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ đã được Quốc hội thông qua với nhiều nội dung mới. Theo đó, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo hộ sáng chế, nhãn hiệu hay quyền tác giả mà còn từng bước trở thành tài sản có thể định giá, giao dịch, góp vốn hoặc sử dụng làm tài sản bảo đảm trong các giao dịch tín dụng.

Luật cũng bổ sung các chế tài xử lý vi phạm, đẩy mạnh thực thi trên môi trường số và mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tài sản công nghệ mới, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Cùng với việc hoàn thiện pháp luật, Chính phủ cũng chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan rà soát, xử lý tình trạng nợ đọng, chậm thanh toán và chiếm dụng vốn trong hoạt động đầu tư xây dựng. Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền tài sản và bảo đảm an toàn pháp lý trong quan hệ hợp đồng.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, Chính phủ cũng chú trọng mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho khu vực kinh tế tư nhân.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 198/2025/QH15 đã quy định các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp sử dụng ngân sách nhà nước có giá trị không quá 20 tỷ đồng được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia.

Theo thống kê của Bộ Tài chính, tính đến tháng 3/2026, doanh nghiệp nhỏ và vừa đã trúng hơn 25.960 gói thầu thuộc nhóm này, chiếm 95,5% tổng số gói thầu. Tổng giá trị trúng thầu đạt khoảng 125.150 tỷ đồng, tương đương 94,8% tổng giá trị các gói thầu dưới 20 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy nhiều chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân đã bắt đầu đi vào thực tiễn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn các nguồn lực và cơ hội phát triển.

Sau 1 năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, nhiều nhiệm vụ vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Tuy nhiên, việc hàng nghìn thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh được rà soát cắt giảm, cùng những thay đổi trong các lĩnh vực đầu tư, thuế, phá sản, dữ liệu và sở hữu trí tuệ cho thấy quá trình hoàn thiện thể chế đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Đây là nền tảng quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân phát huy tốt hơn vai trò là một động lực quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.