Đó là yêu cầu được đặt ra tại Hội nghị Hiệp hội doanh nghiệp toàn quốc 2026 với chủ đề: “Phát huy sức mạnh của các Hiệp hội doanh nghiệp trên toàn quốc, đồng hành cùng Đảng và Nhà nước trong thực hiện hóa khát vọng hùng cường của dân tộc” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức sáng 25/5 tại Hà Nội.
Yêu cầu mới của cải cách thể chế
Đây là chủ đề mang tính thời sự, nhất là sau khi Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, mở ra một giai đoạn mới cho khu vực doanh nghiệp tư nhân.
Phát biểu ý kiến tại hội nghị, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Đức Phong đánh giá, hệ thống hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua đã có bước phát triển tích cực, ngày càng mở rộng về phạm vi hoạt động, tập hợp nhiều loại hình doanh nghiệp, doanh nhân ở các ngành nghề, địa phương khác nhau.
Không chỉ là nơi kết nối hội viên, nhiều hiệp hội đã tham gia tích cực vào quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách. Trong giai đoạn 2024-2026, VCCI cùng các hiệp hội doanh nghiệp đã góp ý gần 1.000 văn bản liên quan chính sách pháp luật, thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh. Mỗi chính sách đều ít nhiều tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Một quy định phù hợp có thể mở đường cho đầu tư, đổi mới và tăng trưởng. Ngược lại, một thủ tục rườm rà, một điều kiện kinh doanh thiếu hợp lý hoặc chồng chéo có thể làm tăng chi phí, kéo dài thời gian, khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội thị trường.
Từ thực tế đó, vai trò phản biện chính sách của hiệp hội doanh nghiệp ngày càng quan trọng. Phản biện không chỉ là nêu khó khăn, cần dựa trên dữ liệu, bằng chứng, trường hợp cụ thể và đề xuất khả thi.
Trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tiếng nói của các hiệp hội càng đòi hỏi rõ hơn, nhanh hơn và sát thực tiễn hơn. Doanh nghiệp trực tiếp va chạm với chính sách mỗi ngày, Hiệp hội là nơi tổng hợp, góp các ý kiến phản ánh riêng lẻ thành kiến nghị chung có tính hệ thống.
Nghị quyết số 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Nghị quyết cũng chỉ rõ yêu cầu tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch, an toàn, chi phí thấp; bảo đảm quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản, quyền cạnh tranh bình đẳng của doanh nghiệp và doanh nhân. Đây không chỉ định hướng chính sách, mà còn nhắc nhở về trách nhiệm hành động. Nếu kinh tế tư nhân được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển, các tổ chức đại diện cho khu vực này cũng phải được nâng tầm tương xứng.
Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng cho biết, nhiều hiệp hội đã làm tốt vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và Nhà nước. Tuy nhiên, hoạt động của hệ thống hiệp hội vẫn chưa đồng đều. Một số hiệp hội còn hạn chế về nguồn lực, thiếu đội ngũ chuyên gia, thiếu dữ liệu, thiếu năng lực nghiên cứu độc lập. Có nơi hoạt động còn nặng tính phong trào, chưa tạo được nhiều dịch vụ hỗ trợ thiết thực cho hội viên. Doanh nghiệp cần hiệp hội có khả năng tư vấn pháp lý, cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro, kết nối chuỗi cung ứng, hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực quản trị. Nói cách khác, hiệp hội phải trở thành một phần của hạ tầng mềm trong phát triển doanh nghiệp.
Nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp
Theo các chuyên gia, diễn giả tham dự hội nghị, trong giai đoạn mới hiện nay, các hiệp hội doanh nghiệp không nên chỉ đại diện cho “tiếng nói khó khăn”, mà cần trở thành nơi thúc đẩy “năng lực đi lên” của doanh nghiệp. Bên cạnh kiến nghị tháo gỡ rào cản, cần khuyến khích hội viên đổi mới công nghệ, nâng chuẩn quản trị, xây dựng thương hiệu, minh bạch hóa hoạt động và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị. Đây cũng là cách thiết thực để thực hiện tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Nghị quyết số 68-NQ/TW không chỉ đặt mục tiêu tăng số lượng doanh nghiệp, mà còn hướng tới xây dựng đội ngũ doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh, thương hiệu, khả năng tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Muốn vậy, cần một hệ sinh thái hỗ trợ đủ mạnh. Trong hệ sinh thái đó, Nhà nước tạo lập thể chế thuận lợi; doanh nghiệp chủ động đổi mới; các tổ chức tín dụng, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tư vấn cung cấp nguồn lực; còn hiệp hội doanh nghiệp đóng vai trò kết nối, điều phối, phản ánh và hỗ trợ.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, hạn chế lớn của các hiệp hội doanh nghiệp hiện nay là địa vị pháp lý chưa thật rõ ràng, trong khi khung khổ pháp luật điều chỉnh hoạt động của hội nói chung và hiệp hội doanh nghiệp nói riêng vẫn chưa hoàn thiện.
Nghị định 126-NĐ/CP quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý hội hiện là văn bản pháp lý cao nhất điều chỉnh hoạt động của các hội. Tuy nhiên, với hiệp hội doanh nghiệp, nhiều hoạt động chuyên môn vẫn phải tuân theo các quy định rải rác ở từng lĩnh vực, ngành nghề, nhất là hoạt động đối ngoại.
Để các hiệp hội doanh nghiệp phát huy tốt hơn vai trò của mình, Chủ tịch VCCI đề nghị Nhà nước đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công; đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách để các hiệp hội đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ công. Cách làm này vừa giúp giảm áp lực về ngân sách, nhân lực cho Nhà nước, vừa nâng cao vị thế của hiệp hội doanh nghiệp, phù hợp yêu cầu cải cách hành chính hiện nay.
Ngoài ra, các hiệp hội cần chuyên nghiệp hơn trong vận hành; xây dựng cơ sở dữ liệu hội viên đầy đủ, tăng năng lực nghiên cứu và dự báo, thiết lập kênh trao đổi thường xuyên với cơ quan quản lý nhà nước; tạo ra dịch vụ có giá trị thật với doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động mang tính hình thức.
Cùng với đó, cần tăng cường liên kết giữa các hiệp hội ngành nghề, hiệp hội địa phương và VCCI. Qua đó, để mỗi kiến nghị chính sách sát thực hơn, mỗi hoạt động hỗ trợ hội viên thiết thực hơn và mỗi doanh nghiệp có thêm điểm tựa trong hành trình lớn lên cùng đất nước.